Úrker
Qazaq ádebıetíníń kórnektí ókílí, ūlttyń ruhyn ūlyqtaǵan, sóz ónerín ómíríníń mání etken, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laureaty, «Qūrmet» ordeníníń ıegerí Orazaqyn Asqardyń tuǵanyna bıyl – 90 jyl.
Osyǵan oraı Ūlttyq kítaphanada ótken «Men baqytty aqynmyn» atty eske alu keshínde sóz zergeríníń qazaq ádebıetíne qosqan úlesí, shyǵarmalarynyń qūndylyǵy, sondaı-aq, adamı bolmysy, aqyndyq, azamattyq ūstanymy jaıynda jan-jaqty áńgíme qozǵaldy.
Bala kúnínen-aq kóshpelí qazaq tírshílígín kóríp, dala tynysyn boıyna síńírgen Orazaqyn Asqar – eldíń án-jyryn, qara óleńín, batyrlar jyryn beríle tyńdap, jadynda túıíp ósken ūrpaq ókílí. Būl turaly ózí bír estelígínde: «Men Shyńjań ólkesínde tudym. Ol jaqtaǵy qazaqtar, negízínen, mal sharuashylyǵymen aınalysatyn. Qysta – qystauǵa, jazda – jaılauǵa kóshíp, kóshpelí ómír súretínbíz. Qystyń ūzaq keshterínde auyl adamdary bír-bíríníń úıíne baryp, soǵys oty tūtanyp tūrǵan kezeńníń ózínde de toı-tomalaq jasaıtyn. Ol kezde toıdyń ózí jyrmen, óleńmen óetín. Batyrlar jyryn jatqa bíletínder ūzaq áńgíme aıtyp, eldí elítetín. Bíz bala kúnímízde solardy tyńdap, sonyń bárín kóríp, estíp, boıǵa síńíríp óstík» degení bar.

Aqynnyń ákesí qazaqtyń qara óleńín aıtatyn, dombyra shertíp, batyrlar jyryn jatqa bíletín adam bolǵan. Auyldaǵy toı-tomalaqqa arnaıy shaqyrylatyn ákesímen bírge baratyn bala Orazaqyndy sol keshterde aıtylǵan jyr-terme, dastandar erekshe bauraıtyn. Sodan da «Ūstazyń kím?» deseńíz, meníń alǵashqy ūstazym – sol qara óleń» deıdí aqyn. Qūlaqpen tyńdap, júrekpen túısíngen sol jyr jauhary júregínde óshpes íz qaldyrady. Sóıtíp, qalamger ǵasyrlar qoınauynda qalyp qoıǵan halyq mūrasyn tíríltíp, ekí tomǵa jınaqtap, ūlt ıgílígíne aınaldyrdy. Sol jınaq jaryq kórgende akademık Rahmanqūl Berdíbaev maqala jazyp: «Qazaqtyń bar óleńí – bír tóbe, qara óleń – bír tóbe», – dep joǵary baǵa bergen. «Qara óleń poezıyanyń naǵyz atasy der edím. Mysaly, mynadaı shumaq bar:
Aıta bíl óleńíńdí órnekpenen,
Jaqsyny bír ǵanıbet kórmek degen.
Bíter baq, qonar dáulet jígítterge –
Aq, adal, elge etken eńbekpenen». – Mūndaǵy «Aıta bíl óleńíńdí órnekpen» degen – óleń kórkem bolsyn degen sóz. Órnek degen – óner», – deıdí aqyn ózíníń estelígínde.
Eske alu keshínde jazushy Júsípbek Qorǵasbek «Qara óleńdí Orazaqyn Asqardaı tereń zerttep, jınap, nasıhattaǵan adam neken-sayaq. Ádebıet ınstıtuty «Babalar sózí» atty 100 tomdyq jınaq shyǵardy desek, būl kísí soǵan para-par jūmysty jalǵyz ózí úlken jauapkershílíkpen, adaldyqpen atqaryp, halqyna asa qūndy ádebı mūra qaldyryp kettí» degen píkír bíldírdí. Aıtsa-aıtqandaı, būl ádebıetke ǵana emes, tūtas ruhanıyatqa qosylǵan úlken úles ekení anyq.
Kózkórgen zıyalylar Orazaqyn Asqardyń ruhanı álemí bıík, jan dúnıesí tūnyq aqyn ekenín sóz ettí. Júsípbek Qorǵasbek: «Ol balalarǵa da, úlkenderge de arnap jazdy. «Kúmís qońyrau» syndy kítaptary arqyly bala júregíne názíktík pen meıírím darytty. Sonymen bírge eldík, ūlttyq, tarıhı taqyryptardy qozǵap, ūlt múddesín ūlyqtaǵan shyǵarmalar qaldyrdy. Balalarǵa arnalǵan jyrlardan bastap, úlkenderge deıín, típtí bata taqyrybyna deıín jazdy, barlyq taqyrypty qamtydy» deı kele, «Aqyn retíndegí erekshelígí – adamǵa degen mahabbat, ruhanı tazalyq, ízgílíktí kózqaras. Ol shyǵarmashylyǵynda da, ómírde de bıík adamgershílík ūstanymyn saqtady», – dedí.

Marapatqa laıyq bola tūra, ataq-dańqqa eshqashan ūmtylmaǵan aqynnyń óleńderí de qarapaıymdylyǵymen, jastardyń sanasyna áser etetín, ūlttyq bolmysqa tereń boılatatyn qasıetímen dara. Osy jaıtqa toqtalǵan jazushy Díldar Mamyrbaeva: «Búgínde bíz «ekologıya» degende tabıǵattyń tazalyǵyn aıtamyz. Men būl kísíní poezıya ekologıyasyn saqtaǵan aqyn dep aıtar edím. Óıtkení qazír keıbír aqyndar jastardy tartu úshín shyǵarmalarynda tósek aınalasyndaǵy ádepsíz taqyryptardy qozǵaıdy. Al Orazaqyn Asqar poezıyadaǵy ádeptíń, mádenıettíń úlgísín kórsettí. Tūmanbaı Moldaǵalıev kezínde: «Orazaqyn Asqar – qarapaıymdylyǵymen-aq poezıyaǵa jańalyq ákelgen aqyn», – dep jazyp ketken. Ómír – otbasynan bastalady, sol sıyaqty, shyǵarmashylyqqa degen qūrmet te otbasynan bastaluǵa tıís. Orazaqyn aǵanyń ómírlík jaryna, balalaryna degen mahabbatyn, súıíspenshílígín óleńmen órnektegeníníń ózí sondaı áserlí, shynaıy», – dep aqyndy poezıyadaǵy ruhanı tazalyqtyń sımvoly retínde sıpattady.
Bíregeı aqynnyń taǵy bír erekshe qyryna toqtalǵan Júsípbek Qorǵasbek: «Orazaqyn Asqar Abaıdan bastap Maraltaıǵa deıíngí júzdegen aqynnyń óleńderín jatqa aıtatyn. Bírde: «Síz qalaı sonshama óleńdí jattap aldyńyz?» – dep sūradym. Sonda: «40 jasqa deıín oqyǵanym bír oqyǵanda-aq esímde qalatyn. Keıín oqyǵandardy ekí-úsh márte qaıtalap oqyp baryp jattap alatyn boldym. Jasym ūlǵaıǵan kezde este saqtau qabíletím bírshama azaıdy,» – degen edí. Ózím júrgízíp júrgen «Úrker» habaryna Orazaqyn aǵanyń qatysuymen neshe márte túsírílím jasaldy. Óıtkení būl kísí – tírí entsıklopedıya. Ádebıetke kelgende eshteńení shatastyrmaıtyn, eshkímníń aty-jónín ūmytpaıtyn kísí edí. Qanshama aqynnyń óleńín jatqa bíletín adamdy óz basym osy uaqytqa deıín kórgen emespín», – degen tańdanys bíldírdí.
Aqyn Ádílǵazy Qaıyrbekov Orazaqyn Asqardyń maıtalman jazushy Ǵabıt Músírepovtíń «Qazaq soldaty» romanyna jazǵan arnau óleńíne toqtaldy. «Romandaǵy keıípker Qaıroshtyń taǵdyry – búkíl qazaq halqynyń taǵdyry. Bastapqyda qashyp júrgen bala, sońynda batyrǵa aınalady. Qazaq kímnen qashpady?! Bíraq qashyp júríp jeńdí. Qashyp júríp tu tíktí. Orazaqyn Asqar būl shyndyqty «Qazaq batyry» atty shaǵyn ǵana, bíraq salmaqty óleńínde sheber jetkízdí. Óleńde jasyrylǵan astarly oı – otarlyqtan azattyqqa jetu jolyndaǵy kúrestí aıǵaqtap tūr», – deıdí ol.
Eske alu keshínde Orazaqyn Asqardyń qaı taqyrypty bolsyn zerdelep, tereń tolǵanyspen, ózíndík mánermen jazǵany aıtyldy. Óz taǵdyryn ǵana emes, el taǵdyryn, ūlttyń ótkení men bolashaǵyn óleńmen órnektegen tūlǵa ekení sóz boldy.
Saıyp kelgende, Orazaqyn Asqar – ūlttyq qūndylyqtyń shejíresí, onyń beınesí – ádebıetke adaldyqtyń sımvoly. Sondyqtan aqyn esímí, eńbegí eskerusíz qalmauǵa tıís. Keshe Ūlttyq kítaphanadan bastau alǵan taǵylymdy shara búkíl el aumaǵynda jalǵasyn tapsa – nūr ústíne nūr.