ۆەنەسۋەلا توڭىرەگىندەگى گەوساياسي شيەلەنىس قازاقستان ەكونوميكاسىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟ Aqshamnews.kz ءتىلشىسى بۇل تۋرالى قارجى ساراپشىسى ايبار ولجايدان پىكىر الدى.
ۆەنەسۋەلانىڭ مۇنايى - "اۋىر مۇناي"
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ۆەنەسۋەلادا مۇناي قورى وتە مول بولعانىمەن، ونىڭ باسىم بولىگى وڭدەۋى كۇردەلى سانالاتىن اۋىر مۇنايعا جاتادى.
"ۆەنەسۋەلادا الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي قورلارىنىڭ ءبىرى بار. ءبىراق ونىڭ مۇنايى كوبىنە اۋىر مۇناي ساناتىنا جاتادى"، - دەيدى ايبار ولجاي.
ايبار ولجاي بۇل جەردە قىتايدىڭ ءرولى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، قىتايدىڭ ءبىرقاتار وندىرىستىك جانە وڭدەۋ جۇيەسى اۋىر مۇنايدى تۇتىنۋعا بەيىم، سوندىقتان ۆەنەسۋەلا مۇنايى بەيجىڭ ءۇشىن ستراتەگيالىق رەسۋرسقا اينالعان.
"قىتايدىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ءبىر بولىگى ءدال وسىنداي اۋىر مۇنايدى وڭدەۋگە يكەمدەلگەن. سوندىقتان ۆەنەسۋەلا مۇنايى جۇڭگو ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى"، - دەيدى ساراپشى.
اقش-تىڭ ماقساتى قانداي؟
ساراپشى بولجامىنشا، ۆاشينگتوننىڭ ۆەنەسۋەلا باعىتىنا قاتىستى قاتاڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ۇستانىمىنىڭ تۇپكى ءمانى - مۇناي اعىنىنا ىقپال ەتۋ.
"بىرىنشىدەن، قىتايعا ەكونوميكالىق ىقپال جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني ۆەنەسۋەلا مۇنايى ارقىلى بەيجىڭنىڭ ەنەرگيا قاۋىپسىزدىگىنە قىسىم كۇشەيەدى. ەكىنشىدەن، اقش ءۇشىن بۇل قادام ىشكى ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىقتى ارتتىرىپ، الەمدىك مۇناي باعاسىنا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋگە ىقپال ەتۋى ىقتيمال"، - دەيدى ايبار ولجاي.
ايبار ولجايدىڭ ايتۋىنشا، ەگەر ۆەنەسۋەلا مۇنايى اقش نارىعىنا تىكەلەي ءارى تۇراقتى باعىتتالسا، وندا ۆاشينگتون الەمدىك مۇناي باعاسىن قاجەت كەزدە تومەندەتىپ نەمەسە كوتەرىپ، نارىقتاعى ويىن شارتتارىن ءوز مۇددەسىنە قاراي ىڭعايلاي الادى.
قازاقستانعا اسەرى قانداي؟
ايبار ولجاي قازاقستان سەكىلدى مۇنايعا تاۋەلدى ەلدەر ءۇشىن باستى ءقاۋىپ - الەمدىك مۇناي باعاسىنىڭ ۇزاق مەرزىمگە تومەن دەڭگەيدە تۇراقتاپ قالۋى ەكەنىن ايتادى. باعا تومەندەسە، سالانى جاڭعىرتۋعا، ينفراقۇرىلىمدى كۇتىپ ۇستاۋعا جانە ينۆەستيسيا سالۋعا مۇمكىندىك قىسقارادى.
"قازاقستان ءۇشىن، ارينە، ترامپتىڭ الەمدىك نارىقتا مۇناي باعاسىن جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا ۇمتىلاتىن ۇستانىمى ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى ەگەر الەمدىك مۇناي باعاسى (سونىڭ ىشىندە فيۋچەرستەر) ۇزاق ۋاقىت تومەندەپ، باررەلى 30 دوللاردان دا تومەن دەڭگەيدە بولسا، وندا قازاقستان ەكونوميكاسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قىسىمعا تۇسەدى. ءبىرىنشى جىلى-اق بيۋدجەت كىرىستەرى مەن كومپانيالاردىڭ تابىسى قىسقارىپ، شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ باستالادى. ەكىنشى جىلى قيىندىق تەرەڭدەپ، ءىرى جوبالار مەن ينۆەستيسيالار كەيىنگە شەگەرىلۋى مۇمكىن. ال ءۇشىنشى جىلعا قاراي وندىرىستىك الەۋەتتىڭ السىرەۋى، ياعني بەلگىلى ءبىر ماعىنادا دەگراداسيالىق ءۇردىس بايقالۋى ىقتيمال. سەبەبى مۇناي سالاسىندا ينفراقۇرىلىمدى ۇستاپ تۇرۋدىڭ ءوزى قىمباتقا تۇسەدى: قۇبىرلاردى جاڭارتۋ، وندىرىستىك جابدىقتاردى جوندەۋ، اپاتتاردىڭ الدىن الۋ، كەن ورىندارىن كۇتىپ-باپتاۋ – مۇنىڭ ءبارى تۇراقتى قارجىنى قاجەت ەتەدى. ال مۇنايدان تۇسەتىن كىرىس تومەندەپ كەتسە، كومپانيالاردا دا، مەملەكەتتە دە مودەرنيزاسياعا قارجى ءبولۋ مۇمكىندىگى ازايادى. سونىڭ سالدارىنان مۇناي ينفراقۇرىلىمى توزىپ، ءوندىرىستىڭ تيىمدىلىگى تومەندەيدى"، - دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ سوزىنشە، مۇناي قۇبىرلارى مەن وندىرىستىك جابدىقتاردى جاڭارتۋ تۇراقتى قارجىنى تالاپ ەتەدى. ال مۇناي كىرىسى ازايسا، مودەرنيزاسياعا اقشا جەتكىلىكسىز بولىپ، ۇزاق مەرزىمدە وندىرىستىك الەۋەت السىرەۋى مۇمكىن.
ەسكە سالايىق، وتكەن سەنبىدە اقش ۆەنەسۋەلاعا قارسى وپەراسيا جۇرگىزىپ، ەل پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرونى جانە ونىڭ جۇبايىن رەسپۋبليكانىڭ استاناسى كاراكاستا ۇستاپ اكەتكەن. بۇگىن مادۋرونىڭ برۋكليندەگى تەرگەۋ يزولياتورىنا جەتكىزىلگەنى بەلگىلى بولدى. ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتىن تۇتقىنداۋ تۋرالى ايتا وتىرىپ، اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ مونرو دوكتريناسىن ەسكە سالدى. بۇل دوكترينا امەريكا قۇرلىعىن وزگە دەرجاۆالاردىڭ ارالاسۋىنا جابىق ايماق دەپ جاريالايدى. سونداي-اق، ترامپ "اقش-تىڭ بارلىق جاۋىنا" ۆەنەسۋەلادا بولعانداي وپەراسيا جاسالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ قورقىتتى. بۇعان قاتىستى ساياسي ساراپشى پەردەحان شامشييەۆ بۇل وپەراسياعا قۇقىقتىق باعا بەردى.