Mańǵaz Mańǵystaudyń tumasy Nūrjígít Ekíbaev – búgínde Italıyadaǵy H-FARM International School halyqaralyq mektebínde matematıkadan aǵylshyn tílínde sabaq beretín sanauly qazaq ūstazdyń bírí. Sheteldegí bílím beru keńístígínde óz orny bar jas pedagog oqytu ádístemesí, mádenı ortadaǵy aıyrmashylyqtar men qazaq jastarynyń jahandyq múmkíndíkterí jaıynda áńgímelep berdí.
– Italıyaǵa kelu turaly sheshímdí bír kúnde qabyldaǵan joqpyn. Aldymen sheteldíń bílím beru júıesín óz kózímmen kóríp, halyqaralyq mektepte jūmys ístep, ózímdí jańa ortada synap kórgím keldí. Sóıtíp Italıyaǵa magıstraturaǵa tústím. Verona unıversıtetínde oquymdy sáttí ayaqtadym. Oquyn jaqsy támámdaǵan túlekterge árqashan jol ashyq. Qazír Italıyada, Venetsıya mańynda ornalasqan H-FARM International School halyqaralyq mektebínde matematıka páníníń mūǵalímí bolyp jūmys ísteımín. Sabaqtardy negízínen aǵylshyn tílínde, IB (International Baccalaureate) baǵdarlamasy boıynsha júrgízemín.
Jūmysqa qabyldau bírneshe kezeńnen tūrdy. Aldymen CV men motıvatsıyalyq hat jíberdím, keıín onlaın sūhbattar óttí: bírínshísí – HR jáne mektep basshylyǵymen jalpy tanysu, ekínshísí – matematıka pání boıynsha akademıyalyq sūhbat jáne sabaq ótkízu úlgísí (mock lesson). Negízgí talaptar – joǵary bílím, pán boıynsha kásíbı daıyndyq, aǵylshyn tílín erkín meńgeru, halyqaralyq nemese bılıngval ortada jūmys ísteuge daıyn bolu. Qūjat jaǵynan – dıplom, transkrıpt, būrynǵy jūmystan ūsynys hattar, aǵylshyn tílí deńgeıín rastaıtyn sertıfıkattar (IELTS/TOEFL/basqa), sondaı-aq Italıyada jūmys ísteuge qūqyq beretín rūqsat qūjattary qajet boldy.
– Bílím beru júıesí Qazaqstandaǵy mektepten nesímen erekshelenedí? Mektep qūrylymy, baǵalau júıesí, oqushy júktemesí, ata-anamen jūmys sıyaqty máselelerge toqtalsańyz?
Men jūmys ístep júrgen mektep – halyqaralyq IB mektebí, sondyqtan ony Italıyanyń dástúrlí memlekettík mektebímen emes, kóbíne halyqaralyq standartpen salystyru yńǵaıly. Soǵan qaramastan, Qazaqstanmen salystyrǵanda bírneshe aıyrmashylyq bar.
Bírínshíden, baǵalau júıesí – bízde krıterıılík, sıpattamalyq baǵalau keńínen qoldanylady, sandyq baǵaǵa qaraǵanda oqushynyń daǵdysyn, oılau deńgeıín, protsestí baǵalau mańyzdy.
Ekínshíden, oqushy júktemesí – Qazaqstanǵa qaraǵanda úı tapsyrmasy azyraq, bíraq jobalyq jūmys, zertteu, prezentatsıya kóp.
Úshínshíden, ata-anamen jūmys – ata-analarmen onlaın platformalar, elektrondy jurnal, jeke kezdesuler arqyly tūraqty kerí baılanys beríledí, olar úderístíń belsendí qatysushysy.
Mektep qūrylymynda oqushylardyń jeke qyzyǵushylyǵy, tańdau pánderí, jobalyq aptalar sıyaqty elementter kóbírek.
– Matematıka pánín aǵylshyn tílínde oqytasyz. Bılıngval nemese halyqaralyq baǵdarlama boıynsha oqytu qalaı júzege asady? Qandaı ádístemeler tıímdí?
Iá, men matematıka pánín negízínen aǵylshyn tílínde, IB MYP baǵdarlamasy boıynsha oqytamyn. Sabaqtarda tek formula men esep shyǵaruǵa emes, matematıkalyq oılauǵa, túsíndíru, dáleldeu, ómírmen baılanystyruǵa basymdyq beríledí.
Bılıngval ortada oqushylardyń tílí ártúrlí: bíreudíń ana tílí – aǵylshyn, endí bíreuí aǵylshyn tílín ekínshí tíl retínde úıreníp júr. Sondyqtan men vızualdy materıaldar, qarapaıym tílmen túsíndíru, toptyq jūmys, naqty ómírdegí mysaldar, manıpulyatıvter, grafıkter, ınteraktıvtí tapsyrmalar qoldanamyn. Code.org, GeoGebra, Desmos sıyaqty tsıfrlyq qūraldar da tıímdí. Eń bastysy – bala «nege būlaı shyǵady?» degen sūraqqa ózí jauap ízdeıtín orta qalyptastyru.
– Italıyalyq oqushylardyń pándí qabyldauy, qyzyǵushylyǵy, tártíbí, sabaqqa kózqarasy qalaı, bízben salystyra alasyz ba?
Jalpy alǵanda, aıyrmashylyqtan górí ūqsastyq kóp: matematıkaǵa ǵashyq bala da, qyzyqpaıtyn bala da kez kelgen elde bar. Italıyada, jalpy halyqaralyq ortadaǵy oqushylar píkírín ashyq aıtuǵa, sūraq qoyuǵa, talqylauǵa úırengen, būl keıde sabaqtyń atmosferasyn erkín, keıde tym shuaqty qylyp jíberedí.
Qazaqstanmen salystyrǵanda, keı oqushylar tártíp jaǵynan erkíndeu, bíraq sonymen bírge óz píkírín qorǵau, jobasyn qorǵau, shyǵarmashylyq tanytu qabíletí joǵary. Matematıkaǵa qyzyǵushylyq kóbínese mūǵalímníń sabaqty ómírmen baılanystyruyna, tsıfrlyq qūraldardy paıdalanuyna, zertteu elementterín engízuíne baılanysty.
– Italıyada mūǵalím mártebesí qandaı? Qoǵamda ūstazǵa degen qūrmet, sením, jauapkershílík deńgeıí qalaı baıqalady?
Mūǵalím mártebesí mūnda da mańyzdy mamandyqtardyń bírí retínde qarastyrylady, bíraq, árıne, qoǵamda «romantıkaǵa toly mamandyq» dep qaraudan górí, kóp eńbektí talap etetín kásíbı qyzmet retínde qabyldau basym. Ata-analar men oqushylar mūǵalímníń eńbegín, ásírese, kópūltty ortada, bírneshe tílde, kúrdelí baǵdarlamamen jūmys ísteıtínín túsínedí.
Halyqaralyq mektepterde mūǵalímge degen sením deńgeıí joǵary: baǵdarlamany tańdauda, ádístemení qoldanuda erkíndík kóbírek, mūǵalímge jaı ǵana oryndaushy emes, oqu úderísín jobalaushy tūlǵa retínde qaraıdy.
– Jūmys uaqyty, sabaq júktemesí, demalys kúnderí, mūǵalímge jasalatyn jaǵdaılar (kabınet, resurstar, oqu qūraldary) jaǵynan qandaı artyqshylyqtar bar?
Jūmys uaqyty formaldy túrde ūqsas bolǵanymen, qūrylymy sál ózgeshe. Sabaq kestesínen bólek, josparlau, ko-planıranıe (áríptestermen bírígíp jospar jasau), jınalystar, kásíbı damu sessıyalary úshín arnaıy uaqyt bólíngen.
Kabınet, resurstar jaǵy – halyqaralyq mekteptíń basty artyqshylyqtarynyń bírí: ınteraktıvtí taqtalar, tsıfrlyq qūrylǵylar, onlaın platformalar, kítaphana, zerthanalar, ashyq keńístíkter – barlyǵy sabaqtyń sapasyn arttyruǵa kómektesedí. Demalys kúnderí, kanıkul kezeńderí de anyq josparlanǵan, mūǵalímníń qajyp ketpeuí (burnout) úshín balans saqtalady.
– Ol jaqta mūǵalímge qandaı jeńíldíkter beríledí, naqty áleumettík qoldaular bar ma?
Júıe ár elde ártúrlí bolǵandyqtan, tura salystyru qıyn, bíraq bírneshe aıyrmashylyqty aıtuǵa bolady. Halyqaralyq mektepterde, ádette, jalaqy men áleumettík paket (densaulyq saqtandyru, zeınetaqy salymdary, tamaq/jolaqy/jergílíktí jeńíldíkter) naqty kórsetílgen.
Sonymen qatar, kásíbı damu kurstary – IB trenıngterí, semınarlar, konferentsıyalar – mektep tarapynan jıí qarjylandyrylady nemese bír bólígí jabylady. Būl mūǵalímníń úzdíksíz damuyn qoldauǵa baǵyttalǵan júıelí sayasat retínde kórínedí.
– Sízdíń mektebíńíz mūǵalímderdíń úzdíksíz damuyna qalaı jaǵdaı jasaıdy? Qandaı trenıngter, semınarlar nemese arnaıy baǵdarlamalar bar?
Bízdíń mektepte kásíbı damu – strategıyalyq basymdyqtardyń bírí. Jyl saıyn mūǵalímderge arnalǵan IB workshop-tary, íshkí trenıngter, pándík qauymdastyq kezdesulerí, kouchıng-sessıyalar ūıymdastyrylady.
Apta íshínde de áríptestermen bír-bírímízdíń sabaǵymyzǵa qatysyp, kerí baılanys beru, bírlesíp yunıt josparlau, jobalardy bírge daıyndau sıyaqty tájírıbeler bar. Būl mūǵalímníń jeke ózí ǵana emes, búkíl komanda bolyp damuyna jaǵdaı jasaıdy.
– Qazaqstandyq mūǵalímge būl júıeníń qaı tūsy ūnauy nemese úırenuge tūrarlyq boluy múmkín dep oılaısyz?
Qazaqstandyq mūǵalímge, meníń oıymsha, myna nárseler qyzyq árí paıdaly boluy múmkín:
• Krıterıılík, deskrıptorlyq baǵalaudy tereń damytu – jaı baǵa qoyu emes, oqushyǵa naqty, sapaly kerí baılanys beru mádenıetí;
• Pánaralyq jobalar men zertteu jūmystary – oqushylardy tek emtıhanǵa emes, ómírlík daǵdylarǵa daıyndau;
• Mūǵalímníń akademıyalyq erkíndígí – oqu baǵdarlamasy ayasynda shyǵarmashylyqqa, ádístemelík eksperımentterge múmkíndík beru;
• Kásíbı qoǵamdastyq – mūǵalímderdíń bír-bírín qoldap, tájírıbe almasuy.
Osynyń bárín Qazaqstan júıesíne tolyq kóshíru míndet emes, bíraq ıdeya retínde alyp, óz kontekstímízge beıímdeuge bolady.
– Jūmys barysynda tíl, mentalıtet, byurokratıya sıyaqty kedergíler boldy ma? Olardy qalaı eńserdíńíz?
Árıne, basqa elge kóshken kezde eń bírínshí qıyndyq – tíl men byurokratıya. Kúndelíktí ómírde ıtalyan tílí kerek, al búkíl resmı qūjattar, kelísímsharttar, salyq, rezıdentsıya máselelerí – barlyǵy Italıyanyń zańdaryna saı júrgízíledí. Basynda qaǵazbastylyq, kezek, túrlí mekemeler arasynda júru bíraz uaqyt pen kúsh aldy.
Mentalıtet jaǵynan da aıyrmashylyq bar: uaqytqa, josparǵa, kommunıkatsıyaǵa degen kózqaras Qazaqstannan ózgeshe. Būl qıyndyqtardy sabyrmen, ashyq sūraq qoıyp, áríptesterden, jergílíktí adamdardan kómek sūrau arqyly, sondaı-aq ózímdí únemí oqytyp, beıímdelíp jeńdím. Uaqyt óte kele jańa júıe «túsíníksíz el» emes, jaı ǵana basqasha ūıymdastyrylǵan orta bolyp kóríne bastaıdy.
– Mekteptegí kópūltty orta sízdíń kózqarasyńyzdy qalaı ózgerttí?
Kópūltty ortada jūmys ísteu meníń kásíbı kózqarasymdy keńeıttí. Ártúrlí elden kelgen oqushymen, áríptespen jūmys ísteı júríp, «bír ǵana ádís dūrys» degen ūǵymnyń joq ekenín, bílím berudíń ondaǵan modelí bar ekenín túsínesíz.
Sonymen qatar, mádenıetaralyq kommunıkatsıya, toleranttylyq, ár balanyń otbasylyq, mádenı fonyn eskeru, sabaqtaǵy mysaldardy da auqymdyraq etu qajettígín kóbírek sezínesíz. Būl maǵan mūǵalím retínde tek matematıkany úıretushí emes, oqushylardy jahandyq azamat retínde tárbıeleuge úles qosatyn tūlǵa retínde qarauǵa kómektestí.
– Italıyadaǵy oqushy men ata-ananyń mūǵalímge degen qarym-qatynasy qandaı?
Oqushylar men ata-analar, negízínen, mūǵalímge seríktes, balaǵa baǵyt-baǵdar beretín mentor retínde qaraıdy. Ata-analar jıí habarlasyp, balasynyń oqu barysyn talqylap, kerí baılanys sūrap otyrady, bíraq kóp jaǵdaıda kásíbı sheshímge qūrmetpen qaraıdy.
Oqushylar árqashan Qazaqstannyń qandaı ekenín bílgísí keledí. Ár sabaq saıyn meníń elím turaly tyń aqparattar oqyp menímen shyndyqqa janasady ma dep sūrap otyrady.
– Bolashaq jospar Italıyada qalyp, tájírıbení tereńdetu me, álde Otanǵa oralu ma?
Qazír negízgí maqsatym – osyndaǵy tájírıbemdí tereńdetíp, halyqaralyq bílím beru salasynda kásíbı tūrǵyda ósu, jańa jobalar, tsıfrlyq bílím, matematıka men baǵdarlamalaudy bíríktíretín baǵyttardy damytu. Ūzaq merzímde, árıne, Qazaqstanmen baılanysty úzgím kelmeıdí: tájírıbe, ıdeya, jobalarymdy bír kúní Qazaqstandaǵy bílím júıesímen bólísu, bírlesken jobalar jasau – úlken armandarymnyń bírí.
Sondyqtan men el tańdaudan górí, ózímdí ekí el arasynda kópír boluǵa tyrysatyn ūstaz retínde kóremín.
