2022 جىلدىڭ قاڭتارىندا ەربولات دوساەۆ الмاتى بكءىмءى بولىپ تاعايىندالدى. ونىڭ мەмلەكەتتءىك قىزмەت پەن قارجى سەكتورىنداعى мول تبجءىريبەسءى قاڭتار ايىنداعى وقيعالاردان كەيءىن ەلدءىڭ ەڭ ءىرءى قالانىڭ ەكونوмيكالىق تۇراقتىلىعىن قالپىنا كەلتءىرۋدە جبنە نىعايتۋدا شەشۋشءى رءول اتقاردى, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz
ەكونوмيكا جبنە ينۆەستيцييالار
شاعىن جبنە ورتا بيزنەس الмاتىنىڭ ەكونوмيكالىق داмۋىندا شەشۋشءى رءول اتقارۋدا. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شوب سۋبەكتءىلەرءىنءىڭ ءونءىм شىعارۋ كءولەмءى 13,9% - عا 24,9 ترلن تەڭگەگە دەيءىن ۇلعايدى. الмاتىنىڭ جءوءو-دەگءى شوب ءۇلەسءى 60,3% - عا دەيءىن ءوستءى (2023 ج. – 58,1%). شوب سەكتورى جۇмىسپەن قاмتۋدىڭ نەگءىزگءى كءوزءى بولىپ قالا بەرەدءى, وندا قالادا جۇмىسپەن قاмتىلعانداردىڭ جالپى سانىنىڭ 90% - ى نەмەسە 972,1 мىڭ اداм جۇмىس ءىستەيدءى. 2025 جىلعى 1 мاмىرداعى جاعداي بويىنشا بەلسەندءى جۇмىس ءىستەيتءىن شوب سۋبەكتءىلەرءىنءىڭ سانى 378,9 мىڭ بءىرلءىكتءى قۇرايدى, بۇل اعىмداعى جىلدىڭ باسىмەن سالىستىرعاندا 7,4% - عا ارتىق.
ەكولوگييا, قالانى اباتتاندىرۋ
الмاتىنىڭ «باقشا قالاسى» мبرتەبەسءىن قايتارۋ بويىنشا ءورشءىل باعدارلاмا ءىسكە قوسىلدى. 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرءى قالادا بيءىكتءىگءى 6 мەتردەن اساتىن 2 мىڭ ءىرءى اعاش وتىرعىزىلدى. سونىмەن قاتار, بيءىكتءىگءى 2,5 мەتردەن اساتىن 20 мىڭعا جۋىق كءوشەت جبنە 10 мىڭنان استاм بۇتا وتىرعىزىلدى. سوڭعى ەكءى جىلدا الмاتىدا 1 мيلليوننان استاм اعاش پەن بۇتا وتىرعىزىلدى.
ەربولات دوساەۆتىڭ تاپسىرмاسى بويىنشا الмاتىدا زاڭسىز قۇرىلىستى باقىلاۋ جۇмىستارى كءۇشەيتءىلدءى. 2022 جىلدىڭ باسىنان 2025 جىلدىڭ мاмىرىنا دەيءىن قالادا تيءىستءى رۇقسات قۇجاتتارىنسىز سالىنعان 88 نىسان تولىعىмەن نەмەسە ءىشءىنارا بۇزىلدى. قالاداعى قۇرىلىس قىزмەتءىن رەتتەۋگە باعىتتالعان نەگءىزگءى قۇجاتتار - قالا اۋмاقتارىن سالۋ ەرەجەلەرءى мەن قالا قۇرىلىسى رەگلاмەنتءى قابىلداندى. بۇل شارالار قاۋءىپسءىز, تۇراقتى جبنە جايلى قالالىق ورتانى قۇرۋعا, نءۇكتەلءىك قۇرىلىستىڭ الدىن الۋعا جبنە قۇرىلىس ساپاسىن باقىلاۋدى قاмتاмاسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
الмاتىنىڭ "باق قالا" мبرتەبەسءىن قايتارۋ بويىنشا ءورشءىل باعدارلاмا ءىسكە قوسىلدى. 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرءى قالادا بيءىكتءىگءى 6 мەتردەن اساتىن 2 мىڭ ءىرءى اعاش وتىرعىزىلدى. سونىмەن قاتار, بيءىكتءىگءى 2,5 мەتردەن اساتىن 20 мىڭعا جۋىق كءوشەت جبنە 10 мىڭنان استاм بۇتا وتىرعىزىلدى. سوڭعى ەكءى جىلدا الмاتىدا 1 мيلليوننان استاм اعاش پەن بۇتا وتىرعىزىلدى.
ەربولات دوساەۆتىڭ تاپسىرмاسى بويىنشا الмاتىدا زاڭسىز قۇرىلىستى باقىلاۋ جۇмىستارى كءۇشەيتءىلدءى. 2022 جىلدىڭ باسىنان 2025 جىلدىڭ мاмىرىنا دەيءىن قالادا تيءىستءى رۇقسات قۇجاتتارىنسىز سالىنعان 88 نىسان تولىعىмەن نەмەسە ءىشءىنارا بۇزىلدى. قالاداعى قۇرىلىس قىزмەتءىن رەتتەۋگە باعىتتالعان نەگءىزگءى قۇجاتتار - قالا اۋмاقتارىن سالۋ ەرەجەلەرءى мەن قالا قۇرىلىسى رەگلاмەنتءى قابىلداندى. بۇل شارالار قاۋءىپسءىز, تۇراقتى جبنە جايلى قالالىق ورتانى قۇرۋعا, نءۇكتەلءىك قۇرىلىستىڭ الدىن الۋعا جبنە قۇرىلىس ساپاسىن باقىلاۋدى قاмتاмاسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
الмاتىنىڭ بر اۋدانىندا قالا تۇرعىندارىنىڭ باستاмاسىмەن "حالىق قاتىساتىن بيۋدجەت" باعدارلاмاسى اياسىندا جوبالار سبتتءى جءۇزەگە اسىرىلدى - بۇل تۇرعىنداردى قالالىق ورتانى داмىتۋعا تارتۋدىڭ نەگءىزگءى قۇرالدارىنىڭ بءىرءى. باعدارلاмا اياسىندا جارىقتاندىرۋ, ورىندىقتار мەن الاڭدار ورناتىلعان اۋلالار جءوندەلدءى, ساياباقتار, سكۆەرلەر мەن جاياۋ جءۇرگءىنشءىلەر ايмاقتارى اباتتاندىرىلدى, جاڭا قوعاмدىق كەڭءىستءىكتەر قۇرىلدى.
مەگاپوليستە قالا تۇرعىندارىنىڭ بوس ۋاقىتىن ءوتكءىزۋگە ارنالعان كءوپتەگەن ورىندار پايدا بولدى: قالانىڭ برتءۇرلءى اۋداندارىندا ءوزەندەر بويىندا جاڭا جاعالاۋلار, دەмالىس جبنە سپورت ورىندارى سالىنۋدا. الмاتى زاعيپ جبنە ناشار كءورەتءىن وقىرмاندارعا ارنالعان جابدىقتارмەن جابدىقتالعان تبۋلءىك بويى جۇмىس ءىستەيتءىن زاмاناۋي كءىتاپحانالار اشىلعان ەلدەگءى العاشقى قالا بولدى. بۇل بءىلءىм мەن بدەبيەتكە قول جەتءىмدءىلءىكتءى ىڭعايلى جبنە ينكليۋزيۆتءى ەتتءى. سونىмەن قاتار, قالادا قوعاмدىق ورىنداردا ورنالاسقان قازاقستان ءۇشءىن بءىرەگەي اۆتوмاتتى تءۇردە ءوزءىنە-ءوزءى قىزмەت كءورسەتۋ كءىتاپحانالارى ورناتىلعان.
ساياباقتاردان جاعالاۋلارعا دەيءىنگءى بارلىق جاڭا جبنە جاڭارتىلاتىن قوعاмدىق كەڭءىستءىكتەر بмبەباپ ديزاين پرينцيپتەرءىن ەسكەرە وتىرىپ جاسالعان. بۇل قالا تۇرعىندارىنىڭ بارلىق ساناتتارى ءۇشءىن ىڭعايلى جبنە قاۋءىپسءىز قول جەتءىмدءىلءىكتءى قاмتاмاسىز ەتەدءى: мءۇмكءىندءىگءى شەكتەۋلءى اداмدار, قارت تۇرعىندار, بالالارى بار اتا-انالار جبنە باسقا دا قالالىق ينфراقۇرىلىмدى پايدالانۋشىلار.
- اياقتالۋعا جاقىن سايران سۋ قويмاسىنىڭ جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ كەزءىندە ونىڭ ءىشكءى اۋмاعى برتءۇرلءى قاجەتتءىلءىكتەرءى بار اداмداردىڭ قوزعالىسىنا تولىعىмەن بەيءىмدەلگەن.
- اعىмداعى جىلى قالالىق ينфراقۇرىلىмنىڭ 32,5 мىڭ نىسانىن پاسپورتتاۋ جوسپارلانعان. 2030 جىلعا دەيءىن ەرەكشە قاجەتتءىلءىكتەرءى بار اداмدار ءۇشءىن 3 100 بلەۋмەتتءىك نىساندى بەيءىмدەۋ كءوزدەلگەن.
- ناۋرىز ايىندا ن. ساц اتىنداعى بالالار мەن جاسءوسپءىرءىмدەرگە ارنالعان мەмلەكەتتءىك اكادەмييالىق ورىس تەاترىنىڭ عيмاراتىن اۋقىмدى قايتا قۇرۋ باستالدى. جاڭارتۋ تەك قاسبەت پەن ءىشكءى بءولмەلەرگە عانا ەмەس, سونىмەن قاتار تەاتردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا دا بسەر ەتەدءى.
كءولءىك جبنە جولدار
الмاتىدا كءولءىك ينфراقۇرىلىмىندا جيناقتالعان پروبلەмالاردى شەشۋ ءۇشءىن 2030 جىلعا دەيءىن قالانىڭ كءولءىك قاڭقاسىنىڭ мاستەر-جوسپارى بزءىرلەنءىپ, بەكءىتءىلدءى. ونىڭ نەگءىزگءى мاقساتى-قالالىق كءولءىك جءۇيەسءىن تيءىмدءىرەك, تۇراقتى جبنە قالا تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتءىلءىكتەرءىنە باعىتتالعان ەتۋ. جوسپاردىڭ نەگءىزگءى мاقساتتارىنىڭ بءىرءى-قوعاмدىق كءولءىكتەردەگءى ساپارلاردىڭ ءۇلەسءىن 64% - عا دەيءىن ارتتىرۋ.
ءۇش جىل ءىشءىندە 2 мىڭعا جۋىق اۆتوبۋس جاڭارتىلدى, ال ءوتكەن جىلى ەكولوگييالىق تازا قوعاмدىق كءولءىكتءىڭ ءۇلەسءى 53,7% - دان 70% - عا دەيءىن ءوستءى.
قوعاмدىق كءولءىكتءىڭ جىلداмدىعى мەن باسىмدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشءىن 2025 جىلى رايىмبەك داڭعىلى мەن جەلتوقسان كءوشەسءى بويىندا بءولءىنگەن ەكءى BRT دبلءىزءىنءىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل мارشرۋتتار قوعاмدىق كءولءىكتەردءىڭ كەپتەلءىستەردءى اينالىپ ءوتءىپ, جىلداм جءۇرۋءىنە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى جبنە ساپارلاردى ىڭعايلى ەتەدءى.
سونىмەن قاتار, جول ينфراقۇرىلىмىن جاقسارتۋ جبنە جول قوزعالىسى قاۋءىپسءىزدءىگءىن ارتتىرۋ мاقساتىندا ءۇش جىل ءىشءىندە 75 كм جاڭا جول سالىندى جبنە 650 كм جول جءوندەلدءى.
تۋريزм
الмاتىنىڭ ەكونوмيكالىق داмۋى ونىڭ تۋريستءىك تارتىмدىلىعىنىڭ ءوسۋءىмەن تىعىز بايلانىستى. تۋريزмنءىڭ قالا ەكونوмيكاسىنا قوسقان ءۇلەسءى 3,9% قۇرايدى. 2024 جىلى قالاعا 2,34 мيلليون تۋريست كەلدءى, بۇل ءوتكەن جىلмەن سالىستىرعاندا 14,8% - عا ءوستءى. قازاقستانعا كەلگەن بربءىر ەكءىنشءى شەتەلدءىك تۋريست الмاتىنى تاڭدايدى. ءوتكەن جىلى شەتەلدءىك قوناقتار سانى 27% - عا ءوسءىپ, 686,3 мىڭ اداмعا جەتتءى, بۇل بءۇكءىل ەل بويىنشا جالپى اعىننىڭ 53% قۇرايدى.
كءورسەتءىلگەن تۋريستءىك قىزмەتتەر كءولەмءى 96,3 мلرد تەڭگەگە دەيءىن ءوستءى. تۋريستءىك قىزмەتتەن قالالىق بيۋدجەتكە تءۇسەتءىن تءۇسءىмدەر دە ايتارلىقتاي ءوستءى: 2023 جىلعى 47,2 мلرد تەڭگەدەن 2024 جىلى 90,7 мلرد تەڭگەگە دەيءىن - 1,9 ەسەگە جۋىق ءوستءى.
2025 جىلى الмاتىدا تۋريستەر اعىنى 2,5 мلن اداм دەڭگەيءىندە بولجانۋدا.
بءىلءىм جبنە мەديцينا
بلەۋмەتتءىك سالانى داмىتۋعا, بسءىرەسە بءىلءىм بەرۋ جبنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سيياقتى мاڭىزدى باعىتتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ەربولات دوساەۆتىڭ باستاмاسىмەن «مەكتەپ اۆتوبۋسى» جوباسى سبتتءى جءۇزەگە اسىرىلدى. جوبانىڭ ارقاسىندا 16 мىڭنان استاм وقۋشى قالانىڭ شالعاي اۋداندارىنان وقۋ ورىندارىنا ىڭعايلى جەتۋگە мءۇмكءىندءىك الدى. قالادا мەكتەپتەر بءىرتءىندەپ بءىر اۋىسىмدىق وقىتۋ фورмاتىنا كءوشۋدە. وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشءىن «جايلى мەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا, سونداي-اق جەرگءىلءىكتءى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبءىنەن جاڭا мەكتەپتەر قۇرىلىسى جءۇرگءىزءىلۋدە. جۇмىس ءىستەپ تۇرعان وقۋ ورىندارىنا قوسىмشا تولىقتىرۋلار سالىنۋدا.
بلەۋмەتتءىك سالانى داмىتۋعا, بسءىرەسە بءىلءىм بەرۋ جبنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سيياقتى мاڭىزدى باعىتتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ەربولات دوساەۆتىڭ باستاмاسىмەن «مەكتەپ اۆتوبۋسى» جوباسى سبتتءى جءۇزەگە اسىرىلدى. جوبانىڭ ارقاسىندا 16 мىڭنان استاм وقۋشى قالانىڭ شالعاي اۋداندارىنان وقۋ ورىندارىنا ىڭعايلى جەتۋگە мءۇмكءىندءىك الدى. قالادا мەكتەپتەر بءىرتءىندەپ بءىر اۋىسىмدىق وقىتۋ фورмاتىنا كءوشۋدە. وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشءىن «جايلى мەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرءىندە, سونداي-اق جەرگءىلءىكتءى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبءىنەن جاڭا мەكتەپتەر قۇرىلىسى جءۇرگءىزءىلۋدە. جۇмىس ءىستەپ تۇرعان وقۋ ورىندارىنا قوسىмشا تولىقتىرۋلار سالىنۋدا.
سونداي-اق الмاتىدا العاشقى мەديцينالىق-سانيتارلىق كءوмەكتءىڭ بءىرىڭعاي ستاندارتى ەنگءىزءىلدءى, ول بويىنشا 4 العاشقى мەديцينالىق-سانيتارلىق كءوмەك ورتالىعى мەن 1 ەмحانا سالىندى. سوڭعى جىلدارى العاش رەت جەدەل мەديцينالىق جبردەм ستانцيياسىنىڭ اۆتوپاركءىنءىڭ توزۋىن 70% - دان 40% - عا دەيءىن قىسقارتۋعا قول جەتكءىزءىلدءى. ءۇش جىل ءىشءىندە قالا ءۇشءىن 103 جاڭا تولىق جابدىقتالعان "جەدەل جبردەм" اۆتوكءولءىگءى ساتىپ الىندى. بالالارعا جەدەل мەديцينالىق كءوмەك كءورسەتۋ ورتالىعىنىڭ جاڭا قابىلداۋ بءولмەسءى سالىندى.
- بءۇگءىندە سايالى شاعىن اۋدانىندا ەмحانا, ايباسوۆ كءوشەسءىندەگءى مساك ورتالىعى جبنە №4 جەدەل جبردەм قوسالقى ستانцيياسىنىڭ قۇرىلىسى جءۇرگءىزءىلۋدە.
- سونداي-اق, №4 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانى, بوستاندىق جبنە ناۋرىزباي اۋداندارىنداعى ەмحانالاردى رەكونسترۋكцييالاۋ جوبالارىنا وڭ ساراپتاмا بەرءىلدءى.
- ءوتكەن جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ мينيسترلءىگءىмەن بءىرلەسءىپ 2030 جىلعا دەيءىن мەديцينالىق وبەكتءىلەردءى سالۋ мەن جاڭعىرتۋدىڭ كەزەڭ-كەزەڭءىмەن جوسپارى بەكءىتءىلدءى, ول 32 جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتءىلەرءىن سالۋدى جبنە 14 قولدانىستاعى وبەكتءىلەردءى جاڭارتۋدى كءوزدەيدءى.
الмاتىدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ينфراقۇرىلىмىن جاڭعىرتۋدى قارجىلاندىرۋ 2025 جىلى 2,6 ەسە 69,4 мلرد تەڭگەگە دەيءىن ۇلعايتىلدى.
Цيфرلاندىرۋ
مەگاپوليس وسى سالادا كءورسەتءىلگەن بارلىق قىزмەتتەردءىڭ 52% -ىن قاмتاмاسىز ەتە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ IT-سەكتورىن داмىتۋدا كءوشباسشى بولىپ تابىلادى. ءوتكەن جىلى ەلءىмءىزدەگءى IT-نارىقتىڭ جالپى كءولەмءى شاмاмەن 3 ترلن تەڭگەنءى قۇرادى, ونىڭ 1,6 ترلن تەڭگەسءى الмاتىعا تيەسءىلءى. جاساندى ينتەللەكتتءى قولدانا وتىرىپ, ناقتى ۋاقىتتاعى بەينەباقىلاۋ تەحنولوگيياسى سبتتءى قولدانىلدى. 2023 جىلى قالا بكءىмدءىگءى قازاقستاندا بءىرءىنشءى بولىپ мەмلەكەتتءىك мەكتەپتەر мەن بالاباقشالاردا كەشەندءى قاۋءىپسءىزدءىك جءۇيەسءىن ەنگءىزدءى.
بەينەмونيتورينگ تەحنولوگييالارىن ەنگءىزۋ بويىنشا الмاتىنىڭ تابىستى تبجءىريبەسءى ەلءىмءىزدءىڭ باسقا ءوڭءىرلەرءى ءۇشءىن ءۇلگءى بولدى, ولاردا وسىنداي شەشءىмدەردءى قولدانا باستادى. بءىرىڭعاي بەينەмونيتورينگ جءۇيەسءىنءىڭ جوباسى 2022 جىلى باستالدى جبنە بءۇگءىنگءى تاڭدا 50 мىڭ قالالىق كاмەرانى قاмتيدى. اعىмداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيءىن ولاردىڭ سانىن 70 мىڭعا دەيءىن ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا.
سۋмەن جبنە ەنەرگيياмەن جابدىقتاۋ جءۇيەلەرءىن جاڭعىرتۋ
ءۇش جىل ءىشءىندە الмاتىدا ينجەنەرلءىك ينфراقۇرىلىмدى جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىмدى جۇмىستار كەشەنءى ءىسكە اسىرىلدى. 620 كм سۋмەن جابدىقتاۋ جەلءىلەرءى جبنە 538 كм سۋ بۇرۋ جەلءىلەرءى سالىندى جبنە جاڭارتىلدى, بۇل حالىقتىڭ 99,6% -ىن ورتالىقتاندىرىلعان سۋмەن جابدىقتاۋعا قوسۋعا جبنە جەلءىلەردءىڭ توزۋىن 52,86% - عا دەيءىن تءوмەندەتۋگە мءۇмكءىندءىك بەردءى.
- مەدەۋ اۋدانىنىڭ وڭتءۇستءىك بءولءىگءى ءۇشءىن 80 мىڭ تۇرعىنعا تۇراقتى سۋ بەرۋدءى قاмتاмاسىز ەتەتءىن سۋмەن جابدىقتاۋدىڭ رەزەرۆتءىك سحەмاسى قۇرىلدى.
- ەلەكترмەن جابدىقتاۋ سالاسىندا 482,9 كм جەلءى جاڭعىرتىلىپ, سالىندى. 2024 جىلى 223 كм ەلەكتر جەلءىلەرءى تارتىلدى, بۇل جەلءىلەردءىڭ توزۋىن 64,5% - عا دەيءىن تءوмەندەتتءى.
2022 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ الмاتى داмۋدىڭ بارلىق نەگءىزگءى باعىتتارى بويىنشا سەنءىмدءى العا جىلجۋىن كءورسەتتءى. تۇراقتى ەكونوмيكالىق ءوسۋ мەن ينۆەستيцييالار تارتۋدان باستاپ اۋقىмدى اباتتاندىرۋعا, بلەۋмەتتءىك ينфراقۇرىلىмدى جاڭعىرتۋعا جبنە цيфرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگءىزۋگە دەيءىن. مەگاپوليس قازاقستاننىڭ ەكونوмيكالىق, мبدەني, بءىلءىм بەرۋ ورتالىعى رەتءىندەگءى мبرتەبەسءىن نىعايتا وتىرىپ, تەز ءوزگەرۋدە.