Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda: «Shyn máninde, ozyq oıly ult bolýdyń eń tóte joly – kitap oqý. Sondyqtan kitap oqý mádenıetin qoǵamda barynsha ornyqtyrýymyz kerek» degen bolatyn.
Iaǵnı, kitap oqý tek jeke adamnyń ǵana emes, tutas qoǵamnyń damýyna tikeleı áser etetin mańyzdy qundylyq. Kitap oqý adamdy kúndelikti kúıbeń tirshilikten alystatyp qana qoımaı, densaýlyqqa da zor paıdasyn tıgizedi. Ǵylymı zertteýlerge súıensek, únemi kitap oqıtyn adamdardyń ómir jasy uzaq bolyp, stress deńgeıi tómendeıdi, mıy belsendirek jumys isteıdi.
Social Science & Medicine jýrnalynda jarıalanǵan zertteýge silteme jasaǵan Medical News Today basylymynyń habarlaýynsha, Iel ýnıversıtetiniń ǵalymdary kitap oqý men ómir súrý uzaqtyǵynyń arasynda tikeleı baılanys bar ekenin anyqtaǵan. 12 jylǵa sozylǵan baqylaý nátıjesinde aptasyna 3,5 saǵattan artyq kitap oqyǵan adamdarda mezgilsiz qaıtys bolý qaýpi kitap oqymaıtyndarmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa tómen bolǵan.
Zertteýshiler bul qubylystyń naqty sebebin dál aıta almaǵanymen, burynǵy ǵylymı eńbekterge súıene otyryp, kitap oqý mı jasýshalary arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtatynyn eske saldy. Al bul óz kezeginde ómirdi qysqartatyn neırodegeneratıvti aýrýlardyń qaýpin azaıtýy múmkin.
Kitap oqýdyń taǵy bir mańyzdy paıdasy – stressti azaıtý.
Stress kóptegen qaýipti aýrýlardyń negizgi faktorlarynyń biri ekeni belgili. Máselen, ol ınsýlt qaýpin 50 paıyzǵa, al júrek aýrýlaryn 40 paıyzǵa arttyrýy múmkin.
Ulybrıtanıadaǵy Sasseks ýnıversıteti ǵalymdarynyń derekterine súıensek, kitap oqý stress deńgeıin 68 paıyzǵa deıin tómendetedi. Bul tipti mýzyka tyńdaý men serýendeýden de tıimdi. Bar bolǵany 6 mınýt kitap nemese gazet oqý júrek soǵysyn baıaýlatyp, bulshyq etterdiń bosańsýyna kómektesedi.
Sonymen qatar kitap oqý jas ulǵaıǵan saıyn bolatyn kognıtıvti qabiletterdiń tómendeýin baıaýlatyp, Alsgeımer aýrýy sekildi aýyr dertterdiń damý qaýpin azaıtýy múmkin.
Chıkagodaǵy Rash ýnıversıtetiniń ǵalymdary ortasha jasy 89-ǵa jetken 294 qart adamnyń derekterin zertteı otyryp, ómir boıy kitap oqyp, jazýmen jáne basqa da ıntellektýaldyq istermen aınalysqan adamdardyń mıynda demensıa belgileri sırek kezdesetinin anyqtaǵan. Qartaıǵan shaǵynda kitap oqyp, shahmat oınap jáne aqyl-oıdy qajet etetin istermen aınalysqan adamdarda Alsgeımer aýrýyna shaldyǵý yqtımaldyǵy 2,5 ese tómen bolǵan.
Kitap oqýdyń taǵy bir artyqshylyǵy – uıqyny jaqsartý.
Maıo klınıkasy mamandarynyń aıtýynsha, uıqy aldynda kitap oqý – aǵzanyń uıqyǵa daıyndalýyna kómektesetin tıimdi ádet. Kerisinshe, tósekke jatar aldynda smartfon qaraýdyń qajeti joq, sebebi gadjet ekrandarynyń jaryǵy uıqyǵa jaýap beretin melatonın gormonynyń bólinýin azaıtady.
Budan bólek, kitap oqý adamdardy jaqsyraq túsinýge kómektesedi. Zertteýler kórkem ádebıet oqıtyn adamdardyń ózgeniń oıy, senimi men qalaýyn qabyldaý qabileti joǵary bolatynyn kórsetken. Sondaı-aq olarda empatıa – ıaǵnı basqa adamnyń emosıalyq kúıine janashyrlyq tanytý qabileti jaqsy damıdy.
Sonymen qatar kitap oqýdyń barshaǵa belgili paıdasy – sózdik qordy baıytyp, ıntellektini arttyrý.
Child Development jýrnalynda jarıalanǵan zertteý nátıjesine sáıkes, 7 jasynda oqý daǵdysy jaqsy damyǵan balalar IQ testterinen de joǵary nátıje kórsetken.