مەكتەپتەگى سىنىپتاستاردىڭ دوستىققا نەگىزدەلگەن، جانجالسىز قارىم-قاتىناس – بالانىڭ وقۋ ۇلگەرىمى مەن پسيحولوگيالىق جاي-كۇيىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور. الايدا كەيدە بالا سىنىپتاستارىمەن ءتىل تابىسا الماي، شەتتەپ قالۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدىڭ سەبەبىن بىردەن انىقتاۋ وڭاي ەمەس.
بالالار پسيحولوگى سۆەتلانا پرونينا ءوز تاجىريبەسىمەن بولىسە وتىرىپ بىلاي دەيدى:
«مەكتەپتەگى اشىق بۋللينگ جاعدايلارى مەنىڭ تاجىريبەمدە كوپ كەزدەسكەن جوق. مۇنداي احۋالدى انىقتاۋ ءۇشىن سىنىپتا اگرەسسورلاردىڭ جانە ولاردىڭ “قۇرباندارىنىڭ” بولۋى، سىنىپ جەتەكشىسىنىڭ نەمقۇرايلىعى، باسقا وقۋشىلاردىڭ ءۇنسىز باقىلاۋشىعا اينالۋى سياقتى بىرنەشە فاكتوردى قاتار ەسكەرۋ كەرەك. ادەتتە بۋللينگتى 1–2 بالا باستايدى، ولاردىڭ اراسىندا ۇل دا، قىز دا بولۋى مۇمكىن. قىزدار كوبىنە بويكوت جاريالاپ، باسقالاردى سويلەسپەۋگە ۇگىتتەيدى، ال ۇلدار جاعى فيزيكالىق قىسىم كورسەتىپ، مازاقتاۋى، زاتتارىن ءبۇلدىرۋى مۇمكىن. ءبىراق كەز كەلگەن بالا “قۇربان” بولا بەرمەيدى. مەنىڭ جۇمىسىمداعى ءبىر جاعدايدا ءبىر بالا ءۇش ءتۇرلى مەكتەپتە دە سىنىپتاستارىنىڭ شەتتەتۋىنە ۇشىرادى. ماسەلەنىڭ شەشىمى تەك سىنىپپەن ەمەس، سول بالانىڭ وزىمەن ۇزاق جۇمىس جۇرگىزگەندە عانا تابىلدى».
ەگەر بالاڭىزدىڭ سىنىپتاستارىمەن قارىم-قاتىناسىندا قيىندىق بارىن بايقاساڭىز، ماسەلەنى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋ وتە ماڭىزدى. تومەندەگى بەلگىلەر اتا-انالارعا ەسكەرتۋ بولۋى مۇمكىن.
اتا-انانى الاڭداتۋى ءتيىس 7 بەلگى
1. تۇيىقتالىپ، مىنەز كورسەتۋى
بالا بۇرىن مەكتەپ جايلى ءجيى ايتىپ ءجۇرىپ، ءقازىر ەشتەڭە دەمەيتىن بولسا، بۇل – ماڭىزدى بەلگى. اسىرەسە سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋدەن قاشقاقتاسا، اباي بولعان ءجون.
2. ۇنەمى اشۋلانىپ ءجۇرۋى
مەكتەپ تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا اگرەسسيا تانىتۋى، مۇعالىمدەر مەن سىنىپتاستارىن ۇنەمى كىنالاۋى – ماسەلەنىڭ تەرەڭدەگەنىنىڭ كورىنىسى بولۋى مۇمكىن.
3. سىنىپتاستارىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسپەۋى
بالاعا سىنىپتاستارى قوڭىراۋشالماي ما؟ ءوزى دە ەشكىمگە حابارلاسپاي ما؟ بۇل دا الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدىڭ بەلگىسى بولۋى ىقتيمال.
4. قوناققا شاقىرىلماۋى جانە ءوزى دە ەشكىمدى شاقىرماۋى
ەگەر بالا سىنىپتاستارىمەن ۇيدە ارالاسپاسا، بۇل سىنىپتاعى قارىم-قاتىناستىڭ سالقىندىعىن ءبىلدىرۋى مۇمكىن.
5. سىنىپتان ورتاق ءىس-شارالاردان باس تارتۋى
ەكسكۋرسيا، كينو، سەرۋەن سياقتى ورتاق شارالاردان ۇنەمى باس تارتۋ – نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن جاعداي. اسىرەسە بۇل ادەتكە اينالىپ، ۇنەمى قايتالانا بەرسە، كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ قاجەت.
6. ساباقتان قالا بەرۋى
ساباقتان ءجيى قالۋدىڭ سەبەبى – سىنىپتاعى قاقتىعىستار بولۋى مۇمكىن. مۇندايدا بالاعا ۇرىسا جونەلمەي، سەبەبىن انىقتاۋعا تىرىسىڭىز.
7. سىنىپتاعى جانجالداردى ءجيى ءسوز ەتىپ، شاعىمدانۋى
مۇنداي شاعىمداردى ەلەمەۋگە بولمايدى. «ءوزى شەشىلەدى» دەپ كۇتپەي، مۇعالىممەن جانە پسيحولوگپەن سويلەسكەن ءجون.
ستاتيستيكا نە دەيدى؟
زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، وقۋشىلاردىڭ كەمىندە 25 پايىزى مەكتەپ كەزەڭىندە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بۋللينگكە ۇشىرايدى.
باستاۋىش سىنىپتا مۇنداي جاعدايلار سيرەك كەزدەسسە، جوعارى سىنىپتا بالالار الەۋمەتتىك داعدىلاردى مەڭگەرىپ ۇلگەرەدى.
ەڭ ءجيى قيىندىقتار ورتاڭعى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا بايقالادى.
اتا-انا نە ىستەۋى كەرەك؟
پسيحولوگ مامان اتا-انالارعا مىناداي كەڭەس بەرەدى:
بىرىنشىدەن، بالاعا ونىڭ جالعىز ەمەس ەكەنىن، اتا-اناسىنىڭ ءاردايىم ونىڭ جاعىندا ەكەنىن ءتۇسىندىرىڭىز. ناقتى نە مازالايتىنىن، قاقتىعىستىڭ سەبەبىن سۇراڭىز. ءوز كوزقاراسىڭىزدى جۇمساق تۇردە ايتىپ، مۇمكىن بولسا شەشۋ جولدارىن بىرگە تالقىلاڭىز.
ەكىنشىدەن، مىندەتتى تۇردە سىنىپ جەتەكشىسىمەن سويلەسىڭىز. كوپ جاعدايدا ءمۇعالىم جاعدايدى سىزدەن جاقسىراق ءبىلۋى مۇمكىن.
ۇشىنشىدەن، مەكتەپ پسيحولوگىنا جۇگىنىڭىز. ول تەست جۇرگىزىپ، وقۋشىلارمەن جەكە جانە توپتىق اڭگىمەلەر وتكىزىپ، ءتيىمدى شەشۋ جولدارىن ۇسىنادى.
قاجەت بولعان جاعدايدا باسقا اتا-انالاردى دا تارتۋعا بولادى. ءمۇعالىم، پسيحولوگ جانە اتا-انالار بىرىگىپ ورتاق ارەكەت جوسپارىن قۇرىپ، ونى بالاڭىزبەن بىرگە ۇستانىڭىز.
قورىتىندى
بالانىڭ سىنىپتاستارىمەن قارىم-قاتىناسى ونىڭ ءوزىن-وزى باعالاۋىنا، وقۋىنا جانە بولاشاقتاعى الەۋمەتتىك ومىرىنە اسەر ەتەدى.
ەڭ باستىسى – بالانى تىڭداۋ، قولداۋ جانە جالعىز قالدىرماۋ.