ءقازىر كەز كەلگەن زاتتىڭ ءتۇرى كوپ زامان. كوزدىڭ جاۋىن الاتىن قىزىلدى-جاسىل دۇنيەنىڭ نەدەن جاسالىپ جاتقانىن بىلە بەرمەيمىز، بۇرىنعىداي بەكىتىلگەن ستاندارتتان دا كوز جازىپ قالدىق. شەتەلدەرمەن ىقپالداستىقتىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ ءتۇرلى ەلىندە وندىرىلەتىن بۇيىمدى الىپ قولدانۋعا مۇمكىندىك بار، ءبىراق ونىڭ ءبارى بىردەي پادالى زات پا؟ كۇندەلىكتى قولداناتىن تاماق ىشۋگە ارنالعان ىدىستى قانداي ماتەريالدان تاڭداعان دۇرىس؟
ىدىس-اياق جيناعى
ىستىق تاعامعا ارنالعان فارفور تارەلكەلەر، شىنى سالات سالعىشتار، اعاش توستاعاندار… كوپشىلىگىمىزدىڭ ۇيىمىزدە ءتۇرلى ماتەريالدان جاسالعان ىدىس-اياق بار، الايدا بارلىق ماتەريال بىردەي ءقاۋىپسىز ەمەس.
ادەتتە ىدىس-اياق مىناداي ماتەريالداردان جاسالادى:
• كەراميكا (ساز، فارفور، فايانس)؛
• شىنى؛
• مەتالل (توت باسپايتىن بولات، تيتان، كۇمىس)؛
• اعاش (بامبۋك، قايىڭ، شامشات)؛
• پلاستيك؛
• قاعاز.
ىدىس-اياق دەنساۋلىققا قالاي زيان تيگىزۋى مۇمكىن؟
1. ماتەريال قۇرامىنداعى زياندى زاتتار.
مىسالى، مەلامين ىدىستارىنداعى فورمالدەگيد – كۇشتى اللەرگەن ءارى كانسەروگەن.
2. ۋلى بوياۋلار.
بۇل اسىرەسە كەراميكالىق ىدىستاردا ءجيى كەزدەسەدى. اشىق ءتۇستى ورنەگى بار تارەلكەلەردى ساتىپ الۋعا بولادى، ءبىراق سۋرەت مىندەتتى تۇردە جىلتىر قاباتتىڭ استىنا سالىنعان بولۋى كەرەك. مۇنداي ىدىستى بەتىندە ءمولدىر قاباتى بارىنان وڭاي تانۋعا بولادى.
3. بەلگىلى جاعدايلاردا زياندى بولاتىن زاتتار.
مىسالى، قۇرامىندا نيكەل قوسپاسى بار ىدىستار پەش پەن دۋحوۆكاعا جارامايدى – اللەرگيا تۋدىرۋى جانە كانسەروگەندىك اسەرى بار. ال بۋعا ءتوزىمدى بولعاندىقتان، بۋ پىسىرگىشكە ارنالعان ىدىستار ءۇشىن نيكەل ءقاۋىپتى ەمەس. كەيبىر پلاستيك تۇرلەرى ميكروتولقىندى پەشتە قىزدىرعاندا ۋلى بولىپ كەتەدى، ال بولمە تەمپەراتۋراسىندا ءقاۋىپسىز.
ىدىس تاڭداۋ مەن قولدانۋدىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى
• ماتەريال قۇرامىن مۇقيات زەرتتەڭىز. ساتۋشىدان بارلىق قوسپالار كورسەتىلگەن قۇجاتتى تالاپ ەتىڭىز.
• ىدىستى نۇسقاۋلىققا ساي قولدانىڭىز. ەگەر ول اشىق وتقا نەمەسە ميكروتولقىندى پەشكە ارنالماعان بولسا – قولدانباڭىز.
• وتكىر، جاعىمسىز ءيىسى بار ىدىستى الماڭىز.
• كۇدىكتى تۇردە تىم ارزان ونىمدەردەن ساق بولىڭىز.
بۇل قاراپايىم كەڭەستەر ءوزىڭىزدىڭ جانە جاقىندارىڭىزدىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا كومەكتەسەدى.
تارەلكەلەر ءۇشىن ەڭ ءقاۋىپسىز ماتەريالدار
تارەلكە، توستاعان، سالات سالعىشتارعا ارنالعان ءقاۋىپسىز ماتەريالدار:
• فارفور – كاوليننەن (اق سازدان) جاسالعان جوعارى ساپالى كەراميكا. ول ەشقانداي زياندى زات بولمەيدى، ءتىپتى جارىقتارى مەن سىنىقتارى بولسا دا ءقاۋىپسىز.
• فايانس – فارفوردىڭ ارزانىراق ءتۇرى. كەۋەكتى ءارى جەڭىل، ءبىراق قۇرامىندا ءقاۋىپتى قوسپالار جوق. كۇندەلىكتى قولدانۋعا جارامدى.
• ساز – اق قانا ەمەس، قوڭىر سازدان جاسالعان ىدىستار دا ءقاۋىپسىز. قىشقىل، اششى، ىستىق جانە سۋىق تاعاممەن رەاكسياعا تۇسپەيدى.
• شىنى – ەكولوگيالىق تازا ءارى دەنساۋلىققا زيانسىز ماتەريال. قازىرگى شىنى ىدىستاردىڭ ديزاينى ءارتۇرلى، سوققىعا جانە ىستىققا ءتوزىمدى تۇرلەرى بار.
• اعاش – اسىرەسە بامبۋكتان جاسالعان ىدىستار تانىمال. ىلعالعا ءتوزىمسىز، ءبىراق جاڭعاق، قاتتى كوكونىس پەن جەمىس، نان-توقاش، كەيبىر سالاتتار ءۇشىن قولايلى.
قاي ماتەريال جاقسى ەكەنىن ناقتى ايتۋ قيىن، جوعارىدا اتالعانداردىڭ بارلىعى تابيعي ءارى ءقاۋىپسىز.
ەسكەرتۋ: اشىق بوياۋلى، ساپاسى كۇماندى گلازۋرمەن قاپتالعان ىدىستاردان ساق بولىڭىز. تانىمال وندىرۋشىلەردى تاڭداڭىز، سەرتيفيكات تالاپ ەتىڭىز جانە شامادان تىس ارزان باعاعا قىزىقپاڭىز.
تاماق دايىنداۋعا ارنالعان ەڭ ءقاۋىپسىز ىدىستار
كاسترول، تابا، مۋلتيۆاركاعا ارنالعان ءقاۋىپسىز ماتەريالدار:
• توت باسپايتىن بولات.
دۇكەندەردەگى ىدىستىڭ شامامەن 90%-ى وسى ماتەريالدان جاسالعان. اشىق وتقا دا، دۋحوۆكاعا دا ءتوزىمدى. الايدا كەي وندىرۋشىلەر نيكەل سياقتى زياندى قوسپالار قوسۋى مۇمكىن. تازا بولات – ەڭ ءقاۋىپسىز ماتەريالداردىڭ ءبىرى.
• تيتان.
جەڭىل، جابىسپايتىن قاسيەتى جوعارى. مۋلتيۆاركا مەن دۋحوۆكاعا جارامدى. اشىق وتتا قولدانعاندا كانسەروگەندى ديوكسيد تيتان ءبولۋى مۇمكىن.
• ەمالدانعان ىدىس.
باعاسى قولجەتىمدى ءارى ەكولوگيالىق تازا، ءبىراق ەمال قاباتى زاقىمدانباعان جاعدايدا عانا قولدانۋ كەرەك، سىرى كەتكەن ىدىستى قولدانۋعا بولمايدى.
• شويىن ىدىستار.
گيپواللەرگەندى، ۋىتسىز جانە وتە ۇزاق قىزمەت ەتەدى.
• ىستىققا ءتوزىمدى شىنى.
تاماق پىسىرۋگە دە، ساقتاۋعا دا ءقاۋىپسىز.
• سيليكون.
–40 °C-تان +250 °C-قا دەيىن ءقاۋىپسىز. ءپىسىرۋ، مۇزداتۋ، ميكروتولقىندى پەشكە قولدانۋعا بولادى.
• ساز.
تارەلكە ءۇشىن دە، تاعام دايىنداۋ ءۇشىن دە جارامدى ءقاۋىپسىز ماتەريال.
كۇشتى ءيىسى بار، تابيعي ەمەس اشىق ءتۇستى ىدىستاردى الماڭىز (اسىرەسە سيليكون، ەمال جانە شىنى). ونلاين ساتىپ العاندا قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن تالاپ ەتىڭىز.
ءىس-شارالار مەن سەرۋەنگە ارنالعان ىدىستى قالاي تاڭداۋ كەرەك؟
پيكنيككە نەمەسە كەڭسەگە ارنالعان ىدىس قانداي بولۋى كەرەك؟ مۇنداي جاعدايدا ءبىر رەتتىك ىدىستار ءجيى قولدانىلادى. ولار جەڭىل، جۋىپ اۋرە بولۋدىڭ قاجەتى جوق، باعاسى ارزان. ءبىراق مۇنىڭ بارلىعى ءقاۋىپسىز بە؟
ەڭ ءقاۋىپسىز نۇسقا – قالىڭ قاعازدان جاسالعان ىدىس.
• قاپتاماسىز ءتۇرى – ەكولوگيالىق تازا ءارى قايتا وڭدەۋگە جارامدى.
• لاميناتتالعان ءتۇرى – بەرىك، سۋ وتكىزبەيدى، ىستىقتان از قىزادى، ءبىراق قايتا وڭدەۋ قيىنىراق.
پلاستيك ىدىس ءقاۋىپسىز بولۋى ءۇشىن «شانىشقى مەن بوكال» سۋرەتى سالىنعان بەلگىسى بولۋى كەرەك. بۇل – تاعامعا ارنالعان پلاستيك دەگەن ءسوز.
ماركيروۆكاسىنا دا ءمان بەرىڭىز:
• PS (پوليستيرول) – تەك سۋىق تاعامعا. ىستىقتا ۋ ءبولۋى مۇمكىن.
• PP (پوليپروپيلەن) – كەز كەلگەن تەمپەراتۋرادا ءقاۋىپسىز.
وسى كەڭەستەردى ۇستانا وتىرىپ، ۇيدە، كەڭسەدە نەمەسە تابيعاتتا قولدانۋعا ارنالعان ەڭ ءقاۋىپسىز ىدىستى وڭاي تاڭداي الاسىز.