قازاق قوعامىندا كيمەشەك پەن حيدجابتى شاتاستىرۋ ءجيى كەزدەسەدى. الايدا بۇل ەكى باس كيىمنىڭ شىعۋ تاريحى دا، اتقاراتىن قىزمەتى دە، ءمانى دە مۇلدە بولەك. كيمەشەك – قازاق ايەلدەرىنىڭ ءداستۇرلى باس كيىمى بولسا، حيدجاب – يسلام دىنىنە قاتىستى كيىم ۇلگىسى. ولاردىڭ ايىرماشىلىعىن ءتۇسىنۋ ۇلتتىق مادەنيەت پەن ءدىني ۇعىمداردى دۇرىس اجىراتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كيمەشەك حيدجاب پا؟
كيمەشەك – حيدجاب ەمەس.
كيمەشەك – قازاق ايەلدەرىنىڭ ەجەلگى ءداستۇرلى باس كيىمى. ونى نەگىزىنەن تۇرمىسقا شىققان، جاسى ۇلكەن ايەلدەر مەن اجەلەر كيگەن. كيمەشەك باس پەن يىقتى جاۋىپ، ايەلدىڭ قوعامداعى مارتەبەسىن، وتباسىلىق جاعدايىن بىلدىرگەن. سونىمەن قاتار ول ويۋ-ورنەك، كەستە ارقىلى ساندىك ءارى مادەني مانگە يە بولعان.
ال حيدجاب – يسلام دىنىندەگى ايەل ادامنىڭ اۋرەتىن جابۋعا ارنالعان كيىم. ونىڭ ۇلگىلەرى ءار حالىقتىڭ مادەنيەتىنە بايلانىستى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. حيدجاب – قازاقتىڭ ءداستۇرلى ۇلتتىق كيىمى ەمەس، ول ءدىني ۇعىمعا جاتادى. شاريعات بويىنشا باليعات جاسىنا تولعان قىز بالاعا حيدجاب كيۋ مىندەتتەلەدى.
كيمەشەكتىڭ شىعۋ تاريحى
كيمەشەك قازاق قوعامىندا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان كيىم. ونىڭ ناقتى پايدا بولعان ۋاقىتى بەلگىسىز، الايدا ەتنوگرافيالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، كيمەشەك يسلام ءدىنى ەنگەنگە دەيىن دە تۇركى حالىقتارى اراسىندا بولعان. ەتنو-ديزاينەر تىلەك سۇلتاننىڭ ايتۋىنشا، كونە جۇڭگو دەرەكتەرىندە، «قۇپيا شەجىرەدە» جانە شىڭعىس حاننىڭ جارى بورتە حانىمنىڭ مينياتيۋرالىق بەينەسىندە كيمەشەككە ۇقساس باس كيىمدەر كەزدەسەدى. بۇل كيمەشەكتىڭ يسلامعا دەيىنگى داۋىردەن كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
قازاق ەتنوگرافيالىق ەنسيكلوپەدياسىندا كيمەشەكتىڭ رۋلىق ەرەكشەلىكتەرگە ساي ءارتۇرلى ۇلگىلەرى بولعانى ايتىلادى. ماسەلەن، سولتۇستىك قازاقستاندا كەڭ تاراعان وراما كيمەشەك حح عاسىردىڭ 20–30 جىلدارىنا دەيىن قولدانىلعان.
كيمەشەكتىڭ مادەني ماڭىزى
ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا كيمەشەك – جاي عانا كيىم ەمەس، ايەلدىڭ تۇرمىسقا شىققانىن، انا ەكەنىن جانە قوعامداعى ورنىن ايقىندايتىن سيمۆول بولدى. وسى ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس، جاس كەلىندەردىڭ كيمەشەگى – جەڭىل، اشەكەيلى، كەستەسى مول بولسا، جاسى ۇلكەن ايەلدەردىڭ كيمەشەگى – قاراپايىم، سالماقتى، ورنەگى از بولادى.
ۋاقىت وتە كەلە كيمەشەك كۇندەلىكتى تۇرمىستان شىعا باستادى. دەگەنمەن ونىڭ سيمۆوليكالىق ءارى ەستەتيكالىق قۇندىلىعى ساقتالىپ قالدى. قازىرگى تاڭدا كيمەشەك ۇلتتىق مەرەكەلەردە، ءداستۇرلى شارالاردا، تەاترلىق قويىلىمداردا كەڭىنەن قولدانىلادى. بۇل – قازاق حالقىنىڭ مادەني مۇراسىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ كورىنىسى.
ايتا كەتەرلىگى، كيمەشەككە ۇقساس باس كيىمدەر قىرعىز، قاراقالپاق حالىقتارىندا جانە قىتايدىڭ باتىسىندا مەكەندەيتىن سالورلاردا كەزدەسەدى. بۇل حالىقتار اراسىنداعى تاريحي، كليماتتىق جانە ەتنومادەني بايلانىستارمەن تۇسىندىرىلەدى.
عالىم، ءدىنتانۋشى اينۇر ءابدىراسىل قىزى جۋرناليست جانار بايسەمىزگە بەرگەن سۇحباتىندا قازاقتا حيدجاب بولماعانىن، الايدا ورامال تاعۋ – پارىز، امال ەكەندىگىن، دەگەنمەن يمان تەك ونىمەن شەكتەلمەيتىنىن ايتتى.
«ورامال ءسىزدىڭ ناقتى كىم ەكەنىڭىزدى بىلدىرمەيدى. ونىڭ پارىز، امال ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. ءبىراق پارىزدى ورىنداۋدىڭ ءوزىنىڭ جولدارى، ءجونى بار. ونى ەشكىم جوققا شىعارمايدى. «ءبىراق تەك قانا يمان سوعان بايلاۋلى، ورامالدى شەشكەندە، يمان سىپىرىلىپ ءتۇسىپ قالادى» دەپ ەشكىم ايتپايدى. ورامالدى تاققاندا، ادام كۇشتى يماندى بولىپ كەتەدى دەپ تە ەشكىم ايتپايدى. تاقساڭ، نۇر ۇستىنە – نۇر. تاعا الماساڭ، وندا ونىڭ دا ءوزى ءجونى بار. حيدجاب كيۋ تۋرالى مەندە ەشقاشان وي بولعان جوق. ويتكەنى قازاقتا حيدجاب جوق.»، دەدى ول.