Májilis depýtaty Mýtáli Ábýtálip Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Madıevke depýtattyq saýal joldap, jasyryn baqylaýǵa arnalǵan tehnıkalyq qurylǵylardyń zańsyz aınalymy eldiń ulttyq qaýipsizdigine eleýli qater tóndirip otyrǵanyn málimdedi. Bul týraly Májilistiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Depýtattyń aıtýynsha, qazirgi tańda Qazaqstanda tehnıkalyq qurylǵylar naryǵy jetkilikti deńgeıde rettelmeı, baqylaýsyz qalyp otyr. GPS-trekerler, GSM-maıaktar, shaǵyn kameralar, dybys jazý qurylǵylary syndy elektrondy tehnıkalar ınternet-platformalar arqyly eshqandaı lısenzıasyz nemese sertıfıkatsyz erkin satylýda.
Onyń sózinshe, mundaı qurylǵylar azamattardy zańsyz baqylaýǵa múmkindik beredi. Bul jeke ómirge qol suǵý, jeke jáne otbasylyq qupıanyń buzylýy, derekterdi zańsyz jınaý, bopsalaý, qysym kórsetý jáne korporatıvtik tyńshylyq táýekelderin arttyrady. Qazirgi tańda banktik kartasy men ınternetke qoljetimdiligi bar kez kelgen adam jasyryn aqparat jınaýǵa arnalǵan tehnıkany ońaı satyp ala alady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksiniń 399-babynda mundaı qurylǵylardy óndirýge, satyp alýǵa, satýǵa jáne paıdalanýǵa tyıym salynǵanyna qaramastan, olardyń keń taralýy keshendi quqyqtyq baqylaýdan tys qalyp otyr.
Sondaı-aq depýtat quqyq qorǵaý organdary júrgizgen reıdter barysynda dybys jazǵyshy bar qalamdar, turmystyq zattarǵa jasyrylǵan beınekameralar, kózildirik pen fleshka túrindegi qurylǵylardyń zańsyz satylǵany anyqtalǵanyn aıtty. Almaty, Temirtaý jáne basqa da óńirlerde mını-kameralar men GSM júıeleri tárkilenip, jekelegen satýshylar qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Alaıda bul sharalar júıeli sıpat almaı, naryqtyń kedergisiz jumys isteýine tosqaýyl bola almaı otyr.
Erekshe alańdaýshylyq týdyratyn jaıt — syrt kózge zańdy ári keń taralǵan jańa býyn qurylǵylardyń jasyryn aqparat jınaý fýnksıasyna ıe bolýy. Depýtattyń pikirinshe, mundaı tehnıkanyń qaýiptiligi syrtqy pishinimen emes, baǵdarlamalyq qamtamasyz etilýi men qoldaný tásili arqyly anyqtalady.
Sonymen qatar Mýtáli Ábýtálip zamanaýı avtomobılderge, ásirese suranysqa ıe Qytaı óndirisindegi kólikterge de nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, bul kólikterdiń birqatary sheteldik serverler men akkaýnttar arqyly jumys isteıdi. Sonyń saldarynan Qazaqstan azamattaryna qatysty derekter, onyń ishinde qozǵalys marshrýttary men paıdalanýshy aqparattary, sheteldik ıýrısdıksıalarda óńdelýi múmkin. Keıbir jaǵdaılarda kólik fýnksıalarynyń qashyqtan shektelýi nemese ajyratylýy da tirkelgen.
Depýtat halyqaralyq tájirıbede mundaı elektronıkanyń qatań baqylaýǵa alynatynyn atap ótti. Onda mindetti sertıfıkattaý men lısenzıalaý talaptary engizilip, azamattyq maqsattaǵy qurylǵylar men arnaıy tehnıkanyń ara-jigi naqty ajyratylady. Bul azamattardyń jeke ómirine jasyryn qol suǵylýynyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
Osyǵan baılanysty Mýtáli Ábýtálip Úkimetke birqatar usynys joldady. Atap aıtqanda, azamattardyń jeke ómiri men jeke jáne otbasylyq qupıaǵa konstıtýsıalyq quqyǵyn qorǵaýdy qamtamasyz etý, jasyryn baqylaý qurylǵylaryn satýǵa mindetti sertıfıkattaý men lısenzıalaýdy engizý, ýákiletti memlekettik organdardyń qatysýymen olardyń aınalymyn baqylaý tetikterin belgileý qajet ekenin aıtty. Sonymen qatar elimizde satylatyn jańa býyn avtomobılderge qatysty derekterdi óńdeý serverlerin Qazaqstan aýmaǵynda ornalastyrý jáne olardy ulttyq zańnamaǵa sáıkestendirý máselesin qarastyrýdy usyndy.
Depýtat bul baǵytta keshendi quqyqtyq jáne baqylaý mehanızmin ázirlep, shuǵyl sharalar qabyldaý qajettigin erekshe atap ótti.