Rejıser Aqan Sataevtyń burynǵy jary Názıra Sataeva jýyrda bergen suhbatynda qazir Dorı esimdi qyzben birge turyp, "Boston nekesin" jasasqanyn aıtty. Bul qandaı neke, onyń máni nede jáne qaı jaǵdaıda tıimdi bolýy múmkin? Tolyǵyraq Aqshamnews.kz materıalynda.
"Boston nekesi" degen ne?
Bul termın eki áıeldiń uzaq ýaqyt birge turyp, bir úıdiń tirshiligin birge alyp júrýin bildiredi. Biraq áńgime tek "aqsha únemdeý úshin birge páter jaldaǵan stýdent qurbylar" týraly emes.
"Boston nekesindegi" qatynas áldeqaıda tereń: olar
- bir shańyraqtyń sharýasyn birge júrgizedi;
- búdjetti ortaq josparlaıdy;
- bir-birine qamqor bolady;
- aralasady, qonaq kútedi;
- kerek kezinde súıenish, tirek bolady.
Iaǵnı naǵyz otbasyǵa uqsas ómir. Aıyrmasy - er adam joq jáne ıntım mindetti emes (kóbine bul model dál solaı sıpattalady).
Nelikten "Boston nekesi" dep atalady?
Oksford sózdigin qurastyrýshylardyń boljamynsha, bul ataý amerıkalyq jazýshy Genrı Djeımstiń "Bostondyqtar" romanyna baılanysty shyqqan. Romandaǵy basty keıipkerler bir úıde birge turady, olardy tek ortaq turmys emes, áıel quqyǵy jolyndaǵy kúres te biriktiredi.Bálkim, avtordy 1880-jyldardaǵy Boston qalasynda keń taraǵan osyndaı turmys úlgisi shabyttandyrǵan bolýy múmkin: ol kezde mundaı qatynastar erekshe bir "tańsyq" qubylys sanalmaǵan degen pikir bar.
Termın alǵash ret 1893 jyly atalady. Ony sýfrajıst ári femınıst Edna Chını progresıv Open Court jýrnalynyń redaktoryna jazǵan hatynda qoldanǵan. Ol áıel-qurbylardyń birge turyp, turaqty ómir súrýi úırenshikti jaǵdaıǵa aınalǵanyn jáne tipti arnaıy ataýy da bar ekenin aıtady - "Boston nekesi".
Sýfrajıst áıelderdiń qozǵalysy kúsheıgen saıyn, HH ǵasyrdyń basyna qaraı "Boston nekesi" AQSH pen Eýropaǵa keńinen taraıdy.
"Boston nekesi" ne úshin qajet?
XIX ǵasyrdyń aıaǵynda bul kóbine "qyzyq úshin jasalǵan tańdaý" emes, ómirdiń ózi ıtermelegen amal bolatyn. Dástúrli neke, tipti eń baqyttysynyń ózi, áıeldi kóbine úı sharýasynyń adamy deńgeıine túsirip qoıatyn.Er adam úılengen soń da mansabyn, ǵylymyn jalǵastyra beredi. Al áıel, qansha bilimdi, qabiletti bolsa da, turmysqa shyqqanda áleýetin "jınap qoıyp", úıdiń tirligine baılanýǵa májbúr bolǵan.
Bul túsinik sol dáýirdiń "ozyq" ortalarynda da saqtalǵan. Mysaly, 1870 jyly AQSH-ta áıelderge arnalǵan alǵashqy joǵary oqý oryndarynyń biri - Ýellslı koleji ashyldy. Áıelder joǵary bilim alyp, zertteýmen aınalysa bastady. Biraq sol kolejdiń ózinde qatań qaǵıda bolǵan: qyz turmysqa shyqsa - oqýyn toqtatyp, akademıalyq qyzmetterinen ketýge tıis.
Sondyqtan ǵylymdaǵy, bilimdegi áıelder dástúrli nekege balama izdedi. Olardyń basym bóligi "boston" úlgisin tańdaǵan. Tipti bul qubylystyń ekinshi ataýy da paıda boldy - "Ýellslı nekesi".
"Boston nekesi" qaı jaǵdaıda tıimdi bolýy múmkin?
Aýstralıalyq jazýshy Keısı Edvards The Sydney Morning Herald basylymyndaǵy baǵanynda "Boston nekesi" áıelderge ómirdiń keı sátterinde ásirese qolaıly bolýy yqtımal dep boljaıdy:
- Ata-ananyń úıinen jańa shyqqan qyzdar. Ekeýlep tursa, jańa kezeńniń mazasyzdyǵy men jalǵyzdyǵyn jeńil ótkeredi.
- Ajyrasqan jas analar. Qurbymen birge turý áleýmettik oqshaýlanýdan shyǵaryp, qoldaý beredi. Eki jaqta da bala bolsa, analar bir-birin almastyryp, bir-birine demalýǵa múmkindik jasaıdy.
- Jalǵyz qalǵan egde áıelder. Qurby - ári "otbasynyń ornyn basatyn" jaqyn adam, ári áńgimeles, serik.
- "Klasıkalyq" qatynastan sharshaǵan qyzdar. Ortaq maqsattaǵy adammen odaq jalǵyzdyqty sezdirmeıdi, biraq keı sharttylyqtardan bosatady. Mysaly, únemi "minsiz kóriný", "úıde ystyq as daıyn bolýy kerek" degen qysym azaıady.
Árıne, kádimgi neke sıaqty, "Boston nekesi" de máńgilikke mindetti emes. Qalaǵan kezde toqtatýǵa bolady. Onyń ústine zań júzinde rettelmegendikten, resmı ajyrasýdaı uzaq prosedýrany talap etpeıdi.