قازاقتا "ءسوزدىڭ كيەسى بار" دەگەن ۇعىم بار. ءسوز ادامنىڭ ساناسىنا، بولمىسىنا، ءتىپتى تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن قۇدىرەت رەتىندە قابىلدانادى. ادەبيەت تاريحىنا ۇڭىلسەك، قازاقتىڭ ءبىرقاتار اقىن-جازۋشىسى ءوز شىعارماشىلىعىندا ءولىم تاقىرىبىن، ءتىپتى ناقتى جاسىن، مەزەتىن جىرعا قوسقانىن كورەمىز. تاڭعالارلىعى، سول جىر جولدارى كەي جاعدايدا اقىننىڭ ءوز تاعدىرىمەن ۇندەسىپ كەتكەن. Aqshamnews.kz ءتىلشىسى ولەڭى ومىرىنە اينالعان ءبىرقاتار تۇلعانىڭ تاعدىرىنا ءۇڭىلىپ كوردى.
مۇقاعالي ماقاتايەۆ:"ءوزىمنىڭ ەسەبىمشە..."
قازاق پوەزياسىنىڭ مۇزبالاعى مۇقاعالي ماقاتايەۆ ءوز ولەڭدەرىندە ءومىردىڭ وتكىنشى ەكەنىن ءجيى جىرلاپ، ءولىم تاقىرىبىن اشىق ايتىپ، تاعدىرمەن بەتپە-بەت سويلەسە ءبىلدى.
ءوزىمنىڭ ەسەبىمدە،
مەن بيىل ءدال قىرىقتىڭ بەسەۋىندە.
كىم بىلەدى...
ەندىگى قالعان ءومىر،
نەشە جىلعا جەتەرىن،
نەشە كۇنگە
ۇمىت بولىپ ەسەبىڭ دە، وسەگىڭ دە،
ۇيىقتاپ كەتسەم بولعانى توسەگىمدە،
قىرىقتىڭ بەسەۋىندە.
بۇل جولداردا اقىن ءوز جاسىن عانا ەمەس، تاعدىرىنا دەگەن ىشكى تۇيسىگىن دە اڭعارتقانداي. مۇقاعالي راسىندا 45 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. ول 1976 جىلى الماتىدا ۇزاق سىرقاتتان كەيىن كوز جۇمدى. رەسمي دەرەكتەردە ونىڭ ولىمىنە دەنساۋلىعىنىڭ كۇرت ناشارلاۋى، جۇيكە جۇيەسى مەن وكپە اۋرۋلارى سەبەپ بولعانى ايتىلادى.
تابىلدى دوسىموۆ: "ۇيىقتاپ كەتسەم ءبىر كۇنى، ويانباي قالام…"
تابىلدى دوسىموۆ – پوەزيا مەن ءاندى قاتار الىپ جۇرگەن سىرشىل اقىن، كومپوزيتور. ونىڭ ولەڭدەرىندە مۇڭ، قوشتاسۋ، ماڭگىلىك تاقىرىبى ءجيى كەزدەسەدى.
اتىڭدى سەنىڭ ايتامىن ءان قىلىپ نەگە،
"قوزىم-اۋ" دەشى كۇلىمدەپ بايانداي ماعان.
تىرلىكتى مىناۋ، جانىم-اي، ماڭگىلىك دەمە،
ۇيىقتاپ كەتسەم ءبىر كۇنى، ويانباي قالام...
ويانباي قالام، بۇل - شىندىق، ۇرىسپا، قارعام،
شولمەك-تىرلىكتىڭ بەلگىلى قۇلاي سىنارى.
گيتارامدى الىپ ەلەۋسىز بۇرىشتا قالعان،
باۋىرىڭا باسىپ، ەگىلىپ جىلايسىڭ ءالى.
وسىلاي ءان شىرقاعان تابىلدىنىڭ بۇرىشتا قالعان گيتاراسىن قۇشاقتاپ، ارتىندا جارى مەن ءتورت بالاسى قالدى. ول ۇزاق ۋاقىت بويى اۋىر سىرقاتپەن كۇرەسىپ، 43 جاسىندا "ۇيىقتاپ كەتىپ، ويانبادى". اقىننىڭ ومىردەن ەرتە كەتۋى قازاق جۇرتى ءۇشىن ۇلكەن قايعى بولدى. مارقۇمنىڭ اندەرى مەن ولەڭدەرى بۇگىنگە دەيىن حالىق اراسىندا ايتىلىپ كەلەدى.
مادينا ەرالييەۆانىڭ كۇرەڭ كۇزبەن قوشتاسۋى...
مادينا ەرالييەۆا – قازاق ەستراداسىندا مۇڭ مەن سىردى ەرەكشە نازىك ەتىپ جەتكىزگەن ءانشى. اقىن ءمۇقاعاليدىڭ سوزىنە جازىلعان "كۇرەڭ كۇز" ءانى مادينا ەرالييەۆانىڭ ۇنىمەن كۇللى قازاقتىڭ قۇلاعىندا جاتتالىپ قالدى.
قوش ەندى، قوش بول، كۇرەڭ كۇز
كۇرەڭ مۇڭ ساعان جىبەردىم.
كۇلەرمىن دەپ ەم تۇنەردىڭ.
بىلەرمىن قالاي، بىلەرمىن.
انىندە كۇرەڭ كۇزبەن قوشتاسقان ءانشى 2000 جىلى كۇزدىڭ سوڭعى كۇندەرىنىڭ ءبىرى، 27 قاراشادا، نەبارى 28 جاسىندا ومىرىمەن دە قوشتاستى.
ول قىسقا عۇمىرىندا "ايقاراكوز"، "ساعىندىم سەنى"، "جانىم-اۋ" سىندى ەل ەسىندە قالعان اندەردى ورىنداپ ۇلگەردى. ءانشىنىڭ مەزگىلسىز قازاسى ونىڭ اندەرىندەگى مۇڭدى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇستى. تىڭدارمان بۇل جولداردى كەيىن تاعدىرمەن ۇندەسكەن يشارا رەتىندە قابىلداي باستادى.
ورازالى دوسبوسىنوۆ: "وتىزدان جاسىم اسپاعان…"
ايتىس ونەرىنىڭ جارقىن جۇلدىزى، نارىنقولدىق اقىن ورازالى دوسبوسىنوۆتى دا تانىمايتىن جان جوق شىعار، ءسىرا؟! ول ءوزىن تانىستىرعاندا:
اتىم وراز بولعانمەن
وتىزدان جاسىم اسپاعان
يەگىن ساقال جاپپاعان
ءسۇيىنبايمىن جامبىلمىن
تاڭجارىقپىن شارعىنمىن
باسىمنان ءسوز اسپاعان، -
دەپ جىرلايتىن. بۇل جولداردا جاس اقىننىڭ ءوز تاعدىرىنا يشارا بارداي سەزىلەدى. شىنىندا دا، ورازالى وتىزدان اسپاي، 29 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى.
ول 2004 جىلى جول اپاتىنان قازا تاپتى. ايتىس ساحناسىندا وتكىر ويىمەن، باتىل مىنەزىمەن تانىلعان اقىننىڭ ەرتە كەتۋى قازاق ايتىسى ءۇشىن ورنى تولماس وكىنىش بولدى.
ورازالىنى جوقتاعان جارى اجاردىڭ قازاسى
اجار تۇزەلبەك قىزى – ايتىسكەر اقىن ورازالى دوسبوسىنوۆتىڭ جارى. ورازالىنىڭ قازاسىنان كەيىن اجار ورىنداعان "ساعىندىم سەنى" ءانى تىڭدارمان جۇرەگىنە ەرەكشە اۋىر ءتيدى.
كۇن باتتى، تاڭ اتتى تاعى دا،ەم تاپپاي جارالى جانىما،جوعىڭا سەنبەستەن قارايلايمىن جولىڭا.سەن ەدىڭ ەرتەگى ارالىم،دەرتىمنىڭ تابا الماي امالىن،تاۋسىلىپ ىشىمنەن بارامىن-اۋ، قاراعىم.
ءاۋ باستا ماحابباتقا ارنالعان اقىن يسرايل ساپاربايدىڭ سوزىنە، سازگەر روزا ءالقوجانىڭ انىنە جازىلعان تۋىندى اجاردىڭ ورىنداۋىنان كەيىن كوپشىلىككە شىنايى جوقتاۋ سەكىلدى اسەر ەتتى. ءان ورازالىدان ايىرىلعان جاننىڭ ىشكى كۇيىندەي قابىلداندى. اجار بۇل ءاندى ورىنداپ جۇرگەن تۇستا كورەرمەن ونى تاعدىرمەن بايلانىستىرا باستادى.
تاعدىردىڭ تاعى ءبىر اۋىر سايكەستىگى – اجار تۇزەلبەك قىزى دا جول اپاتىنان قازا تاپتى. ول دا جارى سەكىلدى مەزگىلسىز ومىردەن ءوتتى.
باتىرحان شۇكەنوۆ: "ماعان كوكتەم كومەكتەسەدى…"
باتىرحان شۇكەنوۆ – قازاق مۋزىكاسىنىڭ جاڭا تىنىسىن اشقان تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ونىڭ ورىنداۋىنداعى بىرنەشە تانىمال ءان ءالى كۇنگە دەيىن قازاق تىڭدارماندارىنىڭ جادىندا جاتتالىپ قالدى. اسىرەسە "دوجد" ءانى تىڭدارمان جۇرەگىندە ەرەكشە ورىن الدى.
تى پريۆىكلا ك دوجديام،
تى پريۆىكنەش ودنا…
يا پوپروبۋيۋ سام،
منە پوموجەت ۆەسنا…
شۇكەنوۆتىڭ بۇل انىندە قوشتاسۋ عانا ەمەس، ءۇمىت سارىنى دا بار ەدى. "ماعان كوكتەم كومەكتەسەدى" دەگەن سەنىم مەن تاعدىردىڭ توسىن سايكەستىگى باتىرحان شۇكەنوۆ 2015 جىلعى ساۋىردە، كوكتەم مەزگىلىندە، جۇرەك تالماسىنان كوز جۇمدى.
ول "A’Studio" توبىنىڭ ءسوليسى رەتىندە تانىلىپ، كەيىن جەكە شىعارماشىلىق جولىن جالعاستىرىپ، قازاق ونەرىندەگى اڭىز تۇلعاعا اينالدى.
"ەرتە كەلگەن كوكتەمدە..." Darkhan Juzz دا ولەر شاعىن بولجاعان با؟
Darkhan Juzz (شىن ەسىمى - دارحان جۇنىسبەكوۆ - ەسك.) – تانىمال قازاقستاندىق يندي-پوپ ورىنداۋشى. ونىڭ "شىراق" اتتى ولەڭىندە ومىرگە، تاعدىرعا، جاراتقاننىڭ قالاۋىنا مويىنسۇنۋ سارىنى سەزىلەدى.
ەرتە كەلگەن كوكتەمدە
الاتاۋدىڭ بوكتەرىندە
جاندى شىراق شەكەمدە،
سونبەسىن الاۋى…
ءبىر تىڭداعاندا بايقالمايتىن ءان جولدارى شىن مانىندە دارحاننىڭ تاعدىرىمەن استاسىپ جاتقانداي. سەبەبى Darkhan Juzz 2023 جىلعى 24 اقپاندا، كوكتەمنىڭ العاشقى لەبى سەزىلە باستاعان "ەرتە كوكتەمدە" تايلاندتا قازا تاپتى. رەسمي دەرەك بويىنشا، ول جازاتايىم وقيعا سالدارىنان كوز جۇمعان. جاستار اراسىندا كەڭ تانىلعان ءانشىنىڭ "ۇيدە"، "ساپار"، "ەڭ سۇلۋ" سىندى حيت اندەرى بار. "شىراق" اتتى وسى انىندە "جاندى شىراق شەكەمدە" دەپ جازعان ءانشىنىڭ نەبارى 33 جاسىندا شىراعى ءسوندى.