2026 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 35 جىل تولادى. سونىمەن بىرگە بيىلعى جىل جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ 40 جىلدىعىمەن دە ەرەكشەلەنبەك. بۇدان بولەك، ەل تاريحىندا ءىزى قالعان ءبىرقاتار تۇلعانىڭ مەرەيتويى دا 2026 جىلعا سايكەس كەلىپ وتىر. تولىعىراق اqshamnews.kz ءتىلشىسىنىڭ ماتەريالىندا.
ۇلت اعارتۋشىسى – ىبىراي التىنسارينگە 185 جىل
قازاقتىڭ كورنەكتى اعارتۋشى-پەداگوگى، جازۋشى، ەتنوگراف ىبىراي التىنسارين 1841 جىلى 20 قازاندا قازىرگى قوستاناي وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن. ول ءومىرىن قازاق بالاسىن وقىتۋعا، مەكتەپ اشۋعا ارنادى. تورعايداعى العاشقى مەكتەپ 1874 جىلى اشىلىپ، 14 بالا قابىلداعان. التىنسارين قىز بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىنا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى: 1887 جىلى ىرعىز قىزدار ۋچيليششەسىنىڭ نەگىزىن قالاپ، 1888 جىلى ينتەرنات اشتى.
1879 جىلى قازاق مەكتەپتەرىنە ارنالعان تۇڭعىش وقۋلىقتارىنىڭ ءبىرى – «قازاق حرەستوماتياسى» جارىق كوردى. ول جەردەگى ولەڭى وقۋشىلاردىڭ ۇرانىنا اينالدى:
كەل، بالالار، وقىلىق،
وقىعاندى كوڭىلگە
ىقىلاسپەن توقىلىق.
وقىساڭىز، بالالار،
شامنان شىراق جاعىلار،
تىلەگەنىڭ الدىڭنان
ىزدەمەي-اق تابىلار.
ىبىراي التىنسارين 1889 جىلى 17 شىلدەدە دۇنيەدەن ءوتتى.
مۇزبالاق اقىن مۇقاعاليدىڭ تۋعانىنا 95 جىل
2026 جىلى 9 اقپاندا قازاق پوەزياسىنىڭ زاڭعار تۇلعاسى مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل تولادى. جىر سۇيەر قاۋىم ونى «مۇزبالاق اقىن» دەپ ارداقتايدى. اقىننىڭ ليريكاسى ماحاببات، ادام جانى، تۋعان جەر مەن ۇلت تاعدىرى سەكىلدى ماڭگىلىك تاقىرىپتاردى تەرەڭ سەزىممەن ورنەكتەيدى.
ساحنا ساڭلاعى مەرۋەرت وتەكەشوۆا 75 جاسقا تولادى
2026 جىلى 25 اقپاندا قازاقستاننىڭ بەلگىلى اكتريساسى مەرۋەرت وتەكەشوۆا 75 جاسقا تولادى. ول قازاق كينوسى مەن تەاتر ونەرىندە وزىندىك قولتاڭباسى بار ونەر يەسى رەتىندە كوپشىلىككە كەڭىنەن تانىمال. اكتريسانى جۇرت "قىز جىبەك" فيلمىندەگى وبرازىمەن ەرەكشە جاتتاپ الدى.
جىر الىبى جامبىل جابايەۆتىڭ 180 جىلدىعى
"حح عاسىر گومەرى" اتانعان جامبىل جابايەۆ 1846 جىلى 28 اقپاندا جامبىل تاۋىنىڭ ەتەگىندە تۋعان. جاسىنان ايتىس ونەرىمەن تانىلعان اقىن ءسۇيىنبايدان باتا العانى بەلگىلى. جامبىل 1945 جىلى 99 جاسىندا الماتى وبلىسىندا قايتىس بولدى. بيىل ونىڭ تۋعانىنا 180 جىل تولادى.
الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحانعا 160 جىل
ءاليحان بوكەيحان 1866 جىلى 5 ناۋرىزدا قارقارالى ۋەزىندە دۇنيەگە كەلگەن. ول 1917 جىلى قازاقتىڭ تۇڭعىش ساياسي ۇيىمى – الاش پارتياسىن ۇيىمداستىرۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ، قازاق اۆتونومياسى جاريالانعان تۇستا العاشقى ءتوراعا رەتىندە سايلاندى. 1937 جىلى ماسكەۋدە جالعان ايىپپەن اتىلدى.
كومپوزيتور احمەت جۇبانوۆتىڭ 120 جىلدىعى
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، كومپوزيتور، مۋزىكا زەرتتەۋشىسى احمەت جۇبانوۆ 1906 جىلى اقتوبە وڭىرىندە تۋعان. 1934 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇيىتقى بولىپ، ونىڭ العاشقى ديريجەرى ءارى كوركەمدىك جەتەكشىسى قىزمەتىن اتقاردى. 1968 جىلى الماتىدا ومىردەن ءوتتى.
باكىر تاجىبايەۆتىڭ 100 جىلدىعى
اقىن، كوپتەگەن تانىمال ءان ماتىندەرىنىڭ اۆتورى باكىر تاجىبايەۆ 1926 جىلى اقتوبە وبلىسىندا تۋعان. ونىڭ «ءاليا»، «اقبۇلاق»، «گۇلسىڭ-اۋ»، «جاس داۋرەن»، «اپپاعىم»، «ىڭكارىم» سەكىلدى اندەرى حالىق اراسىندا كەڭ تاراعان. اقىن 1994 جىلى الماتىدا دۇنيەدەن ءوتتى.
ەرمەك سەركەبايەۆقا 100 جىل
وپەرا ءانشىسى، پەداگوگ ەرمەك سەركەبايەۆ 1926 جىلى پەتروپاۆلدا تۋعان. ول ونەر جولىندا قازاق مۋزىكاسىن كەڭىنەن تانىتىپ، بىرنەشە بۋىن شاكىرت تاربيەلەدى. ەرمەك سەركەبايەۆ 2013 جىلى الماتىدا قايتىس بولىپ، كەڭسايعا جەرلەنگەن.
قازاق كينوسىنىڭ قۇلاگەرى – ابدوللا قارساقبايەۆقا 100 جىل
كينورەجيسسەر ابدوللا قارساقبايەۆ 1926 جىلى 2 قازاندا الماتى وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول بەردىبەك سوقپاقبايەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا» پوۆەسى بويىنشا ايگىلى فيلم ءتۇسىرىپ، قازاق كينوسىنا جاڭا سەرپىن اكەلدى. رەجيسسەر 1983 جىلى الماتىدا ومىردەن ءوتتى.
جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە 40 جىل
1986 جىلعى 17 جەلتوقساندا الماتىنىڭ ورتالىق الاڭىنا جاستار شىعىپ، قازاقستان باسشىلىعىنا سىرتتان كادر اكەلۋ شەشىمىنە قارسىلىق ءبىلدىردى. كەڭەس بيلىگى شەرۋدى كۇشپەن تاراتىپ، جاپپاي قاماۋ مەن جازالاۋ شارالارىن قولداندى. سول وقيعاعا بايلانىستى قۋدالانعانداردىڭ ءبىرى – قايرات رىسقۇلبەكوۆ 1988 جىلى سەمەي تۇرمەسىندە قازا تاپقان. بيىل ونىڭ تۋعانىنا 60 جىل بولماق.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 35 جىلدىعى
قازاقستان 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «تاۋەلسىزدىك پەن مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى» زاڭ قابىلداپ، دەربەس مەملەكەت رەتىندە جاڭا تاريحىن باستادى. 16 جەلتوقسان سول ۋاقىتتان بەرى ەلدە تاۋەلسىزدىك كۇنى رەتىندە اتالىپ وتەدى.