Ermek QOJAMSÚGİROV,
Almaty qalasy Qoǵamdyq keńesiniń belsendi múshesi, atom energetıkasy boıynsha sarapshy:
Konstıtýsıalyq reformalar jónindegi komısıanyń alǵashqy otyrysy – eldiń saıası-quqyqtyq damýy jolyndaǵy aıryqsha mánge ıe kezeńniń bastalýy. Bul jıyn formaldy bastama ǵana emes, memleketti basqarý júıesin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan tereń ınstıtýsıonaldyq ózgeristerdiń naqty bastalǵanyn kórsetedi.
Jańa Qazaqstan dúnıejúzindegi saıası ózgeristerge daıyn bolýy kerek. Konstıtýsıalyq reformalar jónindegi komısıa el nazaryndaǵy basty máselelerdi sheshýge umtylady. Óıtkeni naǵyz azamattyq qoǵamnyń kókeıkesti suraqtary tek zańnamalyq turǵy arqyly sheshiledi. Májilis – Senat – Mınıstrlik arasyndaǵy talqylaý jeńildep, zań qabyldaý prosesi jedeldeıdi. Bir palataly parlamenttik reforma Senat pen Májilis arasyndaǵy burynnan qalyptasqan usaq kelispeýshilikterdi sheshedi.
Alǵashqy otyrystyń basty mańyzy – reformalardyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, konstıtýsıalyq ózgeristerdiń tujyrymdamalyq negizin qalyptastyrýynda. Komısıa quramyna ártúrli sala ókilderiniń – zańgerlerdiń, saıasattanýshylardyń, azamattyq qoǵam men ǵylymı qaýymdastyqtyń qatysýy usynylyp otyrǵan bastamalardyń birjaqty emes, jan-jaqty ári qoǵamdyq múddeni eskeretin sıpatta bolýyna múmkindik beredi.
Búginde Qazaqstanda 8 partıa bar, biraq eldegi partıa sany ekeý bolǵan durys. Al ár partıany memleket qarjylandyrý kerek. Áıtpese, bıznes ókilderi men sheteldik kompanıalar saıası partıalardy qarjylandyratyn bolsa, olar óz múddelerin oılap, konstıtýsıalyq qaýipsizdigimiz buzylýy yqtımal.
Bul kezeńde eń mańyzdysy – Konstıtýsıany «túzetý obektisi» retinde emes, qoǵam men memleket arasyndaǵy qoǵamdyq kelisimniń «tiri» qujaty retinde qarastyrý. Iaǵnı, reformalar bılik ınstıtýttarynyń ózara tepe-teńdigin kúsheıtýge, adam quqyqtaryn qorǵaý tetikterin naqtylaýǵa jáne jergilikti ózin-ózi basqarýdyń rólin arttyrýǵa baǵyttalýy tıis.
Sondaı-aq alǵashqy otyrys ashyqtyq pen dıalog qaǵıdattarynyń saqtalatynyn ańǵartty. Eger komısıa jumysy aldaǵy ýaqytta da qoǵamdyq pikirge súıenip, saraptamalyq taldaýlarǵa negizdelse, bul reformalardyń legıtımdiligi men uzaqmerzimdi tıimdiligin qamtamasyz etedi.
Konstıtýsıalyq komısıanyń alǵashqy otyrysy – quqyqtyq memleket qurý jolyndaǵy saıası erik pen qoǵamdyq suranystyń toǵysqan tusy. Endigi mindet – osy bastamany mazmundy, sapaly jáne naqty nátıjelerge jetkizý.