2026 jyldyń jeltoqsanynda Qazaqstannyń Táýelsizdik alǵanyna 35 jyl tolady. Sonymen birge bıylǵy jyl Jeltoqsan kóterilisiniń 40 jyldyǵymen de erekshelenbek. Budan bólek, el tarıhynda izi qalǵan birqatar tulǵanyń mereıtoıy da 2026 jylǵa sáıkes kelip otyr. Tolyǵyraq Aqshamnews.kz tilshisiniń materıalynda.
Ult aǵartýshysy – Ybyraı Altynsarınge 185 jyl
Qazaqtyń kórnekti aǵartýshy-pedagogy, jazýshy, etnograf Ybyraı Altynsarın 1841 jyly 20 qazanda qazirgi Qostanaı óńirinde dúnıege kelgen. Ol ómirin qazaq balasyn oqytýǵa, mektep ashýǵa arnady. Torǵaıdaǵy alǵashqy mektep 1874 jyly ashylyp, 14 bala qabyldaǵan. Altynsarın qyz balalardyń bilim alýyna da erekshe kóńil bóldi: 1887 jyly Yrǵyz qyzdar ýchılıshesiniń negizin qalap, 1888 jyly ınternat ashty.
1879 jyly qazaq mektepterine arnalǵan tuńǵysh oqýlyqtarynyń biri – «Qazaq hrestomatıasy» jaryq kórdi. Ol jerdegi óleńi oqýshylardyń uranyna aınaldy:
Kel, balalar, oqylyq,
Oqyǵandy kóńilge
Yqylaspen toqylyq.
Oqysańyz, balalar,
Shamnan shyraq jaǵylar,
Tilegeniń aldyńnan
İzdemeı-aq tabylar.
Ybyraı Altynsarın 1889 jyly 17 shildede dúnıeden ótti.
Muzbalaq aqyn Muqaǵalıdyń týǵanyna 95 jyl
2026 jyly 9 aqpanda qazaq poezıasynyń zańǵar tulǵasy Muqaǵalı Maqataevtyń týǵanyna 95 jyl tolady. Jyr súıer qaýym ony «muzbalaq aqyn» dep ardaqtaıdy. Aqynnyń lırıkasy mahabbat, adam jany, týǵan jer men ult taǵdyry sekildi máńgilik taqyryptardy tereń sezimmen órnekteıdi.
Sahna sańlaǵy Merýert Ótekeshova 75 jasqa tolady
2026 jyly 25 aqpanda Qazaqstannyń belgili aktrısasy Merýert Ótekeshova 75 jasqa tolady. Ol qazaq kınosy men teatr ónerinde ózindik qoltańbasy bar óner ıesi retinde kópshilikke keńinen tanymal. Aktrısany jurt "Qyz Jibek" fılmindegi obrazymen erekshe jattap aldy.
Jyr alyby Jambyl Jabaevtyń 180 jyldyǵy
"HH ǵasyr Gomeri" atanǵan Jambyl Jabaev 1846 jyly 28 aqpanda Jambyl taýynyń eteginde týǵan. Jasynan aıtys ónerimen tanylǵan aqyn Súıinbaıdan bata alǵany belgili. Jambyl 1945 jyly 99 jasynda Almaty oblysynda qaıtys boldy. Bıyl onyń týǵanyna 180 jyl tolady.
Alash kósemi Álıhan Bókeıhanǵa 160 jyl
Álıhan Bókeıhan 1866 jyly 5 naýryzda Qarqaraly ýezinde dúnıege kelgen. Ol 1917 jyly qazaqtyń tuńǵysh saıası uıymy – Alash partıasyn uıymdastyrýǵa belsene atsalysyp, Qazaq avtonomıasy jarıalanǵan tusta alǵashqy tóraǵa retinde saılandy. 1937 jyly Máskeýde jalǵan aıyppen atyldy.
Kompozıtor Ahmet Jubanovtyń 120 jyldyǵy
Qazaqstannyń halyq ártisi, kompozıtor, mýzyka zertteýshisi Ahmet Jubanov 1906 jyly Aqtóbe óńirinde týǵan. 1934 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik halyq aspaptar orkestriniń qurylýyna uıytqy bolyp, onyń alǵashqy dırıjeri ári kórkemdik jetekshisi qyzmetin atqardy. 1968 jyly Almatyda ómirden ótti.
Bákir Tájibaevtyń 100 jyldyǵy
Aqyn, kóptegen tanymal án mátinderiniń avtory Bákir Tájibaev 1926 jyly Aqtóbe oblysynda týǵan. Onyń «Álıa», «Aqbulaq», «Gúlsiń-aý», «Jas dáýren», «Appaǵym», «İńkárim» sekildi ánderi halyq arasynda keń taraǵan. Aqyn 1994 jyly Almatyda dúnıeden ótti.
Ermek Serkebaevqa 100 jyl
Opera ánshisi, pedagog Ermek Serkebaev 1926 jyly Petropavlda týǵan. Ol óner jolynda qazaq mýzykasyn keńinen tanytyp, birneshe býyn shákirt tárbıeledi. Ermek Serkebaev 2013 jyly Almatyda qaıtys bolyp, Keńsaıǵa jerlengen.
Qazaq kınosynyń qulageri – Abdolla Qarsaqbaevqa 100 jyl
Kınorejısser Abdolla Qarsaqbaev 1926 jyly 2 qazanda Almaty oblysynda dúnıege kelgen. Ol Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» povesi boıynsha áıgili fılm túsirip, qazaq kınosyna jańa serpin ákeldi. Rejıser 1983 jyly Almatyda ómirden ótti.
Jeltoqsan kóterilisine 40 jyl
1986 jylǵy 17 jeltoqsanda Almatynyń ortalyq alańyna jastar shyǵyp, Qazaqstan basshylyǵyna syrttan kadr ákelý sheshimine qarsylyq bildirdi. Keńes bıligi sherýdi kúshpen taratyp, jappaı qamaý men jazalaý sharalaryn qoldandy. Sol oqıǵaǵa baılanysty qýdalanǵandardyń biri – Qaırat Rysqulbekov 1988 jyly Semeı túrmesinde qaza tapqan. Bıyl onyń týǵanyna 60 jyl bolmaq.
Táýelsizdiktiń 35 jyldyǵy
Qazaqstan 1991 jyly 16 jeltoqsanda «Táýelsizdik pen memlekettiń egemendigi týraly» zań qabyldap, derbes memleket retinde jańa tarıhyn bastady. 16 jeltoqsan sol ýaqyttan beri elde Táýelsizdik kúni retinde atalyp ótedi.