Jas kelse - íske!
Búgín 12 tamyz - Halyqaralyq jastar kúní. Būl meıram - ǵalamdyq deńgeıde toılanatyn bírden-bír mereke. Mūny jyl saıyn Bíríkken Ūlttar Ūıymynyń bastamasymen jer jerde túrlí ís-sharalar qolǵa alynady. Osylaısha álem halyqtarynyń jastary būl kúní erekshe shattyq pen berekede atap ótudí jón kóredí. Osyǵan baılanysty saualnama ázírlegen bolatynbyz.
Jíger ASQAR, jas aqyn:
JASTAR - OTANYMYZDYŃ TÍREGÍ
Būl merekeníń bererí kóp. Aıtar oıy orasan zor. Qatardaǵy jaı bír kúnderdíń qataryna jatqyza saluǵa áste bolmaıdy. Mūnyń tarıhy HH ǵasyrdan bastalady. 1945 jyly Ekínshí dúnıejúzílík soǵys ayaqtalǵannan shamamen ekí aı ótken soń bekítíldí. Dúnıejúzílík jastar kúníníń toılau mezgílí 29 qazan men 10 qarasha aralyǵynda Anglıya astanasy Londonda ótken Dúnıejúzílík jastar konferentsıyasynyń ayaqtaluyna ūshtastyryldy. Míne, osydan keıín baryp konferentsıyanyń ayaqtalǵan kúní mańyzdy bolyp esepteledí. Óıtkení eń aldymen, būl kún - ózíníń "Imperıalızmge jáne kertartpalyqqa qarsy, beıbítshílík, demokratıya, ūlttyq táuelsízdík úshín, jastardyń sayası, áleumettík jáne ekonomıkalyq qūqyqtary men qyzyǵushylyqtaryn qorǵauǵa ártúrlí jastar ūıymdarynyń bíríguí" atty maqsatyn jarıyalaǵan Dúnıejúzílík demokratıyashyl jastar federatsıyasynyń negízdelgen kúní. Osynau ūıymda Keńes Úkímetí "KSRO jastar ūıymdarynyń komıtetín" ūsyndy. Dúnıejúzílík jastar kúnín jappaı toılau yqylasyn bíldírgen dál DDJF bastamashyldary bolatyn.
Qarap tūrsańyz, jastar ómírdíń qozǵaushy kúshí íspettí. Qanshama soǵystar men zūlmatty kezderde qan maıdanǵa eń áuelí jastar attandy. Bar jastyq ǵūmyryn maıdan dalasynda jíbergen ata-babalarymyz da boldy. Qıyn-qystau zamanda úlkenderdíń aqyl-keńesín negízge ala otyryp, qan keshíp, jan alysyp, jan berístí. Bíraq mūqalmady. Jastyq jalyn keudení keríp, únemí alǵa baǵyttalumen boldy. Joǵaryda bíraz derekterdí keltírdík. Bír jaǵynan qarasańyz, Bíríkken Ūlttar Ūıymy álemde beıbítshílík jasau bastamasyn jastar arqyly kóterudí kózdeıdí. Mūnysy jón. Sebebí keskílesken, qıyn oqıǵalarǵa jastardy ıtere berudíń qajetí joqtyǵyn aıtuda.
Búgíngí tańda ózím de aqyn retínde qarakózderímíz jaıly bírqansha oılardy keltíríp júrmín. Ásírese, lırıkalyq shyǵarmalarǵa kóbírek qalam terbeımín. Kóbíne ózderíńíz bíletín «mahabbat» taqyrybyn aınalyp óte almaımyz. Jastyq jalyn quaty boıda oınap, jalyndap tūrǵanda atalǵan sezím, jaqsy kóru deıtínder máńgí óz áserín beredí. Keıde sol taqyryptardy jıí kóteríp qauzaudy jón sanaımyn. Ol - otansúıgíshtík. Árkím ózíníń kíndík qany tamǵan tuǵan auylyn, ólkesín, qalasyn jaqsy kórse, onda ol adamnan myqty azamat shyqpaq. Júrgen, barǵan jerlerímízde osyny aıtyp, patrıotızmdí nasıhattauǵa tyrysamyz. Mūnsyz ómír mándí bolmaıdy. «Aqyl, qaırat, júrektí bírdeı ūsta» deptí danyshpan Abaı atamyz. Onyń árbír qarasózínde búgíngíníń jastaryna qajettí barlyq ósıet aıtylǵan. Qūr aıtylyp qana qoımaǵan, naqty dáleldermen beınelengen.
Osydan bíraz jyldar būryn fılosofıya, jantanu syndy kítaptardy oquǵa belsene kírístím. Sonda maǵan ūnaǵan bírnesheuí boldy. Sonyń negízgísí «Qabusnama» edí. Patshanyń ózíníń balasyna myna ómírden túıgen-bílgenín ósıet retínde aıtyp ketken oılary naq bízge qajettí eken dep kóńíl túbíne túıíp qoıdym. Jas adamnyń boıyndaǵy qasıtterdí tízíp ber deseńíz, qazaqtyń «zamanyń túlkí bolsa, tazy bolyp shal» degen naqylymen jauap qaıyrar edím. Qazírgí tańda adamǵa qoıylatyn talaptar kúsheıdí. Mūny taǵdyrdan kóremíz be álde adamnan ba? Ol jaǵy uaqyttyń enshísínde. Dese de, eń bastysy, óz Otanyn qaltqysyz súıetín, adal eńbek ete bíletín jastar kóbeıse degen tílektemín.
Abaı ÁNUARŪLY, ÍT mamany:
BÍLÍMDÍ JASTAR ÁLÍ TALAI TOP JARADY
ÍT salasynyń jastaryn kóbíne kompyuter basty dep sanaıdy. Olar tek júıe, baǵdarlama jasaıdy. Keıbírí artyq emotsıyasy joq dep bíledí. Negízí olaı emes. Ǵylym men tehnologıyany zerttep, osy jaǵynda jūmys ísteu - meníń súıíktí ísím. Sízderge qytaı oıshyly Konfutsıı aıtqan oılardy keltíre keteıín. Ol «ózíńe yńǵaıly jūmys tańda, sonda sen máńgí jūmys jasamaǵan adamnyń keıpínde bolasyń» deıdí. Bylaısha tarqatqanda, dūrys kásíppen aınalys, sonda sharshap, shaldyǵu bolmaıdy degendí meńzegení ǵoı. Rasynda solaı. Osy támsíldí naǵyz jastarǵa arnap aıtqandaı sezíledí. Búgínnen ózíńe degen senímdílíktí arttyryp, bolashaqqa baǵdar qūra bílseń, qūr júrmegeníń. Áıtpese, bárínen maqūrym qalasyz. Aldyńyzdy basy jasaıtyn myqtylar oraıdy. Ekonomıkanyń tílímen bayandaǵanda, startap jobalar jasalyp, síz ashqan jańalyq ózektílígín joǵaltyp aluy ǵajap emes. Sol sebeptí búgíngíníń jastaryna qoıylar talap kóp. Uaqyt qanshalyqty syrǵyp, tez óter bolsa, síz de sonshalyqty mobıldí boluyńyz shart. Būlar osy kúndelíktí ómírde qaıtalanyp, otyratyn shartty zańdylyq íspettí bolyp jatyr. Ásírese, ǵalamtormen jūmys jasaıtyn meníń áríptesterím jaqsy túsínetín shyǵar.
Qazír bárí qas-qaǵymda oryn alady. Jastardyń boıyndaǵy quatynyń kúshtílígíne keıde qaıran qalamyn. Qandaı jańalyq nemese ózgeshelík bolsa, sony dereu qabyldap alady. Odan qorytyndy shyǵaryp, jańasha bír úlgí jasauǵa tyrysyp baǵady. Míne, būl naǵyz jastarǵa tán tírlík dep bílemín. Ózderíńíz kóríp, bílíp júrgen bolarsyzdar, bírtíndep kompyuterlík tehnologıyaǵa qaraı bet būryp baramyz. Ol degenímíz jaqsy. Aınalamyzdyń barlyǵy elektrondy formatqa auysuda. Bárí bír tetíkshe arqyly jūmys ístemek, yaǵnı būrynǵydan bír orynnan qaǵaz arqalap, ekínshí jerge kóshíp júrudíń zamany kettí. Tek ony bolashaqta tarıh betterínen oqıtyn shyǵarmyz. Būl mysaldardy aıtuymnyń sebebí mynada. Osy atalǵan jańalyqtardy oılap tabatyndar kóbíne jastar. Jańa kúsh-jígerín osy baǵyttardy damytuǵa jūmsaıdy. Máselen, Mark Tsukerberg Feısbukty, jas kezínde Bıll Geıts Maıkrosoftty oılap tapty. Osyndaı ónertapqyshtar men bastary jasaıtyn jastardyń tízímín jasaı beruge bolady.
Meníńshe, jastar óte eńbekqor. Olar tek júríp, uaqytty zaya ketírudí jón kórmeıdí. Bílesíz be, maǵan búgíngíníń jastarynyń osy qyry men qasıetterí jaǵady. Qos qoldap qoldaımyn. Eń bastysy, erínbeu kerek. Qazírgí zaman ǵylym men bílímníń kezí. Eger az ǵana kídíríp, ayaldar bolsańyz, ekínshí bíreu jańalyq oılap shyǵarady. Al sol dúnıe sízdíń oıyńyzda júrgen bolsa she? Sondyqtan barymyzdy salyp, ílgeríleı beruímíz qajet. Sonda qazaq jastarynyń almaıtyn asuy, berílmeıtín qamaly bolmaıdy. Taǵy bír márte qaıtalap óteıín. Eń negízgísí, qajyr men qaırat boıynda bar jas óren jerde qalmaıdy.