Jyl bastalǵaly josparlar quryp, sol josparyńyzda “bıyl úı alamyn” degen maqsat tursa, Aqshamnews.kz tilshisi ıpoteka eksperti Nurbolat Batyrdan suhbat aldy. Sarapshy ıpotekanyń qyr-syryn, banktiń táýekelderin baqylaý syndy túrli keńesterin aıtty.
Nurbolat Batyr
ıpoteka esperti
Úı alǵysy keletinder neden bastaý kerek?
Sarapshy Nurbolat Batyrdyń aıtýynsha, eń jıi kezdesetin qatelik - úıdi aldymen unatyp alyp, keıin bankke júginý. Durys rettilik kerisinshe bolýy kerek: aldymen bank pen óz qarjyńyzdyń múmkindigin baǵalap, tek sodan keıin ǵana naryqtan úı qaraǵan durys.
"Durys rettilik, aldymen bank pen jeke qarjyny baǵalaý, sodan keıin ǵana úı tańdaý. Eń aldymen tabysty, kredıttik júktemeni, alǵashqy jarnany jáne bank maquldaı alatyn somany naqtylap alý qajet. Tek osydan keıin sol búdjetke saı turǵyn úı izdeý durys. Bıylǵy basty keńes, sheshimdi emosıamen emes, naqty qarjylyq eseppen qabyldaý", – deıdi ol.
Qaýipsiz proporsıa: alǵashqy jarna men aı saıynǵy tólem qandaı bolýy kerek?
Ipotekada eń mańyzdy suraqtardyń biri - alǵashqy jarnany qansha jınaý jáne aı saıynǵy tólemdi tabysqa shaqqanda qalaı josparlaý.
Nurbolat Batyrdyń sózinshe:
-
alǵashqy jarnanyń ońtaıly mólsheri: turǵyn úı qunynyń 20–30%-y;
-
aı saıynǵy ıpotekalyq tólem: otbasynyń jalpy tabysynyń 30–35%-ynan aspaýy kerek.
Bul deńgeıden joǵary júkteme otbasynyń qarjylyq turaqtylyǵyn álsiretip, kútpegen shyǵyndar paıda bolǵanda táýekeldi arttyrady.
Mysal: eger otbasynda kúıeýi aıyna 500 myń teńge, áıeli 300 myń teńge tabys tabatyn bolsa, jalpy aılyq tabys 800 myń teńge bolady. Sarapshy usynǵan “qaýipsiz” proporsıaǵa saı, ıpotekanyń aı saıynǵy tólemi:
-
30% bolsa: 800 000 × 0,30 = 240 000 teńgeden aspaýy kerek;
-
35% bolsa: 800 000 × 0,35 = 280 000 teńgeden aspaýy kerek.
Iaǵnı bul otbasy úshin aı saıynǵy ıpotekalyq tólemniń qaýipsiz dıapazony shamamen 240–280 myń teńge aralyǵy.
Bank maquldaýyna ne áser etedi jáne nesıe kedergi bola ma?
Sarapshynyń aıtýynsha, bank maquldaýyna áser etetin negizgi úsh nárse bar:
-
turaqty ári rastalǵan tabys;
-
kredıttik tarıh;
-
qoldanystaǵy kredıttik júkteme.
Sheshýshi ról kóbine tabys pen mindettemelerdiń araqatynasyna tireledi. Iaǵnı kredıti bar azamattyń da ıpoteka alýǵa múmkindigi bar. Bastysy:
-
tólemder boıynsha keshiktirý bolmaýy;
-
jalpy júkteme normadan aspaýy.
Kredıt tarıhyn jaqsartý jáne qaýipsiz mámile úshin nege mán berý kerek?
Nurbolat Batyr ıpotekaǵa ótinish bermes buryn keminde 6–12 aı buryn daıyndalýǵa keńes beredi. Ol úshin:
-
barlyq keshiktirilgen qaryzdy jabý;
-
qajetsiz kredıt kartalary men lımıtterdi qysqartý;
-
mıkrokredıtterden bas tartý;
-
qysqa merzimde birneshe bankke qatarynan ótinish bermeý qajet.
Sondaı-aq sarapshy úıdiń “naqty qunyn” eseptegende tek baǵamen shektelmeýdi eskertedi. Ipotekanyń tolyq qunyna:
-
baǵalaý qyzmeti, notarıýs, saqtandyrý;
-
bank komısıalary;
-
jóndeý, jıhaz-tehnıka;
-
alǵashqy komýnaldyq shyǵyndar kiredi.
Tájirıbede bul qosymsha shyǵyndar úı baǵasynyń 20–30%-yna deıin jetýi múmkin.
Naryqtan utylmaı satyp alý úshin birneshe nusqany salystyryp, uzaq ýaqyt satylymda turǵan obektiler boıynsha saýdalasqan tıimdi.
"Baǵanyń negizsiz kóterilgenin naryqtan aıtarlyqtaı joǵary qun, qujattardyń tolyq bolmaýy nemese satýshynyń asyqtyrýy kórsetedi. Qaýipsiz mámile úshin bank maquldaýynyń bolýy, barlyq qujattyń tekserilýi jáne tólemniń tek resmı jolmen júrgizilýi mindetti", - dep qosty maman.