Qazirgi qoǵamda zańdylyq pen quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý memlekettiń turaqty damýynyń negizi bolyp sanalady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda basqarýshy organdar aldyna árbir azamat ózin qorǵaýda sezinetin jáne memlekettik ınstıtýttarǵa senetin tıimdi qaýipsizdik júıesin qurý mindetin qoıdy. Búginde Qazaqstanda Úkimet bul jumysty keshendi túrde júrgizýde: qylmystyń aldyn alý sharalary kúsheıtilip, sıfrly tehnologıalar engizilýde, zańnama jetildirilip, memleket pen qoǵam arasyndaǵy áriptestik nyǵaıtylyp jatyr.
Memleket basshysynyń Joldaýy jáne ózge de tapsyrmalarynda qoıylǵan mindetterdiń oryndalý barysy týraly tolyq aqparatty Primeminister.kz saıtynda jarıalanǵan sholýdan oqyńyzdar.
Quqyqtyq tártipti jáne patrúldik qyzmetti kúsheıtý
QR İshki ister mınıstrligi óz kúsh-jigerin qala jáne aýylda qaýipsiz orta qurýǵa baǵyttap otyr. Kún saıyn 14 myńnan astam polısıa qyzmetkeri men Ulttyq ulannyń áskerı qyzmetshileri quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýde. 15 myńnan astam patrúldik marshrýt ázirlendi, bul problemaly barlyq aımaqty qamtýǵa múmkindik berdi. Sonymen qatar qaıtalanatyn qylmystardyń aldyn alý jumystary júrgizilýde.
Atalǵan sharalar qazirdiń ózinde aıtarlyqtaı nátıje berýde. Jyl basynan beri qoǵamdyq oryndarda jáne kóshelerde, sondaı-aq buryn sottalǵandar arasynda quqyq buzýshylyqtar sanynyń azaıýy tirkeldi. Polısıanyń úılesimdi is-áreketteriniń arqasynda 10 myńnan astam qylmys ashylyp, 10 mln-ǵa jýyq ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń jolyn kesildi.
«Bizdiń jumysymyzdyń negizi – «zań men tártip» qaǵıdasy. Aldyn alý sharalarynyń arqasynda qylmystar sany 13%-ǵa tómendedi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 9 myńǵa az. Kisi óltirý, qaraqshylyq áreketi, tonaý, buzaqylyq, urlyq jáne mal urlyǵy azaıdy. Buryn sottalǵandar qoǵamdyq oryndarda jáne qarý qoldaný arqyly jasalǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtar sany kemidi, qylmystyń ashylý kórsetkishi jaqsardy», — dep atap ótti ishki ister mınıstri Erjan Sádenov.
Sıfrlandyrý jáne beınebaqylaý
Sıfrly tehnologıalardy engizýge erekshe kóńil bólinýde. Beınebaqylaý jelisi búkil el boıynsha keńeıip keledi: 19 myńnan astam kamera bet-álpetti tanýǵa, qaraýsyz qalǵan zattardy túsirýge jáne tipti kólik aǵyndaryn taldaýǵa qabiletti jasandy ıntellektimen jabdyqtalǵan. Bul júıelerdi Jedel basqarý ortalyqtarymen biriktirý oryn alǵan oqıǵalarǵa naqty ýaqyt rejıminde árket etýge múmkindik beredi.
Polısıa qyzmetkerleri zamanaýı planshetter men smart-jetondarmen jabdyqtalýda. Bul olardyń jyldam áreket etýine jáne qyzmet tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Azamattarǵa qolaıly bolýy úshin «102» mobıldi qosymshasy iske qosyldy, sondaı-aq eGovMobile men ekinshi deńgeıli bankterdiń qosymshalarynda «Zań jáne tártip» qyzmeti paıda boldy. Endi kez kelgen azamat quqyqbuzýshylyq jaıly «bir batyrma» arqyly habarlap, qoǵam men quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy baılanysty jeńildete alady.
«Alaıaqtardyń 2,2 mlrd teńgeni alyp qoıýyna tosqaýyl qoıyldy. Sonymen qatar azamattardyń quqyqtyq jáne qarjylyq saýattylyǵy da artyp keledi», — dedi Erjan Sádenov.
Áıelder men balalardy qorǵaý
Úkimettiń basym baǵyttarynyń biri – azamattardyń eń osal sanattary – áıelder men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. İshki ister mınıstrliginde turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres jónindegi arnaıy basqarma quryldy.
Uryp-soǵý jáne densaýlyqqa qasaqana jeńil zıan keltirý qylmystyq sıpatqa ıe boldy. Bıylǵy jyldyń 7 aıynda otbasylyq zorlyq-zombylyq derekteri boıynsha 8 myńnan astam qylmystyq is tirkeldi.
Jańa quqyqtyq tetikterdiń arqasynda sottar 56 myńnan astam qorǵaý nusqamasyn shyǵardy, al 19 myńnan astam quqyqbuzýshy ákimshilik qamaýǵa alyndy. Myńdaǵan áıel men balaǵa daǵdarys ortalyqtarynda kómek kórsetildi. Bul memleket tarapynan azamattardyń quqyǵyn qorǵaý baǵytynda naqty jumystar júrgizilip jatqanyn kórsetedi.
Qarjylyq alaıaqtyqpen kúres
Sıfrlandyrý jaǵdaıynda ınternet-alaıaqtyq qylmystarynyń sany kúrt ósip keledi. Azamattardy qorǵaý úshin İshki ister mınıstrligi júıeli sharalardy júzege asyrýda: erte áreket etý júıeleri engizilýde, kúmándi qońyraýlar men tranzaksıalar buǵattalady. Tek sońǵy aılarda ǵana 2,6 mlrd teńgeden astam qarjy urlyǵynyń aldy alyndy.
Jedel qyzmetter alaıaqtar paıdalanǵan 88 myńnan astam SIM-kartany tárkiledi, sondaı-aq 67 mln-nan astam jalǵan halyqaralyq qońyraýdyń joly kesildi. Budan bólek, Mınıstrlik aldyn alý jumystaryn belsendi júrgizip jatyr. Atap aıtqanda, mektep oqýshylaryna, stýdentterge jáne zeınetkerlerge arnalǵan semınarlarda qaýipti alaıaqtyq is-qımyldardy tanı bilý jáne qarjyny qorǵaý joldary úıretiledi.
Esirtki qylmysyna jáne ekstremızmge qarsy is-qımyl
Búginde esirtki qylmysy kúrdeli másele kúıinde qalyp otyr. 2024 jyldan beri veıpterdiń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi, esirtki bıznesin uıymdastyrýshylarǵa jaza ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrýǵa deıin qatańdatyldy. Bıylǵy 7 aıda esirtkige qatysty 4,6 myńnan astam qylmys anyqtalyp, 13 uıymdasqan qylmystyq top joıyldy, 11 tonnadan astam esirtki men 23 tonna hımıalyq zat tárkilendi.
Ekstremızmmen kúres te nazardan tys qalmaıdy. 2025 jyly ekstremıstik sıpattaǵy 44 qylmystyq quqyq buzýshylyq anyqtalyp, onyń 23-” is sotqa jiberildi.
Jol-kólik qaýipsizdigi
Erekshe baǵyt – joldaǵy apattardy azaıtý. Jańa zań boıynsha ortasha jyldamdyqty asyrǵany úshin jaýapkershilik kúsheıtildi, mopedterdi tirkeý mindeteldi. Sonymen qatar aıyppuldardy eskertýlermen almastyra otyryp, usaq buzýshylyqtar úshin jazalardy jeńildetý qarastyryldy.
Bıylǵy 7 aıda joldarǵa 25 myńnan astam tekserý júrgizildi, qozǵalys qaýipsizdigine qaýip tóndiretin san myń aqaýlar anyqtaldy. Soǵan saı drondardan bastap avtomatty tirkeý kameralaryna deıingi baqylaýdyń jańa ádister qoldanyla bastady. Munyń bári búginde nátıje berip, respýblıkalyq trassalarda jol-kólik oqıǵalarynda qaza tapqandar sany 12%-ǵa tómendedi.
«Joldarda 8,5 mln jol-qozǵalysy erejesin buzý faktisiniń joly kesildi. Onyń ishinde 14 myńnan astam mas kúıde kólik júrgizý faktileri bar. Bul sharalar aýyr zardaptardyń aldyn alýǵa múmkindik berdi. Búginde sıfrlyq sheshimder qarqyndy túrde engizilýde. Máselen, quqyq buzýshylyqty tirkeý kameralary, mobıldi "jasyryn" patrúldik júıeler, drondar, qaýipti júrgizýshilerdi anyqtaýǵa arnalǵan "Qorǵaý" júıesi. Avtojoldarda ortasha jyldamdyqty baqylaý júıesi engizildi, bul osy aımaqtardaǵy apattyq jaǵdaılardy azaıtty. Jol ınfraqurylymyna baqylaý kúsheıtildi», — dedi Erjan Sádenov
Zańnamany jetildirý
Ádilet mınıstrligi zańdylyq pen tártipti qamtamasyz etýdegi quqyqtyq bazany qalyptastyrýda sheshýshi rólge ıe. Sońǵy jyldary vedomstvo zańnamanyń mańyzyn arttyrý, quqyqtyq rásimderdi ońaılatý jáne azamattar úshin sot tóreligin qoljetimdi ete túsý boıynsha kóp jumys júrgizýde. Sonyń ishinde eń bir mańyzdy baǵyt qylmystyq jáne ákimshilik quqyqty, onyń ishinde jeke quqyqtardy qorǵaý jáne qaıtalama qylmys deńgeıin tómendetýge baǵyttalǵan jańa normalardy jetildirý týraly boldy.
«Bizdiń ádilet salasynda, sot júıesinde jáne jalpylama alǵanda júrgizip jatqan reformalarymyz birinshi kezekte zańnamanyń sapasyn arttyrýǵa, sonyń ishinde, eń aldymen zań bárine birdeı degen qaǵıdaǵa negizdelgen, al onda ornatylǵan tártip talaptary zańdy ádil qoldanylý saldary retinde tanylýy tıis», — dep atap ótti ádilet mınıstri Erlan Sársembaev.
Sot tóreliginiń qol jetimdiligi jáne quqyqtyq bilim
Ádilet mınıstrliginiń basymdyqtarynyń biri – halyqtyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý. Vedomstvo onlaın-qyzmetterdi qarqyndy damytyp, elektrondyq formatta memlekettik qyzmetter spektrin keńeıtýde. Azamattarǵa sıfrlyq platformalar arqyly sottar men memlekettik organdarǵa júginýge múmkindik beriledi, bul búrokratıalyq júktemeni azaıtady jáne ýaqytty únemdeıdi.
Halyq arasynda aǵartýshylyq jumys júrgizý mańyzdy mindet bolyp qala beredi. Quqyqtyq mádenıetti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan aksıalar men bilim berý naýqandary únemi ótkizilip turady, bul qoǵamda zań men memlekettik ınstıtýttarǵa degen qurmetti qalyptastyrady.
«Eger buryn zańsyz áreketterdi dáleldeý jáne barlyq ınstansıalardan ótý qajet bolsa, endi atqarýshylyq is-qımyldardyń ashyqtyǵy men sıfrlyq sheshimderdiń múmkindikteri esebinen belgilengen rásimderdiń buzylýy birden anyqtalatyn bolady. Al azamattar zańsyz áreketke tikeleı júıeniń ishinde «bir batyrma» arqyly shaǵymdana alady», — dedi Erlan Sársembaev.
Adam quqyqtary salasyndaǵy reformalar
Ádilet mınıstrligi adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa kóp kóńil bóledi. Kemsitýshilikke qarsy is-qımylǵa, halyqtyń osal toptaryn qorǵaýǵa jáne ádil sot tóreliginiń kepildikterin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa tetikter ázirlenip, engizilýde. Bul saladaǵy qazaqstandyq bastamalar halyqaralyq deńgeıde qoldaý tabýda, bul eldiń quqyqtyq memleket retindegi bedelin nyǵaıtady.
«Osylaısha, «Zań jáne tártip» tujyrymdamasyn basshylyqqa ala otyryp, atqarýshylyq is júrgizý taraptarynyń árqaısysy sot tóreligin júzege asyrý kezinde boljamdy, zańdy jaǵdaıǵa jáne daýlardy sheshýdiń ózge de tásilderine senimdi bolǵan kezde ádil zańdardyń qabyldanýy ǵana emes, olardyń sapaly oryndalýy da qamtamasyz etiletin bolady», — dep atap ótti Erlan Sársembaev.
İİM men Ádilet mınıstrligi qabyldaǵan sharalar memlekettiń «Zań jáne tártip» birtutas jáne tıimdi júıesin qurýǵa umtylatynyn kórsetedi. Bul júıe zamanaýı tehnologıalarǵa, zańnamany jetildirýge, qoǵamnyń belsendi qatysýyna jáne quqyq buzýshylardyń qatań jaýapkershiligine súıenedi.
Memlekettiń mindeti – syn-qaterlerge jaýap berip qana qoımaı, quqyqtyq tártip ómir súrý normasyna aınalatyn jaǵdaılardy qalyptastyrý. Búgingi tańda Qazaqstan azamattardyń senimin nyǵaıta otyryp jáne eldiń bolashaq damýy úshin berik irgetas qalap, osy baǵytta senimdi túrde qadam basýda.