2026 جىلدان باستاپ قازاقستاندا جاڭا سالىق كودەكسى كۇشىنە ەندى. بۇل قۇجات جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن ەسەپ تاپسىرۋ ءتارتىبىن ايتارلىقتاي وزگەرتتى. كوپ كاسىپكەرلەر نەگىزگى نورمالاردى بىلەدى، ءبىراق تاجىريبەدە ۇساق، الايدا مىندەتتى تالاپتاردى ەسكەرمەۋ ءجيى كەزدەسەدى. سول سەبەپتى ەسەپتىڭ قابىلدانباۋى نەمەسە ايىپپۇل سالىنۋى ىقتيمالدىعى ارتتى.
اqshamnews.kz ءتىلشىسى سالىق سالاسىنىڭ مامانى بەكسۇلتان ارىستانبەكتەن جاڭا كودەكس بويىنشا كاسىپكەرلەر ءجيى جىبەرەتىن قاتەلىكتەر جايلى ءسۇراپ-بىلدى. مامان ناقتى كەيستەر، كاسىپكەرلەرگە ارنالعان كەڭەستەرىن ءبولىستى.
1. ەسەپ تاپسىرۋ مەرزىمىن ەسكى تارتىپپەن ەسەپتەۋ
جاڭا كودەكس ەسەپ تاپسىرۋ مەرزىمدەرىن ناقتىلاي ءتۇستى. الايدا كەي كاسىپكەرلەر ءالى دە بۇرىنعى كۇنتىزبەگە سۇيەنىپ، ەسەپتى كەشىكتىرىپ تاپسىرادى.
مىسال:
الماتى وبلىسىنداعى جەكە كاسىپكەر بۇرىنعى مەرزىممەن توقساندىق ەسەپ تاپسىرعان. ناتيجەسىندە ەسەپ كەشىكتىرىلىپ تىركەلىپ، سالىق ورگانى ايىپپۇل سالدى.
دەمەك، ماماننىڭ سوزىنشە، ءار ەسەپ كەزەڭىندە جاڭا كودەكستەگى مەرزىمدەردى تەكسەرىپ، جازىپ وتىرۋ كەرەك.
كەڭەس:
- 2026 جىلعا ارنالعان ەسەپ تاپسىرۋ كۇنتىزبەسىن الدىن الا جاڭارتۋ؛
- ەلەكتروندىق سالىق جۇيەلەرىندە ەسكەرتۋ حابارلامالارىن قوسۋ؛
- ەسەپ تاپسىرۋ الدىندا مەرزىمدەردى جەكە تەكسەرۋ.
2. نولدىك ەسەپ تاپسىرۋدى ۇمىتۋ
كەي كاسىپكەرلەر "تابىس بولماعان جاعدايدا ەسەپ تاپسىرۋ قاجەت ەمەس" دەپ ويلايدى. جاڭا كودەكس بويىنشا كەيبىر سالىق رەجيمدەرىندە نولدىك ەسەپتى مىندەتتى تۇردە تاپسىرۋ قاجەت.
مىسال:
شىمكەنتتەگى كاسىپكەر ۋاقىتشا قىزمەتىن توقتاتقان، ءبىراق نولدىك ەسەپ بەرمەگەن. كامەرالدىق باقىلاۋ كەزىندە بۇل انىقتالىپ، ايىپپۇل سالىندى.
ءتۇيىن: ءتىپتى تابىس بولماسا دا نولدىك ەسەپتى تاپسىرۋ مىندەتتى.
كەڭەس:
- ءسىزدىڭ سالىق رەجيمىڭىز ءۇشىن نولدىك ەسەپتىڭ قاجەت ەكەنىن الدىن الا تەكسەرىڭىز.
- قىزمەت ۋاقىتشا توقتاعان جاعدايدا دا ەسەپتى جىبەرىڭىز.
3. سالىق رەجيمىن دۇرىس تاڭداماۋ نەمەسە وزگەرتپەۋ
جاڭا كودەكس سالىق رەجيمدەرىن قولدانۋ شارتتارىن ناقتىلايدى. الايدا كاسىپكەرلەر كەيدە تابىس كولەمى، قىزمەتكەرلەر سانى نەمەسە قىزمەت ءتۇرى وزگەرسە دە بۇرىنعى رەجيمدى قولدانادى.
كەيس:
تابىس كولەمى ليميتتەن اسقان كاسىپكەر بۇرىنعى جەڭىلدەتىلگەن رەجيمدە قالىپ، تەكسەرۋ كەزىندە قوسىمشا سالىق پەن ءوسىمپۇل تولەدى.
ءتۇيىن: سالىق رەجيمىن ۇنەمى ءوز قىزمەتىڭىزگە سايكەستەندىرىپ وتىرۋ قاجەت.
كەڭەس:
- كەمىندە جىلىنا ءبىر رەت سالىق رەجيمىن قايتا قاراۋ؛
- قىزمەتكەرلەر سانى نەمەسە تابىس وزگەرگەن كەزدە رەجيمدى تەكسەرۋ؛
- قاجەت بولسا، سالىق ساراپشىسىنان كەڭەس الۋ؛
4. الەۋمەتتىك تولەمدەردى دۇرىس ەسەپتەمەۋ
جاڭا كودەكس الەۋمەتتىك تولەمدەردى ەسەپتەۋ ءتارتىبىن جۇيەلەيدى. قاتە ەسەپتەۋ بەرەشەك پەن ايىپپۇلعا اكەلۋى مۇمكىن.
كەيس:
استاناداعى كاسىپكەر الەۋمەتتىك تولەمدەردى دۇرىس ەسەپتەمەگەن. ناتيجەسىندە بەرەشەك پايدا بولىپ، ءوسىمپۇل سالىندى.
ءتۇيىن: الەۋمەتتىك تولەمدەردى جاڭا ستاۆكا مەن بازالارعا سايكەس ەسەپتەۋ قاجەت.
كەڭەس:
- الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءار اي سايىن تەكسەرىپ وتىرۋ؛
- قىزمەتكەرلەر سانى وزگەرگەن جاعدايدا ەسەپتەۋدى قايتا جۇرگىزۋ.
5. ەلەكتروندى ەسەپتىڭ مارتەبەسىن باقىلاماۋ
ەلەكتروندى تۇردە ەسەپ جىبەرۋ ونىڭ اۆتوماتتى تۇردە قابىلدانعانىن بىلدىرمەيدى. تەحنيكالىق قاتەلەر نەمەسە دەرەكتەردەگى سايكەسسىزدىكتەر ەسەپتىڭ قابىلدانباۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
كەيس:
كاسىپكەر ەسەپتى ونلاين جىبەرگەن، ءبىراق جۇيەدە "قابىلداندى" مارتەبەسى بولماعان. ايىپپۇل حابارلاماسى كەلگەندە عانا بۇل بەلگىلى بولدى.
سوندىقتان، ەلەكتروندى ەسەپتىڭ مارتەبەسىن ءاردايىم تەكسەرۋ قاجەت.
كەڭەس:
- حاتتامالاردى ساقتاپ قويۋ؛
- قاتە انىقتالسا، دەرەۋ تۇزەتۋ.
6. كامەرالدىق باقىلاۋدى ەلەمەۋ
كامەرالدىق باقىلاۋ قاتەنى تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىراق حابارلامالارعا ۋاقىتىندا جاۋاپ بەرمەسە، ايىپپۇل سالىنۋى مۇمكىن.
ءتۇيىن: حابارلامالارعا دەرەۋ جاۋاپ بەرۋ ايىپپۇلدان ساقتايدى.
كەڭەس:
- حابارلامالاردى ۋاقىتىلى قاراڭىز.
- قاجەت بولسا، تۇسىندىرمە حات دايىنداڭىز.
سالىق كودەكسىنە ساي، كاسىپكەرلەرگە ارنالعان چەك-ليست
- جاڭا كودەكستەگى ەسەپ تاپسىرۋ مەرزىمدەرىن تەكسەرىڭىز.
- قولدانىلاتىن سالىق رەجيمىنىڭ تالاپتارىن قايتا قاراڭىز.
- نولدىك ەسەپ تاپسىرۋ مىندەتىن تەكسەرىڭىز.
- الەۋمەتتىك تولەمدەردى جاڭا تارتىپپەن ەسەپتەڭىز.
- ەلەكتروندى ەسەپتىڭ مارتەبەسىن باقىلاڭىز.
- كامەرالدىق باقىلاۋ حابارلامالارىنا ۋاقىتىندا جاۋاپ بەرىڭىز.
- قاجەت بولسا، سالىق ساراپشىسىمەن كەڭەسىڭىز.
جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ كۇشىنە ەنۋى كاسىپكەرلەردەن ەسەپ تاپسىرۋدا مۇقياتتىلىقتى تالاپ ەتەدى. كوبىنەسە ايىپپۇلدار ءىرى زاڭبۇزۋشىلىقتاردان ەمەس، ۇساق تالاپتاردىڭ ساقتالماۋىنان تۋىندايدى. سول سەبەپتى جاڭا كودەكس نورمالارىنا الدىن الا دايىندالىپ، ەسەپ بەرۋ پروسەسىن جۇيەلى تۇردە باقىلاعان ءجون.