2025 jyl Qazaqstanda zańnamalyq turǵyda birqatar ózgeristerge toly boldy. Keıbiri qoǵamda qyzý qoldaý tapsa, endi biri pikirtalasqa arqaý boldy. Aqshamnews.kz tilshisi jyl boıy eń kóp talqylanyp, nazarǵa ilingen zańdar men erejelerdiń tizimin usynady.
1. Qoǵamdyq oryndarda nıkab kıýge salynǵan tyıym
Parlament bet-júzdi tolyq jabatyn kıimderge (nıkab, býrka) tyıym saldy. Betti jaýyp turatyn kıim kıýge tyıym salýdy maýsym aıynyń basynda Senat usynǵan edi, 26 maýsymda Májilis zańǵa engizilgen túzetýdi maquldap, prezıdentke qol qoıýǵa jiberdi. Buǵan deıin birneshe jyl talqylanyp kelgen máselege 30 maýsymnan beri zańmen tyıym salyndy.
Bul zań ulttyq qaýipsizdik pen qoǵamdyq tártipti saqtaý maqsatynda qabyldandy.
Qoǵamda eki túrli pikir qalyptasty: bir tarap qoldasa, ekinshi tarap din bostandyǵyna qaıshy dep syn aıtty.
2. Kólik salasyndaǵy ózgerister
Elektrondyq tehnıkalyq pasporttyń joqtyǵyna baılanysty, Qyrǵyzstannan ákelingen kólikterdi tirkeý ýaqytsha toqtatyldy. Bul shekteý bastapqyda 6 aıǵa deıin dep engizildi.
2025 jyldyń sońyna deıin E-TPS basqa eldermen biriktirilýi josparlanǵan. İri qalalarda kólik tirkeý jáne tehnıkalyq baıqaý talaptary kúsheıtildi.
2025 jylǵy 1 qazannan bastap Qyrǵyzstanda sheteldik tirkeýdegi, sonyń ishinde qazaqstandyq nómirli kólikterge qatysty jańa erejeler kúshine enedi. Júrgizýshiler kólikterin el aýmaǵynda ýaqytsha tirkeýden ótkizýge mindetteledi.
Kólikti 5 mınýt qyzdyrýǵa tyıym:
Jyl basynda turǵyn úı aýlasynda kólikti 5 mınýttan artyq qyzdyrǵandarǵa aıyppul salynatyny jaıly ereje qyzý talqyǵa tústi. Ekologıa mınıstri Erlan Nysanbaev bul normany qoldaıtynyn aıtyp, tipti óz kóligin qyzdyrýǵa bul ýaqyt jetkilikti ekenin óz tájirıbesinde kórsetti. Al İshki ister mınıstrligi mundaı talap Jol qozǵalysy erejesinde burynnan bar ekenin eskertti.
Avtokólikti 5 mınýttan artyq qyzdyrýǵa bolmaıdy degen birinshi ret buzǵany úshin – 19 660 teńge, qaıtalansa – 39 320 teńge aıyppul salynatyn bolǵan. Qaqaǵan qysta kólikterin uzaǵyraq qyzdyrǵandar arasynda aıyppul arqalaǵandar da boldy.
Qoǵam taǵy da ekige bólinip, bir tarap ekologıa úshin durystyǵyn aıtsa, ekinshisi qystyń sýyǵynda kólikti uzaǵyraq qyzdyrý qajet ekenin alǵa tartty. Aqyry bul normany Ádilet mınıstrligi qaıta qaraıtyn bolyp, sol kúıi jyly jabyldy.
3. Salyq salasyndaǵy ózgerister
QQS (NDS) mólsheri 12%-dan 16%-ǵa kóterildi.
Bul sheshim búdjetti tolyqtyrýǵa baǵyttalǵanymen, shaǵyn jáne orta bıznes tarapynan synǵa ushyrady.
Sarapshylardyń pikirinshe, salyq júktemesiniń artýy baǵanyń qymbattaýyna áser etýi múmkin.
Sonymen qatar, QQS boıynsha tirkeýdiń jańa túri engiziledi. Bul – shartty tirkeý dep atalady. Ol sheteldik kompanıalardyń arnaıy tizimin qurý arqyly, ýákiletti organ belgileıtin erejemen júzege asady. Endi QQS boıynsha tirkeýdiń erikti, mindetti jáne shartty degen úsh túri bolady.
Medısınalyq qyzmetterge jáne dári-dármekterge tómendetilgen 10% mólsherleme usynyldy. Bul 2026 jyldan bastap 5%, 2027 jyldan bastap 10% kóleminde bolady. QQS boıynsha bazalyq mólsherleme 16% bolyp belgilendi. Bul rette dárilik ónimderge jáne medısınalyq qyzmetterge tómendetilgen mólsherleme usynylyp otyr.
Odan bólek, kitap ónimderin shyǵaratyn baspalarǵa jáne arheologıa jumystaryna QQS-dan bosatý kózdelgen. Aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshilerge QQS esepke jatqyzý boıynsha 70%-dyq úlesin 80%-ǵa arttyryp otyr. Bul aýyl sharýashylyǵy ónimderine degen salyq júktemesin azaıtýǵa baǵyttalǵan. QQS boıynsha mindetti tirkeý shegi 20 AEK-ten 10 AEK-ke tómendetildi.
Kóp talqylanǵan Salyq kodeksi keler jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine enedi.
4. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý reformasy
Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesine de túzetýler engizildi.
Jumys istemeıtin azamattar úshin memleket tarapynan jarna tóleý tetigi qarastyryldy.
Ondaǵy maqsat - medısınalyq qyzmettiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrý.
5. Bilim berý júıesindegi jańa model
Joǵary bilim berý salasynda jınaqtaýshy júıe engizildi.
Ár stýdenttiń bilimine baılanysty kredıttik qor jınaqtalady, bul oqýdy ıkemdirek ári ádil etedi.
Sonymen qatar, kolej ben ýnıversıtet arasyndaǵy bilim baǵdarlamalaryn sáıkestendirý jumystary bastaldy.
6. Raqymshylyq týraly zań
Qazaqstan Prezıdenti Toqaev zańǵa 26 maýsymda qol qoıdy. 15 myń adamǵa raqymshylyq jasalyp, 2 myńnan astamy bostandyqqa shyǵatyn boldy.
Quqyq qorǵaý qurylymdary, depýtattar men quqyq qorǵaýshylar sottalǵan azamattarǵa raqymshylyq jasaý týraly bastama kóterdi. Bıyl Konstıtýsıaǵa 30 jyl. Ata Zań kúniniń qurmetine jazasyn óteýshi biraz janǵa keshirim jasaldy.
Bul zańdar 2025 jyly Qazaqstan qoǵamynyń quqyqtyq, áleýmettik jáne ekonomıkalyq ómirinde úlken ózgeristerge sebep boldy.