قازاقستاندا عىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك قولداۋ سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي كۇشەيدى. بۇل تۋرالى «AI عىلىم» حابارىنىڭ كەزەكتى شىعارىلىمىندا كەڭىنەن تالقىلاندى.
باعدارلاماعا ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءپانارالىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، PhD، پروفەسسور قۋانتار اليحانوۆ پەن ق ر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنە قاراستى ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋ زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، PhD ايسۇلۋ مولدابەكوۆا قاتىسىپ، سالاداعى وزەكتى تۇيتكىلدەرگە توقتالدى.
عىلىم قولدانبالى باعىتقا بەت بۇردى
قۋانتار اليحانوۆتىڭ سوزىنشە، سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا عىلىمدى قولداۋ ايتارلىقتاي كۇشەيگەن. قارجىلاندىرۋ كولەمى ارتىپ، جاس عالىمداردىڭ عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋعا، شەتەلدە جۇرگەن دارىندى وتانداس عالىمداردى ەلگە تارتۋعا جانە حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزۋگە باعىتتالعان ءىرى جوبالار ىسكە قوسىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن عالىمدارعا ارنالعان گرانتتىق قارجىلاندىرۋ كونكۋرستارى جىل سايىن تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار عىلىمعا بەت بۇرعان جاستار ءۇشىن «جاس عالىم» اتتى ارنايى جوبا ىسكە قوسىلعان.
«بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا 500 عالىم شەتەلدە تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتىر. عىلىمي دارەجەلەر مەن اتاقتار ءۇشىن بەرىلەتىن قوسىمشا تولەمدەر ۇلعايدى. الەۋمەتتىك قولداۋ دا كۇشەيدى.
«وتباسى بانكپەن بىرلەسىپ، جاس عالىمدارعا تومەن پايىزبەن تۇرعىن ءۇي بەرىلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا 500-گە جۋىق جاس عالىم باسپانالى بولسا، 90-عا جۋىق جاس عالىم پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قايتارىمسىز پاتەر الدى»، – دەيدى قۋانتار اليحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەلىمىزدە 24 مىڭنان استام عىلىمي قىزمەتكەر بار. سونىڭ 46 پايىزى – 40 جاسقا دەيىنگى جاس عالىمدار. ياعني عىلىمي كادرلاردىڭ شامامەن جارتىسى جاستاردان تۇرادى.
ايسۇلۋ مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن عىلىم تەك ۋنيۆەرسيتەت پەن عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ اياسىندا عانا قاراستىرىلاتىن. ال ءقازىر عىلىم قولدانبالى سيپاتقا يە بولا باستادى.
«پرەزيدەنت عىلىم تۋرالى ءجيى ايتىپ ءجۇر. عىلىم ساياسي دەڭگەيدە ايتىلعان سايىن، قوعامداعى قىزىعۋشىلىق تا ارتىپ كەلەدى. ەندىگى باستى ماقسات – عىلىم مەن بيزنەستى ۇشتاستىرۋ. وسى ەكەۋىنىڭ اراسىندا مىقتى كوپىر ورناتىلسا، قوعامعا ناقتى پايدا اكەلەتىن ناتيجەلەرگە قول جەتكىزەمىز»، – دەيدى ول.
قازاقستان عىلىمى ءبىرقاتار باعىتتار بويىنشا ارتتا قالىپ قويدى
ال قۋانتار اليحانوۆ قازاقستان عىلىمى ءبىرقاتار باعىتتار بويىنشا ارتتا قالىپ قويعانىن جاسىرمادى. ونىڭ ايتۋىنشا، عىلىم مەن بيزنەس، مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى جانە عىلىم مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اراسىنداعى بايلانىس السىرەپ كەتكەن.
بۇل ماسەلەگە وڭىرلىك عىلىمنىڭ دامىماۋى تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر. قازاقستان اۋماعى كەڭ بولعاندىقتان، وڭىرلەردەگى عىلىمنىڭ دامۋى تومەندەپ كەتكەن. بۇل جاعدايدى ستاتيستيكالىق دەرەكتەر دە راستايدى.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، وڭىرلەردە عىلىمدى قولداۋعا نەبارى 0،16 پايىز عانا قارجى بولىنەدى. ونىڭ ۇستىنە، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا عىلىمدى قارجىلاندىراتىن ارنايى تەتىكتەر جوق. عىلىم تەك رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى.
«كەز كەلگەن اكىمدىككە بارىپ، عىلىم تۋرالى سۇراساڭىز، ناقتى جاۋاپ بەرەتىن جاۋاپتى تۇلعانى تابا المايسىز. ءبىلىم، بيزنەس سالالارى بويىنشا جاۋاپتى بولىمدەر بار، ال عىلىم بويىنشا جوق»، – دەيدى ول.
وسى ولقىلىقتى جويۋ ءۇشىن ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى «قۋاتتى وڭىرلىك عىلىم – قۋاتتى ءوڭىر» باستاماسىن ۇسىندى. پرەزيدەنت بۇل ۇسىنىستى قولداپ، 2024 جىلى بارلىق اكىمدىكتەردىڭ جانىنان عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى كەڭەستەر قۇرىلدى.
بيىلدان باستاپ ءار اكىمدىكتە كاسىپكەرلىك باسقارمالارى عىلىم باعىتىنا جاۋاپتى بولىپ بەكىتىلدى.
قۋانتار اليحانوۆتىڭ سوزىنشە، عىلىمدى دامىتۋدا فورسايتتىق زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى زور. ياعني قازاقستاننىڭ الداعى 5، 10، 20 جىلدا قاي باعىتتا داميتىنىن الدىن الا بولجاۋ قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا دامۋىنا ناقتى تاپسىرما بەردى. ولاردىڭ قاتارىندا جاساندى ينتەللەكت، اگرارلىق سەكتور، تابيعي رەسۋرستار، ادامي كاپيتال، ەنەرگەتيكا جانە جەر رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ بار.
بۇل باعىتتار بويىنشا عالىمدار، كاسىپكەرلەر، سالالىق مينيسترلىكتەر مەن جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى بىرلەسىپ، مەملەكەتكە قاجەت ستراتەگيالىق عىلىمي تاپسىرمالاردى ازىرلەۋى ءتيىس.
قۋانتار اليحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇعان دەيىن عالىمدار ءوز مۇمكىندىگىنە قاراي تاقىرىپ تاڭداپ، گرانتتىق وتىنىمدەر جازىپ كەلگەن. ەندى بۇل تاسىلدەن باس تارتۋ قاجەت.
«مەملەكەت ناقتى مىندەت قويىپ، سول باعىتتا كونكۋرس جاريالاۋى كەرەك. دامىعان ەلدەردە ءدال وسىلاي جۇمىس ىستەيدى»، – دەيدى ول.
قۋانتار اليحانوۆ گرانتتىق قارجىلاندىرۋدىڭ ءۇش جىلدىق مەرزىمىن ءتيىمسىز دەپ سانايدى. سەبەبى كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋلەردەن ءۇش جىل ىشىندە ناقتى ءونىم شىعارۋ مۇمكىن ەمەس.
سوندىقتان قارجىلاندىرۋ مەرزىمىن كەمىندە بەس جىلعا، ال كەيبىر جوبالاردى جەتى–ون جىلعا دەيىن ۇزارتۋ قاجەت. سوندا عانا عىلىمي ناتيجەلەردى وندىرىسكە ەنگىزىپ، كوممەرسيالاندىرۋعا جول اشىلادى.
ايسۇلۋ مولدابەكوۆا بيزنەستىڭ ۇزاق كۇتپەيتىنىن ايتتى. سوندىقتان كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلەتىن زەرتتەۋلەر قاجەت.
«بىزدە فۋندامەنتالدى زەرتتەۋ جاسالىپ، كىتاپ بولىپ شىعادى دا، ارى قاراي وندىرىسكە ەنگىزىلمەي قالادى. ال بيزنەسكە ناقتى دايىن ءونىم كەرەك. سول ءۇشىن سيكلدى زەرتتەۋلەر قاجەت»، – دەيدى ول.
عىلىمنىڭ باستى ناتيجەسى – قوعامعا، ءوندىرىس پەن ەكونوميكاعا ناقتى پايدا اكەلۋ. سوندىقتان تاقىرىپتار تىم اۋقىمدى ەمەس، ناقتى ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالۋى ءتيىس.
عالىمداردى ەلدە ۇستاپ قالۋ ءۇشىن جاقسى جالاقى جەتكىلىكسىز
باعدارلامادا عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى دە كەڭىنەن قوزعالدى. قۋانتار اليحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، دامىعان ەلدەردە عىلىمعا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كەمىندە 1 پايىزى، ال كەيبىر ەلدەردە 3–5 پايىزى بولىنەدى.
قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش ازىرگە 0،16 پايىز عانا.
ول عالىمداردى ەلدە ۇستاپ قالۋ ءۇشىن تەك جالاقى جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتتى. ينفراقۇرىلىم قاجەت. زاماناۋي زەرتحانالار، قىمبات قوندىرعىلار، سۋپەركومپيۋتەرلەرسىز الەمدىك دەڭگەيدەگى ناتيجە الۋ مۇمكىن ەمەس.
قازىرگى تاڭدا شەتەلدە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن 298 قازاقستاندىق عالىمنىڭ تەك 45ء-ى عانا ەلگە ورالعان. ولاردىڭ باسىم بولىگى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە شوعىرلانعان. بۇل جالاقىمەن قاتار ينفراقۇرىلىمنىڭ دا شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن كورسەتەدى.
«مىسالى، دوس ساربازوۆ وكپە وبىرىنا قاتىستى پرەپارات دايىنداپ، نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءىرى زەرتحانانى باسقارىپ وتىر. عالىمدارعا جاعداي جاساعان سوڭ، ولار ءوز كومانداسىمەن كەلىپ، الەمدىك دەڭگەيدەگى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، قازاقستان عىلىمىن دامىتىپ جاتىر. سوندىقتان ينفراقۇرىلىمعا كوڭىل ءبولىپ، ۋاقىتىلى قارجىلاندىرۋ جاساپ، عالىمداردى ەلدە ۇستاپ قالۋ قاجەت. گارۆاردتا تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتقان قانشاما جاستارىمىز بار، ولار سول جاقتا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ەرتەڭ سول جاس عالىمدار شەتەلدە قالىپ قويۋى مۇمكىن»، – دەدى قۋانتار اليحانوۆ.
عىلىمعا قارجى سالماي، كادردى ۇستاپ قالۋ مۇمكىن ەمەس
ايسۇلۋ مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، عىلىمدا ناقتى ناتيجەگە جەتىپ، عالىم رەتىندە قالىپتاسۋ ءۇشىن كەمىندە ون جىل قاجەت. ال وسى كەزەڭنەن وتكەن مامانداردىڭ شەتەلگە كەتىپ قالۋى – ەڭ ۇلكەن ماسەلە. ولاردى ەلدە ۇستاپ قالۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى، اۋقىمدى جوبالار كەرەك.
«ون–ون بەس جىلىن عىلىمعا ارناعان ادام كەيىن ايىنا ءۇش ءجۇز مىڭ تەڭگەگە جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر. ال شەتەلدە ءدال سونداي مامانعا ءبىر جارىم-ەكى ميلليون تەڭگە كولەمىندە جالاقى ۇسىنادى. سوندىقتان شاقىرتۋ تۇسكەن كۇنى-اق عالىمدار شەتەلگە كەتىپ قالادى»، – دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا، عىلىمعا بولىنەتىن قارجىنى ۇنەمدەۋگە بولمايدى. قارجى ارتسا، جاستار دا شەتەلگە كەتپەيدى. ءقازىر مەكتەپ بىتىرگەن جاستاردىڭ كوبى IT، بانك سالاسىن تاڭدايدى. سەبەبى ول جەردە جالاقى جوعارى. عىلىمعا بارعىسى كەلەتىندەر از.
«وليمپيادا جەڭىمپازى، بىرنەشە ءتىل بىلەتىن، شەتەلدە وقىعان جاس عالىم 500 مىڭ تەڭگە السا، بانك نەمەسە IT سالاسىندا جۇرگەن قاتارلاسى 1،5 ميلليون تەڭگە جالاقى الادى. مۇنداي جاعدايدا جاستار عىلىمدا قالمايدى»، – دەيدى ايسۇلۋ مولدابەكوۆا.
ول «بولاشاق» باعدارلاماسىن دا قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. كەي ەلدەردە ستيپەنديا تەك وقۋعا ەمەس، وتباسىنا، تۇراتىن جەرىنە، ءومىر سۇرۋگە تولىق جەتەدى. ال بىزدە ءبىر ادامنىڭ وزىنە ارەڭ جەتەدى. ءبىر جوبامەن عانا كۇن كورۋ مۇمكىن ەمەس، كەمىندە ءۇش-تورت جوبادا قاتار جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى.
قۋانتار اليحانوۆتىڭ سوزىنشە، سوڭعى جىلدارى كادر دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى ءبىرشاما جاقسارعان. ءبىراق نارىققا بەيىم، باسەكەگە قابىلەتتى عالىمدار ءالى دە از. جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى سونى دالەلدەيدى. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىندا دا كوپتەگەن بوس ورىن بار، ءبىراق لايىقتى مامان تابۋ قيىن. وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر دە ءدال وسى ماسەلەنى ايتىپ وتىر.
«عىلىمي ينستيتۋتتار، جوعارى وقۋ ورىندارى جانە ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىس كۇشەيۋى كەرەك. كەي جاعدايدا ءوندىرىستىڭ تاجىريبەلى ماماندارىن ءدارىس وقۋعا تارتۋ قاجەت»، – دەدى ول.
دوكتورانتۋرا مەن گرانت جۇيەسىن قايتا قاراۋ قاجەت
اكادەميا جانىنداعى اناليتيكالىق ورتالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ءبىرقاتار ماسەلەلەردى زەرتتەپ، ۇكىمەتكە ناقتى ۇسىنىستار جولداعان.
ءبىرىنشى ماسەلە – ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا بولىنەتىن قارجىنىڭ تومەندىگى. قارجى از بولعاندىقتان، ۋنيۆەرسيتەتتەرگە ماگيستر مەن دوكتورانت دايىنداۋ ءتيىمسىز بولىپ وتىر.
«ەكىنشىدەن، دوكتورانتۋراعا قابىلداۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ كەرەك. ويتكەنى دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ ءۇشىن IELTS سەرتيفيكاتىن سۇرايدى. اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ قانشالىقتى قاجەت؟ ءقازىر جاساندى ينتەللەكت دامىعان. ChatGPT، Gemini، Google Translateء-تىڭ ءوزى ءماتىندى ساپالى اۋدارادى»، – دەدى ول.
عالىمدار ءۇش جىلدا ساپالى عىلىمي زەرتتەۋ جاساپ ۇلگەرمەيدى، سوندىقتان قورعاۋ مەرزىمىن دە ۇزارتۋ قاجەت. ستيپەنديانى ارتتىرىپ، ءتورت جىل بويى تولەۋ كەرەك. سونىمەن قاتار عىلىمي جوبا جەتەكشىلەرىنە كوبىرەك ەركىندىك بەرۋ قاجەت.
«ءقازىر ولارعا ەشقانداي قولداۋ جوق. ءتىپتى الاتىن جالاقىسىنا شەكتەۋ قويىلعان. وسىنداي بيۋروكراتيالىق شەشىمدەر تالانتتى عالىمداردىڭ شەتەلگە كەتۋىنە جانە عىلىمدا باسەكەگە قابىلەتتى كادر دايارلاۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر»، – دەدى قۋانتار اليحانوۆ
ينفراقۇرىلىمسىز مىقتى عىلىم بولمايدى
ول دوكتورانتتار بەدەلدى جۋرنالدارعا ماقالا شىعارا الماي وتىرعانىن العا تارتتى. سەبەبى عىلىمي ناتيجەلەر ءالسىز. ال ناتيجە الۋ ءۇشىن قىمبات، زاماناۋي قوندىرعىلار قاجەت.
قازىرگى گرانتتاردىڭ 60-70 پايىزى جالاقىعا، تاعى ءبىر بولىگى ءىس-ساپارعا كەتەدى. قوندىرعىلارعا نەبارى 10-15 پايىز عانا قالادى.
«سوندىقتان قوندىرعىلارعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى بولەك قارجىلاندىرۋ قاجەت. سول كەزدە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا كۇشەيىپ، مىقتى عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك تۋادى»، – دەدى مامان.
عىلىم مەن ءوندىرىستى قالاي جاقىنداتامىز؟
ايسۇلۋ مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، ەڭ الدىمەن ءوندىرىستىڭ ناقتى قاجەتتىلىگىن ءبىلۋ كەرەك. عالىمدار كابينەتتە وتىرىپ ەمەس، وڭىرلەرگە بارىپ، زاۋىتتار مەن كاسىپورىنداردىڭ ماسەلەسىن كوزبەن كورۋى ءتيىس.
«ءقازىر ءبىز زەرتتەۋدى جاساپ الىپ، كەيىن وندىرىسكە ۇسىنامىز. ال ءوندىرىس ونى قاجەت ەمەس دەيدى. سوندىقتان الدىمەن قاجەتتىلىكتى انىقتاپ، سودان كەيىن عانا زەرتتەۋ جاساۋ كەرەك»، – دەيدى ول.
ال قۋانتار اليحانوۆ شەتەلدە عىلىم يندۋستريادان وزىق جۇرەتىنىن ايتتى. ال ءبىزدىڭ ەلدە، كەرىسىنشە، يندۋستريا الدا.
مىسالى، ءىرى كومپانيالار عىلىمدى باسىپ وزىپ كەتكەن. ولار عىلىمعا تاۋەلدى ەمەس. جەكە عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، مىقتى ماماندار ارقىلى ءوز الدىنا يندۋستريا رەتىندە دامىپ وتىر.
«ولاي بولماۋى كەرەك. عىلىم الدا ءجۇرۋى ءتيىس. ءبىز بيزنەسكە قاجەت دۇنيەنى عالىمداردىڭ الدىنا قويىپ، بىرگە سول باعىتتا جۇمىس جاساساق، بۇل ءوز جەمىسىن بەرەدى. سەبەبى ءقازىر بيۋدجەت كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، اكىمدىكتەر وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋعا قارجى بولە باستادى»، – دەدى ول.
عىلىم – ناعىز شىعارماشىلىق ورتا
ايسۇلۋ مولدابەكوۆا جاستاردى عىلىممەن اينالىسۋعا شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، عىلىم – ناعىز شىعارماشىلىق ورتا. عىلىمدا ءبىر ەلمەن نەمەسە ءبىر مەكەمەمەن شەكتەلمەيسىڭ، كوللابوراسيا كەڭەيەدى.
«كوپشىلىك عىلىمعا بارسام، كەدەي بولام دەپ ويلايدى. ءبىراق ءقازىر عىلىمدا دا قارجى بار، مۇمكىندىك تە بار. ەگەر ناقتى بيزنەسكە قاجەت زەرتتەۋ جاساساڭ، تابىسقا دا جەتۋگە بولادى»، – دەيدى ايسۇلۋ مولدابەكوۆا.
«عالىم بولعىسى كەلەتىن جاستار الدىمەن وزىنە قىزىق سالانى تابۋى كەرەك. سول سالاداعى ماسەلەنى زەرتتەپ، اقپارات جيناعانى ءجون. كەيىن دوكتورانتۋراعا تۇسسە، بۇكىل جول سول جەردە جۇيەلەنەدى» – دەپ كەڭەس بەردى ول.
عىلىمدى جوعارى دەڭگەيدە دارىپتەۋ قاجەت
قۋانتار اليحانوۆ بار عىلىمي الەۋەتتى جوعالتىپ الماۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتتى. الەمدىك ترەندتەرگە ساي ناقتى باعىتتار بويىنشا كونكۋرس جاريالاپ، عالىمدارعا ناقتى تاپسىرما قويۋ قاجەت. عىلىمي جەتىستىككە جەتكەندەردى قولداۋ قاجەت.
عىلىمدى قوعامعا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ دا ماڭىزدى. ب ا ق وكىلدەرى عالىمداردى تەك مەرەكە كۇندەرى عانا ەمەس، ءىرى جوبالار مەن پودكاستتارعا دا ءجيى شاقىرۋى كەرەك.
«قازاقستاندا جۇرەك ترانسپلانتاسياسىنا ارنالعان قۇرىلعىلار، اللەرگياعا قارسى نانوۆاكسينالار جاسالىپ جاتىر. ءبىراق مۇنى كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. سوندىقتان عىلىمدى ەڭ الدىمەن دارىپتەۋ قاجەت»، – دەدى ول.
بيىل ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جانىنان جاس زەرتتەۋشىلەر اكادەمياسى قۇرىلدى. وندا 5–11-سىنىپ وقۋشىلارىنا عىلىم ناسيحاتتالىپ، مەنتورلىق قولداۋ كورسەتىلەدى.
«ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندەگى عىلىمعا قىزىققان جاسقا كومەكتەسۋگە دايىنبىز»، – دەيدى قۋانتار اليحانوۆ.
ال ايسۇلۋ مولدابەكوۆا جاساندى ينتەللەكت دامىعان زاماندا جاستار عىلىمدا ۇلكەن سەرپىلىس جاساي الاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ايتتى.
«عىلىمنىڭ ناتيجەسىن قوعام، بيلىك جانە بيزنەس كۇتىپ وتىرسا، عىلىم سالاسى جاستار تالپىناتىن سالاعا اينالادى. جاساندى ينتەللەكت دامىعان زاماندا كەز كەلگەن جاس الدىڭعى قاتارلى عىلىمنىڭ ناتيجەسىن كورسەتە الادى. سەبەبى جاساندى ينتەللەكتىنى جاستار اعا بۋىنعا قاراعاندا تەز مەڭگەرەدى. سوندىقتان مەن جاستاردى عىلىمدا سەرپىندى جوبالار جاساۋعا شاقىرامىن»، – دەدى ول.