الماتى سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا كۇندەلىكتى ومىرگە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جۇيەلى تۇردە جاڭعىرتىپ جاتىر. الماتىنىڭ سيفرلاندىرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەيرام دۇيسەكوۆ وڭىرلىك كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق (تكش) سالاسىنداعى نەگىزگى جوبالار مەن قالانىڭ سيفرلىق سىڭارى قالاي قۇرىلىپ جاتقانىن بايانداپ بەردى.
تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى سيفرلاندىرۋ باسىم باعىتتىڭ ءبىرى بولىپ قالعان. قالادا جىلۋ جەلىسىن سيفرلاندىرۋ، SCADA جۇيەسى مەن ەسەپكە الۋ ءۇشىن IoT قۇرىلعىسىن ەنگىزۋ جوباسى قولعا الىندى. بولاشاقتا بۇل تكش سالاسىن الماتىنىڭ ءبىرىڭعاي سيفرلىق سىڭارىنا بىرىكتىرۋگە سەپ بولادى.
ءقازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسقان شەشىمدەر مىنالار:
• التس بازاسىنداعى «سيفرلىق جىلۋ جەلىلەرى» جوباسى؛
• ەلەكتر جەلىلەرىن باسقارۋعا ارنالعان SCADA پلاتفورماسى؛
• iAlma گەوپورتالى ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ؛
• السەكو ءبىرىڭعاي ەسەپ ايىرىسۋ ورتالىعى ارقىلى ورتالىقتاندىرىلعان قارجىلىق ەسەپ؛
• ينجەنەرلىك جەلىلەردى تۇگەندەۋ مەن سيفرلاندىرۋ جوباسىنىڭ ازىرلەنۋى بار.
2026–2027 جىلى وسى زامانعى تەحنولوگيالارعا كوشۋ جوسپارلانىپ وتىر. نەگىزگى مىندەت — كوممۋنالدىق جەلىلەردەگى ەسەپكە الۋ قۇرالدارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن IoT قۇرىلعىلارىنا اۋىستىرۋ. بۇل دەرەكتەردى اۆتوماتتى تۇردە جيناپ، ەسەپتەۋ جاعىن بارىنشا اشىق ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
سونىمەن قاتار، مىنا كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر:
• SCADA جانە EMS جۇيەلەرىمەن جابدىقتالعان نىسانداردىڭ ۇلەسىن 60%-عا دەيىن جەتكىزۋ؛
• باقىلاۋ قۇرالدارىن جاڭعىرتىپ، «اقىلدى» قۇرىلعىلارعا كوشۋ؛
• كوممۋنيكاسيالاردىڭ 50%-ىن سيفرلاندىرۋ؛
• ماگيسترالدىق جەلىلەردە سيفرلىق IoT ەسەپكە الۋ قۇرالدارىنىڭ ۇلەسىن 20%-عا جەتكىزۋ.
مەيرام دۇيسەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل باستامالار كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، رەسۋرستىڭ جوعالۋىن ازايتىپ، اپاتتىق جاعدايلاردا جەدەل ارەكەت ەتۋگە جاعداي جاسايدى.
قالالىق دەرەكتەردى بىرىكتىرۋدىڭ نەگىزى رەتىندە الماتىنىڭ سيفرلىق ەگىزىن قۇرۋ كوزدەلگەن. جوبانىڭ سەرىكتەسى رەتىندە شەنچجەن قالاسىنداعى جەتەكشى كومپانيا — SUTPC تاڭدالدى. جوبا قازاقستاندىق «Qala AI» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ، گرانتتىق قارجىلاندىرۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسپاق.
جاس قانات شاعىناۋدانى وسىعان وراي پيلوتتىق اۋماق رەتىندە بەلگىلەندى. 2026 جىلعى قاڭتاردان 2027 جىلعى ناۋرىزعا دەيىن مۇندا ينجەنەرلىك جەلىلەردى تۇگەندەۋ مەن تولىق سيفرلاندىرۋ جوسپارلانعان. جۇيەنى تولىق ينتەگراسيالاۋ مەن ەنگىزۋ جاعى كەلەر جىلعا مەجەلەنىپ وتىر.
قالالىق ورتانى باقىلاۋدىڭ يننوۆاسيالىق ادىستەرى دە ەنگىزىلە باستادى. الماتىدا العاش رەت جەر باۋىرلاپ ۇشاتىن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن پايدالانۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبا ىسكە قوسىلىپ جاتىر. جوبانى Shenzhen Smart City Group پەن «قازاقتەلەكوم» اق-مەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرادى.
المالى اۋدانىندا — نازاربايەۆ، اباي، روزىباكييەۆ پەن رايىمبەك كوشەسىنىڭ ارالىعىندا كوشە جارىعى مەن تازالىق ساپاسىن باقىلاۋعا ارنالعان سىناق ايماعى قۇرىلدى. سونىمەن قاتار، بوكەيحانوۆ پەن رىسقۇلوۆ كوشەسىنىڭ اۋدانىندا، سونداي-اق الاتاۋ اۋدانىنداعى وجەت شاعىناۋدانىندا ەكولوگيالىق باقىلاۋعا ارنالعان سىناق ايماقتارى ۇيىمداستىرىلدى.
مەيرام دۇيسەكوۆ اتاپ وتكەندەي، تكش جانە قالالىق ينفراقۇرىلىم سالاسىندا سيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، پروسەستىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ، الماتىلىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.