كەيىنگى جىلدارى ستالكينگە قاتىستى ءقاۋىپ ايتارلىقتاي كوبەيدى. جاقىندا شىمكەنتتە بولعان 21 جاستاعى نۇراي سەرىكبايدىڭ ءولىمى ەلدىڭ قابىرعاسىن قايىستىردى. بۇل قايعىلى جاعداي ستالكينگتىڭ قوعامدا قانشالىق ءقاۋىپتى دەڭگەيگە جەتىپ، اسقىنىپ كەتكەنىن تاعى كورسەتتى. Aqshamnews.kz بۇل تاقىرىپ توڭىرەگىندە ماماندار پىكىرىن سارالاپ كوردى.
نۇراي سەرىكبايدىڭ ءولىمى: ستالكينگتىڭ اۋىر سالدارى
نۇراي مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، الماتىدا "ءسان جانە ديزاين" ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ جۇرگەن. قىسقى دەمالىسىنا بايلانىستى اۋىلىنا بارعان جاس قىز ءوز ءۇيىنىڭ ماڭىندا اجال قۇشقان.
2024 جىلعى قازاندا كۇدىكتى نۇرايدى ەركىنەن تىس الىپ قاشقان. پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كومەگىمەن قىز جىگىتتىڭ ۇيىنەن بوساتىلىپ، تۋىستارى ونىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ارىز جازعان. كەيىن نۇراي كەشىرىم بەرگەنىمەن، جىگىت تاراپىنان قۋدالاۋ مەن قورقىتۋ ارەكەتتەرى توقتاماعان.
قايعىلى وقيعا 11 قاڭتاردا كەشكە بولعان. نۇراي دۇكەنگە شىققان ساتىندە كۇدىكتى ونى اڭدىپ ءجۇرىپ، كوشەدە قۋىپ جەتىپ، بىرنەشە رەت پىشاق سۇققان. بويجەتكەن وقيعا ورنىندا كوز جۇمدى. قىلمىسقا كۇدىكتى رەتىندە 28 جاستاعى ەر ادام ىزدەۋگە جاريالانىپ، شىمكەنت قالاسىنان 10 شاقىرىم جەردە ۇستالدى.
سونىمەن، ستالكەر دەگەن كىم؟
"ستالكەر" ءسوزى اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعاندا "اڭدۋشى" دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل - باسقا ءبىر ادامنىڭ ارتىنان ماقساتتى تۇردە ىزىنە ءتۇسىپ، ۇنەمى باقىلاپ جۇرەتىن ادام. ستالكينگ ءماجبۇرلى تۇردە نازار اۋدارتۋعا تىرىسۋ، ادامنىڭ جەكە شەكاراسىن بۇزۋ جانە پسيحولوگيالىق قىسىم كورسەتۋ ارقىلى سيپاتتالادى.
كەيدە "ستالكەر" ءسوزى ولجاسىن اڭدىعان اڭشىعا نەمەسە قاراۋسىز قالعان عيماراتتار مەن ورىنداردى ارالاۋدى حوببيىنە اينالدىرعان ادامدارعا دا قاتىستى قولدانىلادى. ال ادامدى "مەزى ەتەتىن، جالىقتىراتىن اڭدۋشى" ماعىناسىنداعى بۇل تەرمين 1990 جىلداردان باستاپ ب ا ق بەتتەرىندە كەڭىنەن قولدانىلا باستادى. ول كەزدە بۇرىنعى سەرىكتەستەرىن اڭديتىن ادامدار تۋرالى حابارلامالار كوپ شىعاتىن ەدى.
ستالكينگتىڭ الەمدەگى جانە قازاقستانداعى كورىنىسى قانداي؟
ستالكينگ وقيعالارى بۇگىندە بۇكىل الەمدى جايلاپ بارادى. مىسالى، اقش-تا حالىقتىڭ شامامەن 4 پايىزى ومىرىندە كەم دەگەندە ءبىر رەت ستالكينگكە ۇشىراعان. گەرمانيادا ءتارتىپ ساقشىلارى جىل سايىن 20 مىڭعا جۋىق وسىنداي جاعدايدى تىركەيدى. رەسەيدە ستالكينگ ماسەلەسى جانە وعان قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋ بىرنەشە جىلدان بەرى تالقىلانىپ كەلەدى.
قازاقستاندا دا بۇل ماسەلە كەيىنگى جىلدارى قوعامدا اشىق ايتىلا باستادى. بۇعان سەبەپ بولعان قايعىلى وقيعالار دا از ەمەس.
باتىس ەلدەرىنىڭ ستاتيستيكاسىنا سۇيەنسەك، ستالكينگ قۇرباندارىنىڭ باسىم بولىگى - 18-24 جاس ارالىعىنداعى جاستار. سولاردىڭ 11 پايىزى بەس جىل نەمەسە ودان دا ۇزاق ۋاقىت بويى قۋدالاۋعا ۇشىراپ كەلەدى. كوپ جاعدايدا قۇرباندار ستالكەرىن جەكە تانيدى: ولاردىڭ 40 پايىزى - بۇرىنعى نەمەسە قازىرگى سەرىكتەستەرى، 42 پايىزى - تانىستارى.
ستالكينگتىڭ تۇرلەرى
ادۆوكات كونستانتين ەروحيننىڭ ايتۋىنشا، ستالكينگ ءىس جۇزىندە كوبىنە ءۇش جاعدايعا بايلانىستى تۋىندايدى:
- بۇرىنعى سەرىكتەس، كوڭىلدەس، دوس نەمەسە (سەزىمى، ۇسىنىسى) قابىلدانباعان تابىنۋشىنىڭ (پوكلوننيك) اڭدۋى؛
- انونيم فاناتتىڭ مەديا تۇلعانى قۋدالاۋى؛
- قۇپيا تابىنۋشىنىڭ كوپشىلىككە تانىمال ەمەس ادامدى باقىلاۋى.
ماماننىڭ پىكىرىنشە، الەۋمەتتىك جەلىلەر، مەسسەندجەرلەر، GPS-ناۆيگاسيا، زاماناۋي باقىلاۋ قۇرالدارى جانە ءار سمارتفونداعى كامەرالار ستالكينگپەن اينالىسۋدى الدەقايدا جەڭىلدەتتى. سونىمەن قاتار ءىرى كومپانيالاردان ۇرلانعان ادامداردىڭ جەكە دەرەكتەرى ينتەرنەتتە ءجيى تاراپ كەتەتىنى بار. وسىنداي دەرەكقورلاردىڭ كومەگىمەن ستالكەر جابىرلەنۋشىنىڭ ناقتى مەكەنجايىن، جاقىندارىنىڭ دەرەكتەرىن، پاتەر ءنومىرى مەن دوموفون كودىن، ءتىپتى ونىڭ قاي ۋاقىتتا ۇيدە بولاتىنىن دا انىقتاي الادى.
كيبەرستالكينگ: سيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى قۋدالاۋ
ەۋروپالىق گەندەرلىك تەڭدىك ينستيتۋتى كيبەرستالكينگتى زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن ادامدى ۇزدىكسىز اڭدۋ دەپ بولەك قاراستىرادى. ول ءارتۇرلى فورمادا كورىنۋى مۇمكىن جانە ءاردايىم اشىق اگرەسسيامەن قاتار جۇرمەيدى.
مىسالى، ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىرى GPS-ترەكەر نەمەسە ارنايى باعدارلامالار ارقىلى سەرىكتەسىنىڭ جۇرگەن-تۇرعانىن جاسىرىن تۇردە باقىلاۋى مۇمكىن. ينستيتۋتتىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي جاسىرىن باقىلاۋ - زورلىق-زومبىلىقتىڭ ءبىر ءتۇرى، ويتكەنى قاسكۇنەم ستالكينگتى جابىرلەنۋشىنى تولىق باقىلاۋعا الۋ ءۇشىن قولدانادى.
كوپ جاعدايدا كيبەرستالكينگ - باسقا قىلمىستاردىڭ باستاپقى، دايىندىق كەزەڭى. اقش-تىڭ ۇلتتىق ۆيكتيمولوگيالىق ساۋالناماسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، قىلمىس قۇرباندارىنىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى كيبەرقۋدالاۋعا دا ۇشىراعان. قىلمىسكەرلەر ەلەكتروندىق پوشتا، مەسسەندجەرلەر، GPS جانە تىڭشىلىق باعدارلامالار ارقىلى جابىرلەنۋشىلەردىڭ حات-حابارلارىن وقىپ، ولاردىڭ قوزعالىسىن كەيدە ايلار بويى باقىلاپ وتىرادى.
كيبەرستالكينگتىڭ پسيحولوگيالىق سەبەپتەرى
پسيحولوگ ءارى سوت ساراپشىسى ولەگ دولگيسكييدىڭ ايتۋىنشا، كيبەرستالكينگتىڭ نەگىزگى ءموتيۆى - جىنىستىق قىزىعۋشىلىق پەن بيلىككە ۇمتىلۋ. ستالكەر جابىرلەنۋشىنى ءوز ۇستەمدىگىن كورسەتۋگە بولاتىن جىنىستىق وبەكت رەتىندە قابىلدايدى.
ستالكەر وزىنە وبەكتىمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناس جاساۋعا رۇقسات بەرمەيدى، ءبىراق ءوز قىزىعۋشىلىعىن ءارتۇرلى فورمادا ءبىلدىرۋى مۇمكىن. بۇل ءاردايىم اگرەسسيا تۇرىندە كورىنبەيدى. مىسالى، الەۋمەتتىك جەلىدەگى فوتوسۋرەتتەرگە جاعىمدى پىكىر جازۋ، ماقتاۋ، تالانتىن مويىنداۋ سياقتى ارەكەتتەر بولۋى مۇمكىن. سىرت كوزگە بەيتاراپ كورىنەتىن مۇنداي مىنەز-قۇلىق قوعامدا ءجيى قالىپتى، ءتىپتى ماقۇلداناتىن ارەكەت رەتىندە قابىلدانادى.
كيبەرستالكينگ پەن كيبەربۋللينگ
كيبەرستالكينگ ينتەرنەت ارقىلى جاسالاتىن قۋدالاۋعا ۇلاسۋى مۇمكىن. ول قورقىتۋ، قورلاۋ، كەمسىتۋ ماقساتىندا SMS-حابارلامالار، الەۋمەتتىك جەلىلەر نەمەسە كومپرومات ماتەريالدار تاراتۋ ارقىلى كورىنەدى. مۇنداي ارەكەتتەردىڭ بارلىعى كيبەربۋللينگكە جاتادى.
ستالكەر پسيحولوگياسى
Zigmund.Online ونلاين-پسيحوتەراپيا سەرۆيسىنىڭ كلينيكالىق پسيحولوگى جانە پسيحوتەراپيەۆتى يۋليا كامينسكايا قازىرگى قوعامدا ستالكينگتى ءجيى "رومانتيكالاندىرىپ" جىبەرەتىنىن ايتادى. كوپ جاعدايدا ستالكەردى جاۋاپسىز ماحابباتتان زارداپ شەككەن ادام رەتىندە قابىلدايدى.
الايدا شىن مانىندە ستالكەرلەر ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن:
- قۇربانىنىڭ قورقىنىشىنان ءلاززات الاتىن نارسيسس-ابيۋزەر؛
- ەروتومانيادان، سونىڭ ىشىندە ساندىراقتىق تۇرىنەن زارداپ شەگەتىن تىم رومانتيك تۇلعا؛
- گالليۋسيناسيالارى بار، شيزوفرەنيا دياگنوزى قويىلعان پسيحياتريالىق پاسيەنت.
يۋليا كامينسكايا ستالكەرلەردى ولاردىڭ موتيۆتەرىنە قاراي ءۇش تۇرگە بولەدى.
1. قاتىناستىڭ ۇزىلگەنى ءۇشىن كەك الۋشى
مۇنداي ادام قارىم-قاتىناستىڭ اياقتالۋىن اۋىر ساتقىندىق رەتىندە قابىلدايدى. ول كۇيزەلىس پەن اشۋدى ءتۇرلى جولمەن شىعارادى: مۇلىكتى ءبۇلدىرۋ، الەۋمەتتىك جەلىدە جالا جابۋ، قورقىتۋ.
2. ماحاببات پەن ماقۇلداۋعا ءزارۋ ادام
بۇل تيپتەگى ستالكەر ساندىراقتىق بۇزىلىستان زارداپ شەگىپ، جابىرلەنۋشىمەن اراسىندا "تاعدىرلى بايلانىس بار" دەپ سەنەدى. قاتاڭ باس تارتۋدان كەيىن ول كەك الۋشى ستالكەرگە اينالۋى مۇمكىن.
3. قۋدالاۋشى-ابيۋزەر
بۇل ستالكەر قۋدالاۋ مەن جابىرلەنۋشىنىڭ ازابىنان ءلاززات الادى. ونىڭ نەگىزگى ءموتيۆى - باقىلاۋ جانە ۇستەمدىك. بۇل ساناتقا مانياكتار دا كىرەدى.
ستالكەردى قالاي تانۋعا بولادى؟
اقش-تاعى لەنگستون ۋنيۆەرسيتەتى مىناداي بەلگىلەرگە نازار اۋدارۋدى ۇسىنادى:
- ناقتى باس تارتۋدان كەيىن دە بايلانىسقا ۇمتىلۋ؛
- سەبەپسىز سىيلىقتار جىبەرۋ؛
- ءۇي، جۇمىس، وقۋ ورنى ماڭىندا اڭدۋ؛
- سۋيسيدپەن قورقىتۋ ارقىلى مانيپۋلياسيا جاساۋ؛
- جالعان اقپارات تاراتۋ؛
- جابىرلەنۋشىنىڭ وتباسى مەن ءۇي جانۋارلارىنا قوقان-لوقى كورسەتۋ.
قازاقستاندا ستالكينگ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بار
2025 جىلعى 16 قىركۇيەكتەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە "ستالكينگ" ۇعىمى ەنگىزىلدى. ەندى ادامنىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنا ەلەۋلى زيان كەلتىرەتىن جۇيەلى قۋدالاۋ ءۇشىن:
- 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل،
- 200 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىس،
- 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ جازاسى قاراستىرىلعان.
الدىن الۋ - ەڭ ماڭىزدى قادام
قازاقستاندىق نەيروپسيحولوگ اينۇر الداش ستالكەرلىك مىنەز-قۇلىق ءبىر كۇندە پايدا بولمايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، نۇرايدىڭ ءولىمى - ەسكەرىلمەگەن پسيحولوگيالىق بۇزىلىستىڭ سالدارى.
مامان ءقاۋىپتى مىنەز-قۇلىقتىڭ مىنا بەلگىلەرىنە نازار اۋدارۋعا شاقىرادى:
- ءجيى ءارى باقىلاۋسىز اگرەسسيا؛
- اشۋدى توقتاتا الماۋ؛
- ەمپاتيانىڭ بولماۋى؛
- جانۋارلاردى قيناۋ؛
- "جوق" دەگەندى قابىلداي الماۋ.
"پسيحيكا وزدىگىنەن تۇزەلمەيدى. ول نە رەتتەلەدى، نە باقىلاۋدان شىعادى"، - دەيدى مامان.
ستالكينگتى تەك ەرگە ءتان دەپ تانۋ دۇرىس بولماس، دەگەنمەن ءجابىر كورگەننىڭ كوبى - ايەل. ەۋروپالىق گەندەرلىك ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، ءاربىر ونىنشى ايەل ستالكينگكە ۇشىرايدى. ۇدايى باقىلاۋ مەن اڭدۋدىڭ كەسىرىنەن پسيحولوگيالىق جاعدايى ناشارلاعان ادامدار جەتىپ ارتىلادى. مۇنىڭ مىسالىن الەۋمەتتىك جەلىدەن مىڭداپ كەزدەستىرۋگە بولادى. وكىنىشتىسى، قازاقستاندا كۇيەۋى نە دوسى مازا بەرمەگەن سوڭ وزىنە قول جۇمساعان قىزداردىڭ سانى كوپ.