ءقازىر ينتەرنەتتە "وڭاي ءارى مول تابىس" ۋادە ەتەتىن حابارلاندىرۋلار كوبەيدى. ونلاين جۇمىس ىڭعايلى كورىنگەنىمەن، ونىڭ ارتىندا ۇلكەن تاۋەكەل مەن ءقاۋىپ جاتۋى مۇمكىن. اسىرەسە جوعارى جالاقى ۇسىنىپ، ەشقانداي تاجىريبە تالاپ ەتپەيتىن ۇسىنىستارعا ساقتىقپەن قاراۋ قاجەت. Aqshamnews.kz ءتىلشىسى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنە وتىرىپ، مۇنداي حابارلاندىرۋلاردان قالاي ساقتانۋ كەرەگىن باياندايدى.
دروپپەرلىك دەگەن نە؟
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە، دروپپەر (اعىلشىنشا drop) - ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا ءوز بانكتىك كارتاسىن نەمەسە شوتىن پايدالانىپ، اقشا قابىلدايتىن، اۋداراتىن، قولما-قول اقشاعا اينالدىراتىن ادام. كوبىنە بۇل قاراجات ينتەرنەت-الاياقتىق جولىمەن الىنادى.
الاياقتار دروپپەرلەردى ۇرلانعان اقشانىڭ ءىزىن جاسىرۋ، اۋدارىمدار تىزبەگىن شاتاستىرۋ جانە جاۋاپكەرشىلىكتى باسقا ادامعا اۋدارۋ ءۇشىن پايدالانادى. بانكتەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءۇشىن قىلمىستىق سحەماداعى نەگىزگى "قولدا بار تۇلعا" - ءدال سول كارتا نەمەسە شوت يەسى.
الاياقتار قانداي تاسىلدەردى قولدانادى؟
ينتەرنەت-الاياقتار كوبىنە:
- "ۇيدە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋ"،
- "اۋدارىمدار ءۇشىن كومەكشى"،
- "قاراپايىم تاپسىرمالار، جوعارى تابىس" دەگەن سيپاتتاعى حابارلاندىرۋلاردى تاراتادى.
كەي جاعدايدا دروپپەردى جالعان ينتەرنەت-دۇكەننىڭ ديرەكتورى رەتىندە كورسەتەدى. مۇنداي دۇكەننىڭ سايتى، قۇجاتتارى، ءتىپتى جالعان پىكىرلەرى دە بولۋى مۇمكىن. كليەنتتەر الدىن الا تولەم جاساپ، ناتيجەسىندە تاۋارسىز دا، اقشاسىز دا قالادى. دۇكەن جابىلعان سوڭ، ۇيىمداستىرۋشىلار تابىلمايدى، ال جاۋاپكەرشىلىك فورمالدى تۇردە ديرەكتور - دروپپەرگە جۇكتەلۋى ىقتيمال.
تاعى ءبىر كەڭ تاراعان ءادىس - "كۋرەر" نەمەسە "قارجىلىق كومەكشى" رەتىندە تارتۋ. جۇمىسقا قابىلداۋ سىلتاۋىمەن جەكە كۋالىكتىڭ كوشىرمەسىن، بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرىن سۇرايدى. كەيىن بۇل مالىمەتتەر الاياقتىق ماقساتتا پايدالانىلادى.
مۇنداي سحەمالارعا كىمدەر ءجيى الدانادى؟
دروپپەرلىكتىڭ قۇربانى ءارتۇرلى ادامدار بولۋى مۇمكىن. دەگەنمەن، الاياقتار كوبىنە:
- قوسىمشا تابىس ىزدەگەن ستۋدەنتتەر مەن جاستاردى؛
- جۇمىسسىز نەمەسە قارجىلىق قيىندىقتاعى ادامداردى؛
- "وڭاي اقشاعا" سەنەتىن ازاماتتاردى نىساناعا الادى.
ولار ادامداردى بارىنشا اسىقتىرىپ، " اقشانى ءقازىر اۋدارۋ كەرەك"، "ۋاقىت شەكتەۋلى" دەپ قىسىم جاسايدى. مۇنداي جاعدايدا ادام قانداي تاۋەكەلگە بارا جاتقانىن باعامداي الماي، كەلىسە سالادى.
ناقتى ومىردەن الىنعان جاعدايلار
Fingramota.kz سايتىندا جاريالانعان مىسالدار دروپپەرلىك سحەمالاردىڭ سالدارىن ايقىن كورسەتەدى.
ستۋدەنت الماس الەۋمەتتىك جەلىدەن اۋدارىمدار ءۇشىن پايىز ۋادە ەتكەن جۇمىس تابادى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن ونىڭ كارتاسىنا ءىرى سومالار ءتۇسىپ، ول ولاردى ءارى قاراي اۋدارا باستاعان. كوپ ۇزاماي بانك شوتتى بۇعاتتاپ، تەرگەۋ باستالادى. الماس قىلمىستىق ىسكە قاتىسۋشى رەتىندە جاۋاپ بەرۋگە ءماجبۇر بولعان.
جۇمىسسىز جاننا "شەتەلدىك كليەنتتەرگە كومەكتەسۋ" ۇسىنىسىنا كەلىسىپ، بانك شوتىن اشادى. بىرنەشە وپەراسيادان كەيىن اۋدارىمدار كۇدىكتى دەپ تانىلىپ، ول ءوز ارەكەتىنىڭ زاڭسىز ەكەنىن بىلمەگەنىن دالەلدەۋگە تىرىسقان.
ال ساكەن ەسىمدى جىگىتكە بانكتىك اۋدارىمدارمەن قاشىقتان جۇمىس جاساۋ ۇسىنىلعان سومالارى از، ال تاپسىرمالارى قاراپايىم بولىپ كورىندى. بىرنەشە وپەراسيادان كەيىن بانك شوتتى توقتاتىپ، تۇسىنىكتەمە سۇرادى. جاس جىگىت قيىن جاعدايعا تاپ بولدى: اقشاعا قول جەتكىزبەستەن جانە جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءقاۋپى بار.
بۇل جاعدايلاردىڭ بارىنە ورتاق ءبىر ماسەلە بار: ادامدار اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن جانە قانداي ماقساتتا اۋدارىلىپ جاتقانىن ناقتىلاماعان.
"مەن بىلمەدىم" - اقتالۋ ەمەس
كوپشىلىك "اقشانى ۇرلاعان ادام عانا جاۋاپ بەرەدى" دەپ ويلايدى. الايدا ءىس جۇزىندە قاراجات وتكەن كارتانىڭ نەمەسە شوتتىڭ يەسى جاۋاپقا تارتىلادى. مۇنداي جاعداي:
- بانكتىك شوتتاردىڭ بۇعاتتالۋىنا؛
- بانكتەردىڭ "قارا تىزىمىنە" ەنۋگە؛
- زارداپ شەككەندەرگە كەلتىرىلگەن شىعىندى وتەۋ مىندەتىنە اكەلۋى مۇمكىن.
ادام قاراجاتتىڭ قىلمىستىق جولمەن الىنعانىن بىلمەسە دە، ونى دالەلدەۋ وتە قيىن.
قانداي جاۋاپكەرشىلىك بار؟
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 232-1-بابىنا سايكەس، 2025 جىلعى 16 قىركۇيەكتەن باستاپ دروپپەرلىك ءۇشىن جەكە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا:
- ءوز بانكتىك كارتاسىن نەمەسە شوتىن ءۇشىنشى تۇلعالارعا بەرۋ - 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ؛
- باسقا تۇلعالاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن اۋدارىمدار مەن تولەمدەر جاساۋ - 5 جىلعا دەيىن؛
- قىلمىستىق سحەمالاردا بانكتىك قولجەتىمدىلىكتى قاساقانا پايدالانۋ - 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ.
قالاي ساقتانۋعا بولادى؟
Fingramota.kz ماماندارى مىناداي قاراپايىم، ءبىراق ماڭىزدى كەڭەستەردى ۇسىنادى:
- بانكتىك كارتاڭىزدى، دەرەكتەمەلەرىڭىزدى جانە ونلاين-بانكينگكە قولجەتىمدىلىكتى بوتەن ادامدارعا بەرمەڭىز؛
- اقشانىڭ شىعۋ كوزى مەن وپەراسيانىڭ ماقساتى تۇسىنىكسىز بولسا، سىياقى ءۇشىن اۋدارىم جاساۋعا كەلىسپەڭىز؛
- رەسمي شارتسىز جانە ناقتى جۇمىس بەرۋشىسى جوق "وڭاي تابىس" ۇسىنىستارىنان اۋلاق بولىڭىز؛
- كۇماندى ۇسىنىستاردى جاقىندارىڭىزبەن نەمەسە ماماندارمەن تالقىلاڭىز.
ەسىڭىزدە بولسىن: زاڭدى جۇمىس ءسىزدىڭ جەكە بانكتىك كارتاڭىزدى پايدالانۋدى تالاپ ەتپەيدى. ال "وڭاي تابىس" ۋادە ەتكەن حابارلاندىرۋدىڭ سوڭى اۋىر سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن.