Qazaqstanda túsirilgen fılmnen kim kóbirek tabys tabady ? Kınoteatr ma, álde fılmderdi jasaýshy ma? Ótken aptadan beri osy suraq kınoındýstrıadaǵy basty talqyǵa aınaldy. Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev iri kınoteatr jelileriniń kasalyq túsimnen alatyn úlesin synǵa alyp, qazirgi júıe fılm óndirisine salynǵan ınvestısıanyń qaıtarymyna kedergi keltirip otyrǵanyn málimdedi. Bul pikir kınoteatrlar men prodúserler arasyndaǵy burynnan bar qaıshylyqty ashyq deńgeıge shyǵarǵandaı boldy.
Jaqynda depýtat kıno salasyndaǵy júıeli kemshilikterdi atap, iri kınoteatr jelileriniń jumysyn ashyq synǵa aldy. Onyń aıtýynsha, eldegi kınoteatrlar prokattyń alǵashqy kúninen bastap kasalyq túsimniń 50 paıyzyn birden alyp otyr. Aqshamnews.kz tilshisi osy taqyryptyń mán-jaıyna úńilip kórdi.
Depýtat nege narazy?
Májilis depýtaty Elnur Beısenbaevtyń aıtýynsha, kınoteatrlar kasalyq túsimdegi úlesti paıdadan emes, jalpy tabystan alady. Al bul fılm óndirisine ketken shyǵyn tolyq ótelmeı jatyp, negizgi tabystyń bir bóligi prokat ıeleriniń "qaltasyna" ketýge alyp keledi.
“50 paıyz – paıdadan emes, jalpy túsimnen alynady. Al fılmniń ózin-ózi aqtaýy úshin onyń kasasy bólingen búdjetten keminde úsh ese kóp bolýy kerek. Mundaı jaǵdaı qazaqstandyq kınobıznesti tunshyqtyryp otyr”, – dedi depýtat.
Onyń sózinshe, rejıserler men prodúserler kınoteatrlar tarapynan qysym kórýden qorqyp, ashyq shaǵymdanbaıdy. Sonymen qatar fılmderdi prokatqa shyǵarý úshin jarnama men marketıńke qosymsha tólemder talap etiletini, tipti “kóleńkeli jarnalar” bar ekeni týraly da aqparat aıtylady.
Erekshe syn memlekettik qarjyǵa túsirilgen fılmderge qatysty boldy. Depýtat “Qaitadan” fılmin mysalǵa keltirdi:
- fılmniń prokattaǵy tabysy - 1 mlrd teńgeden asty;
- kınoteatrlar alǵan úles - 550 mln teńge;
- memleket bólgen qarjy - 190 mln teńge.
Depýtattyń aıtýynsha, jeke kınoteatr jelileri memleket óz ınvestısıasyn qaıtarmaı turyp-aq, birneshe ese kóp tabys taýyp otyr.
Naryqtaǵy shoǵyrlaný máselesi
Elnur Beısenbaevtyń dereginshe, Qazaqstandaǵy kınonaryqtyń edáýir bóligi sanaýly iri jeliniń qolynda shoǵyrlanǵan:
Kinopark pen Kinoplexx - kınozaldardyń shamamen 40%-yn, Chaplin men Cinemax - iri qalalardaǵy negizgi zaldardy baqylaıdy.
Depýtat bul jaǵdaıdy básekeniń shektelýi dep baǵalap, oǵan Básekelestikti qorǵaý agenttigin kıno salasyndaǵy naryqtyq qatynastarǵa nazar aýdarýǵa shaqyrdy.
Depýtattyń pikirinshe, kınoteatrlar fılm óndirisine ketken shyǵyn tolyq ótelmeıinshe, kasalyq túsimnen úles almaýy kerek. Ol AQSH-ta qoldanylatyn “syrǵymaly shkala” júıesin mysalǵa keltirdi. Bul modelde prokattyń alǵashqy aptalarynda stýdıalar kasalyq tabystyń 70-90 paıyzyn alady, keıin úles birtindep teńesedi.
Kınoteatrlar ne deıdi?
Al “Qazaqstan kınoteatrlar alánsy” depýtattyń synymen kelispeıdi. Aláns ókilderiniń aıtýynsha, kınoteatr bıznesi joǵary kapıtaldy qajet etetin sala.
Kınoteatrlar ǵımarattardy ustaýǵa, ekran men dybys júıesine, kreslolarǵa, qaýipsizdik ınfraqurylymyna jáne tehnıkalyq jabdyqtardy ár 5-7 jyl saıyn jańartýǵa turaqty túrde ınvestısıa salady. Bul jabdyqtardyń basym bóligi Eýropa men AQSH-tan shetel valútasyna satyp alynady.
Teńge baǵamynyń aýytqýy men kedendik alymdardyń ósýi shyǵyndy arttyryp otyr. Soǵan qaramastan, Qazaqstandaǵy bılet baǵasy orta eseppen 2000-2500 teńge, ıaǵnı Batys elderine qaraǵanda eki esege jýyq arzan.
Kasalyq túsim qalaı bólinedi?
Qazaqstanda kınoteatrlar kasalyq túsimniń 50 paıyzyn alady. Aláns ókilderiniń aıtýynsha, bul halyqaralyq tájirıbedegi eń tómen kórsetkishterdiń biri.
Salystyrý úshin:
Qyrǵyzstan men Ózbekstanda - 60-70%;
Reseıde - 55-70%;
Eýropada - 50-60%;
AQSH-ta blokbasterlerdiń alǵashqy aptasynda dıstrıbútorlar 60–65% alady, keıin úles 50/50-ge teńesedi.
Sonymen qatar, Qazaqstanda kınoteatrlarǵa kórermenderdiń syrttan tamaq pen sýsyn alyp kirýine ruqsat etilgen. Bul kınoteatrlardyń negizgi qosymsha tabys kózin aıtarlyqtaı shekteıdi.
Maýsymdyq táýekel men paıda
Kınoteatr tabysy jyl boıy birkelki bola bermeıdi. Kórermen kóp keletin kezeń nebári birneshe aıǵa ǵana sozylady. Al qalǵan ýaqytta zaldar bosyraq bolyp, tabys aıtarlyqtaı azaıady. Osyndaı kezeńderde kınoteatrlar jaldaý aqysy, jalaqy jáne komýnaldyq qyzmetter sıaqty turaqty shyǵyndaryn buryn jınalǵan qarjy esebinen óteýge májbúr.
Orta eseppen kınoteatrlardyń barlyq shyǵyny tabystyń 85-95 paıyzyn quraıdy. Al taza paıda - 8-15% shamasynda.
Aláns málimetinshe, kınoteatr úlesin 50%-dan tómendetý zaldardyń shyǵynǵa ushyraýyna, bılet baǵasynyń ósýine, servıs pen tehnıkalyq sapanyń tómendeýine jáne kınoteatrlardyń jabylýyna alyp kelýi múmkin.
Memlekettik kıno salasyndaǵy oń ózgerister
Keıingi jyldary Qazaqstan kınoındýstrıasynda ilgerileý bar. Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń málimetinshe, 2025 jyldyń mańyzdy jetistikteriniń biri - “Qazaqfılm” kınostýdıasyna memlekettik qoldaýdyń qaıta jandanýy.
Stýdıa qazaq kınosynyń Altyn qoryn qalpyna keltirý jumystaryn jalǵastyryp keledi. Keıingi 15 jylda alǵash ret kınostýdıa ǵımarattaryn jańartý jobasy jekemenshik sektordyń qatysýymen júzege asty.
Vedomstvo málimetine saı, Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵy ótkizgen konkýrs nátıjesinde 16 jańa joba jeńimpaz atandy. 2025 jyly prokatqa “90+1”, “Tarlan”, “Igromanka”, “Kapıtan Baıtasov”, “Qaitadan”, “Altyn adam” anımasıalyq fılmi jáne basqa da otandyq týyndylar shyqty.
Otandyq fılmder AQSH, Fransıa, Italıa, Qytaı, Reseı jáne ózge elderde ótken halyqaralyq festıválderge qatysyp, 30-dan astam bedeldi marapatqa ıe boldy. Qazaqstan kınosynyń kúnderi 15-ten astam memlekette uıymdastyryldy.
Osylaısha, Qazaqstan kınoındýstrıasyndaǵy qazirgi jaǵdaı eki taraptyń da ýáji bar ekenin kórsetip otyr. Kınoteatrlar qarjylyq turaqtylyq pen joǵary shyǵyndardy alǵa tartsa, prodúserler men depýtattar kasalyq túsimdi bólýdiń qazirgi júıesi ulttyq kınonyń damýyna kedergi keltirip otyrǵanyn aıtady.
Bul rette basty suraq “kim kóbirek tabys tabady?” degennen góri, “qazirgi model ulttyq kınonyń turaqty damýyna múmkindik bere me?” degen máselege kelip tireletindeı. Kınoteatrlardyń da, otandyq kıno óndirisiniń de múddesin eskeretin teńgerimdi sheshim tabý endi memlekettik organdar men salalyq dıalogtyń nátıjesine baılanysty bolmaq.