Álemde ár eldíń aua sapasynyń ózíndík ındeksí bar. BŪŪ YuNEP sıyaqty halyqaralyq ūıymdar, sondaı-aq Qazaqstannyń keıbír qoǵamdyq ūıymdary men eko-belsendílerí ózderíníń ınteraktıvtí aua sapasynyń kartalarynda (AQI) AQSh Qorshaǵan ortany qorǵau agenttígíníń standarttaryn qoldanady.
«Qazgıdromet» RMK derekterí boıynsha 2025 jyldyń 9 aıynda 70 eldí mekenníń 19-y atmosferalyq auanyń óte joǵary jáne joǵary lastanu dárejesíne, 28-í joǵary lastanuǵa, 23-í tómen lastanuǵa jatqyzyldy. Atmosferalyq auanyń jaı-kúıí turaly tolyǵyraq aqparat toqsan saıyn qorshaǵan ortanyń jaı-kúıí turaly byulleten «Qazgıdromet» RMK saıtynda www.kazhydromet.kz ornalastyrylady, al AirKZ qosymshasynda derekter naqty uaqyt rejımínde saǵat saıyn jańartylady.
Almatynyń atmosferalyq auasynyń lastanu deńgeıí qańtar, shílde, tamyz, qyrkúıek, qazan aılarynda «joǵary», aqpan – mausym aılary kezeńínde «óte joǵary» dep baǵalandy.
Sondaı-aq, Qaraǵandy, Temírtau, Óskemen jáne Balqash qalalarynda sońǵy 5 jylda (2020-2024 jj.) atmosferalyq auanyń lastanuynyń tūraqty joǵary deńgeıí baıqalǵanyn atap ótuge bolady.
Anyqtama.
Qaraǵandy boıynsha RM-2,5, RM-10 bólshekterí, kómírtegí oksıdí boıynsha asyp ketuler baıqalady.
Temírtau boıynsha RM-2,5, RM-10 (shań) bólshekter, kúkírt dıoksıdí, azot, kómírtek oksıdí, ammıak, kúkírtsutek, fenoldar boıynsha asyp ketu baıqalady.
Óskemen boıynsha RM-10 ólshengen bólshekterí, kúkírt, azot dıoksıdí, kómírtek oksıdí, kúkírtsutek, fenoldar boıynsha asyp ketu.
Balqash qalasy boıynsha negízgí lastaushy zattar kúkírt dıoksıdí jáne kúkírtsutek bolyp tabylady.
Jezqazǵan qalasy boıynsha negízgí lastaushy zattar (shań) bólshekter, kómírtegí oksıdí, kúkírtsutek jáne fenoldar bolyp tabylady.
Negízgí lastaushylar «Qarmet», «Qazmyrysh» jáne «Qazaqmys» bolyp tabylady, olar óz qyzmetín júzege asyratyn óńírlerdegí shyǵaryndylardyń jalpy kólemíníń 40%, 32% jáne 62% úlesterí bar.
Óńírler boıynsha lastaushy zattardyń shyǵaryndylary boıynsha resmı derekter Ūlttyq statıstıka byurosynyń saıtynda https://stat.gov.kz («Qorshaǵan orta-«Qorshaǵan orta statıstıkasy»-«Jarıyalanymdar»-«Qorshaǵan ortany qorǵaudyń statıstıkalyq jınaǵy» bólímínde) ornalastyrylǵan.
Halyqaralyq reıtıngterdegí Almatynyń orny
Álemde ár eldíń aua sapasynyń ózíndík ındeksí bar. BŪŪ YuNEP sıyaqty halyqaralyq ūıymdar, sondaı-aq Qazaqstannyń keıbír qoǵamdyq ūıymdary men eko-belsendílerí ózderíníń ınteraktıvtí aua sapasynyń kartalarynda (AQI) AQSh Qorshaǵan ortany qorǵau agenttígíníń standarttaryn qoldanady. Sonymen qatar, ár el óz sharttaryna beıímdelgen AQI (AQSh) ındeksín paıdalanady. Qazaqstan Respublıkasy būl ındekstí (AQI) qoldanbaıdy, óıtkení normatıvtík-qūqyqtyq baza shektí rūqsat etílgen kontsentratsıyaǵa (ShRK) baǵdarlanǵan («Qalalyq jáne auyldyq eldí mekenderdegí, ónerkásíptík ūıymdar aumaqtaryndaǵy atmosferalyq auanyń gıgıenalyq normatıvterín bekítu turaly» 2022 jylǵy 2 tamyzdaǵy № QR DSM-70 būıryǵy).
«Qazgıdromet» RMK «AirKz» mobıldí qosymshasynda jáne ınteraktıvtí kartada aua sapasyn baǵalau úshín ūlttyq standartty (ShRK) qoldanady. Aqparat saǵat saıyn jańartylady.
Qazaqstannyń jaǵdaıyna beıímdelmegen «AQI» ındeksín qoldanu derekterdíń sapasyna baılanysty emes, AQSh pen Qazaqstan standarttarynyń aıyrmashylyǵyna baılanysty árkelkí oqyluyna ákeluí múmkín. Halyqaralyq platformalar «AQI» ındeksín derekterdí bírízdendírílgen vızualızatsıyalau maqsatynda ǵana paıdalanady, ony Qazaqstandaǵy aua sapasyn resmı baǵalau retínde qarastyruǵa bolmaıdy. Mysaly, álemdík kartada «IQAir» (Bíríkken Ūlttar Ūıymynyń Qorshaǵan ortany qorǵau baǵdarlamasynyń tehnologıyalyq seríktesí) aua sapasy boıynsha (https://www.iqair.com/ru/kazakhstan) AQSh-tyń aua sapasynyń ındeksín qoldana otyryp, Qazaqstannyń atmosferalyq aua sapasynyń monıtorıngíníń nátıjelerí kórsetíledí. Kartada onlaın rejımínde lastaushy zattardyń naqty kontsentratsıyasy jáne «AQI» ındeksí kórsetíledí, olar ólsheu datchıkteríndegí derekterdíń jańartyluyna baılanysty ózgeredí.
Kontsentratsıyalardyń sandyq mánderíníń ózgeruímen bírge lastanu deńgeıíníń reıtıngí de ózgeredí. Osylaısha, būl reıtıng analıtıkalyq emes, naqty uaqyttaǵy naqty jaǵdaı boıynsha anyqtamalyq, aqparattyq sıpatta bolady.