اقش-تا ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرو مەن جۇبايى سيليا فلورەستى ارنايى وپەراسيا بارىسىندا ۇستالدى. اقپاراتتىق پورتالدار مەن جەلىنى شۋلاتقان وقيعانىڭ حرونولوگياسى قانداي؟ ۆەنەسۋەلا قانداي ەل جانە نەگە ترامپ ونىڭ باسشىسىن تۇتقىندادى؟ سۇراق كوپ ارينە. اqshamnews.kz ءتىلشىسى وسى تاقىرىپ تۋرالى تاپتىشتەپ بەرەدى.
ۆەنەسۋەلادا نە بولىپ جاتىر؟
ۆەنەسۋەلا - وڭتۇستىك امەريكانىڭ سولتۇستىگىندە، كاريب تەڭىزى مەن اتلانت مۇحيتىنىڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان ەل. اۋماعىنىڭ باتىسى كولۋمبيامەن، وڭتۇستىگى برازيليامەن، شىعىسى گايانامەن شەكتەسەدى. يسپانيادان تاۋەلسىزدىگىن 1811 جىلعى 5 شىلدەدە جاريالاعان (ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە اتالادى). كەيىن تاۋەلسىزدىك سوعىسى ناتيجەسىندە ەگەمەندىگى نىعايعان.
قاڭتاردىڭ 3-ىنە قاراعان ءتۇنى ۆەنەسۋەلادا اقش ارنايى كۇشتەرى وپەراسيا جۇرگىزىپ، نيكولاس مادۋرو مەن ءبىرىنشى حانىم سيليا فلورەستى قاماۋعا الىپ، اقش-قا اكەتكەنى تۋرالى اقپارات تارادى. وقيعادان كەيىن مادۋرو نيۋ-يوركتە قاماۋدا بولىپ، سوتقا جەتكىزىلەتىنى ايتىلدى.
سۋرەت: Matias Delacroix/AP Photo/
وپەراسيا بارىسىندا كاراكاستا جانە ءبىرقاتار نىساندار ماڭىندا سوققىلار بولعانى، ينفراقۇرىلىمعا اسەر ەتكەنى جانە قازا تاپقاندار بار ەكەنى دە حابارلاندى. بۇل جاعداي بۇۇ الاڭىندا دا تالقىلانباق.
وقيعادان كەيىن ەل ىشىندە كوڭىل كۇي ەكىۇداي: كەي وڭىرلەردە “ساقتىق پەن بەلگىسىزدىك” باسىم بولسا، كەيبىر ازاماتتار دۇربەلەڭگە بوي الدىرىپ، ازىق-تۇلىككە سۇرانىس ارتقانى تۋرالى دابىل قاعىپ جاتىر.
سۋرەت: ۆەنەسۋەلا استاناسىنا جاسالعان سوققى
سونىمەن قاتار ۆەنەسۋەلانىڭ جوعارعى سوتى ۆيسە-پرەزيدەنت دەلسي رودريگەسكە ۋاقىتشا پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتەردى بەرۋ تۋرالى شەشىم شىعارعانى حابارلاندى.
مادۋرونىڭ ۇستالۋى جانە ترامپتىڭ ساياساتىنا باعا
اقش-تا مادۋرو مەن سيليا فلورەسكە ەسىرتكى اينالىمى جانە قارۋ-جاراققا قاتىستى زاڭسىز ارەكەتتەرى ءۇشىن ايىپ تاعىلعانى، ءىستىڭ مانحەتتەندەگى فەدەرالدى سوتتا قارالاتىنى ايتىلدى. Reuters مالىمەتىنشە، ايىپتاۋلار ناركو-تەرروريزم جانە ەسىرتكى/قارۋ قىلمىستارى بويىنشا اۋىر باپتاردى قامتيدى.
ترامپ بولسا ۆەنەسۋەلادا “ءقاۋىپسىز ءارى دۇرىس” بيلىك ءترانزيتى بولعانعا دەيىن اقش-تىڭ ەلدىڭ باعىتىن ۋاقىتشا “باسقارۋعا” دايىن ەكەنىن ايتىپ، مۇناي سەكتورىنا امەريكالىق كومپانيالاردىڭ قايتا كىرەتىنىن مەڭزەگەن. بۇل ۇستانىم ءبىرقاتار شەتەلدىك باق-تا كەڭىنەن تالقىلاندى.
ەنەرگەتيكا فاكتورى دا بۇل داعدارىستىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر. ۆەنەسۋەلادا الەمدەگى ەڭ ءىرى دالەلدەنگەن مۇناي قورى بار (شامامەن 303 ملرد باررەل) ەكەنىن اقش ەنەرگەتيكالىق اقپارات باسقارماسى (EIA) كورسەتەدى.
سۋرەت: ۇستالعان ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى
حالىقارالىق رەاكسيا دا اركەلكى بولىپ تۇر: مادۋرونىڭ وداقتاستارى ۆاشينگتوندى ەگەمەندىك پەن حالىقارالىق قۇقىقتى بۇزدى دەپ ايىپتاسا، وزگە ەلدەر “حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن ساقتاۋ كەرەك” دەگەن ساق پوزيسيا ۇستانىپ وتىر.
ال بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش بۇل جاعدايدى “ءقاۋىپتى پرەسەدەنت” دەپ باعالاعانى ايتىلدى.
ۆەنەسۋەلانىڭ كەلەشەگى نە بولماق؟
قىسقا مەرزىمدە وزەكتى تۇيتكىلگە اينالعان نەگىزگى سۇراق: ىشكى باسقارۋدىڭ قۇلاماي ساقتالۋى جانە كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ كىمگە باعىناتىنى تالقىعا ءتۇستى. ءقازىر جوعارعى سوت شەشىمى بويىنشا دەلسي رودريگەس ۋاقىتشا وكىلەتتىلىككە يە بولعانىمەن، ەل ىشىندەگى ساياسي تەپە-تەڭدىك، ەليتالار مەن اسكەردىڭ پوزيسياسى انىقتاۋشى فاكتورعا اينالادى.
ەكىنشى ءىرى ءتۇيىن – سانكسيالار مەن مۇناي ساياساتى. Reutersء-تىڭ تالداۋىنشا، ساياسي ترانزيت جانە سانكسيالىق رەجيمنىڭ وزگەرۋى ۆەنەسۋەلا مۇناي ءوندىرىسىن ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدە ءوسىرۋى مۇمكىن، ءبىراق ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋ ءىرى ينۆەستيسيا مەن ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.
سۋرەت: Reuters © Marco Bello
ءۇشىنشى ماسەلە – قايتالاما سوققى ءقاۋپى. ءبىرقاتار اقپارات كوزدەرى ترامپ اكىمشىلىگى ۆەنەسۋەلا بيلىگى اقش تالاپتارىن ورىنداماسا، اسكەري قىسىمنىڭ جالعاسۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايتىنىن جازدى.
"قازاقستان دا ساباق الۋعا ءتيىس": ساياسي ساراپشى پىكىرى
ساياسي ساراپشى پەردەحان شامشييەۆ بۇل وپەراسياعا قۇقىقتىق باعا بەرۋدە ساقتىق قاجەت ەكەنىن ايتادى:
پەردەحان شامشييەۆ
ساياسي ساراپشى
"ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن قالىپتاسقان حالىقارالىق قۇقىق تۇرعىسىنان بۇل زاڭسىز ارەكەت. ءبىراق ءقازىر حالىقارالىق قۇقىق داعدارىستا. سوندىقتان ترامپتىڭ ۆەنەسۋەلاداعى وپەراسياسىن زاڭدى نە زاڭسىز دەپ ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. مادۋرو قالاي سايلانسا دا، ەلدىڭ لەگيتيمدى پرەزيدەنتى. ونىڭ تاعدىرىن ءوز حالقى شەشۋگە ءتيىس ەدى. بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسى، ادام قۇقىعى بويىنشا كوميسسيالار بار. سونداي-اق حالىقارالىق سوتتى ۇمىتپاعان ءجون"، – دەيدى ساراپشى.
شامشييەۆتىڭ پىكىرىنشە، وپەراسيانىڭ استارىندا گەوەكونوميكالىق ەسەپ باسىم:
"ءقازىر قۇقىقتىڭ ەمەس، كۇشتىنىڭ زامانى. وسى تۇرعىدان قاراساق، ترامپتىڭ وپەراسياسى ۆەنەسۋەلانىڭ مۇناي سەكتورىن باقىلاۋدا ۇستاۋعا باعىتتالعان ارەكەتكە ۇقسايدى. ەسىرتكىمەن كۇرەس، ادام قۇقىعىن قورعاۋ – سىلتاۋ عانا. بيلىككە كىم كەلسە دە، ەلدىڭ مۇناي سەكتورى امەريكالىق بيزنەسكە تاۋەلدى بولىپ قالادى"، – دەدى ول.
قازاقستان ءۇشىن قورىتىندى:
"بۇل كەيستەن قازاقستان دا ساباق الۋعا ءتيىس. بارىنشا ترامپتىڭ قۇبىلمالى سىرتقى ساياساتىنا بەيىمدەلىپ، ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستى جالعاستىرۋ قاجەت"، – دەيدى پەردەحان شامشييەۆ.