Mekteptegi synyptastardyń dostyqqa negizdelgen, janjalsyz qarym-qatynas – balanyń oqý úlgerimi men psıhologıalyq jaı-kúıine tikeleı áser etetin mańyzdy faktor. Alaıda keıde bala synyptastarymen til tabysa almaı, shettep qalýy múmkin. Mundaı jaǵdaıdyń sebebin birden anyqtaý ońaı emes.
Balalar psıhology Svetlana Pronına óz tájirıbesimen bólise otyryp bylaı deıdi:
«Mekteptegi ashyq býllıng jaǵdaılary meniń tájirıbemde kóp kezdesken joq. Mundaı ahýaldy anyqtaý úshin synypta agresorlardyń jáne olardyń “qurbandarynyń” bolýy, synyp jetekshisiniń nemquraılyǵy, basqa oqýshylardyń únsiz baqylaýshyǵa aınalýy sıaqty birneshe faktordy qatar eskerý kerek. Ádette býllıngti 1–2 bala bastaıdy, olardyń arasynda ul da, qyz da bolýy múmkin. Qyzdar kóbine boıkot jarıalap, basqalardy sóılespeýge úgitteıdi, al uldar jaǵy fızıkalyq qysym kórsetip, mazaqtaýy, zattaryn búldirýi múmkin. Biraq kez kelgen bala “qurban” bola bermeıdi. Meniń jumysymdaǵy bir jaǵdaıda bir bala úsh túrli mektepte de synyptastarynyń shettetýine ushyrady. Máseleniń sheshimi tek synyppen emes, sol balanyń ózimen uzaq jumys júrgizgende ǵana tabyldy».
Eger balańyzdyń synyptastarymen qarym-qatynasynda qıyndyq baryn baıqasańyz, máseleni erte kezeńde anyqtaý óte mańyzdy. Tómendegi belgiler ata-analarǵa eskertý bolýy múmkin.
Ata-anany alańdatýy tıis 7 belgi
1. Tuıyqtalyp, minez kórsetýi
Bala buryn mektep jaıly jıi aıtyp júrip, qazir eshteńe demeıtin bolsa, bul – mańyzdy belgi. Ásirese suraqtarǵa jaýap berýden qashqaqtasa, abaı bolǵan jón.
2. Únemi ashýlanyp júrýi
Mektep týraly áńgime qozǵalǵanda agresıa tanytýy, muǵalimder men synyptastaryn únemi kinálaýy – máseleniń tereńdegeniniń kórinisi bolýy múmkin.
3. Synyptastarymen telefon arqyly sóılespeýi
Balaǵa synyptastary qońyraýshalmaı ma? Ózi de eshkimge habarlaspaı ma? Bul da áleýmettik oqshaýlanýdyń belgisi bolýy yqtımal.
4. Qonaqqa shaqyrylmaýy jáne ózi de eshkimdi shaqyrmaýy
Eger bala synyptastarymen úıde aralaspasa, bul synyptaǵy qarym-qatynastyń salqyndyǵyn bildirýi múmkin.
5. Synyptan ortaq is-sharalardan bas tartýy
Ekskýrsıa, kıno, serýen sıaqty ortaq sharalardan únemi bas tartý – nazar aýdarýdy qajet etetin jaǵdaı. Ásirese bul ádetke aınalyp, únemi qaıtalana berse, kóbirek kóńil bólý qajet.
6. Sabaqtan qala berýi
Sabaqtan jıi qalýdyń sebebi – synyptaǵy qaqtyǵystar bolýy múmkin. Mundaıda balaǵa urysa jónelmeı, sebebin anyqtaýǵa tyrysyńyz.
7. Synyptaǵy janjaldardy jıi sóz etip, shaǵymdanýy
Mundaı shaǵymdardy elemeýge bolmaıdy. «Ózi sheshiledi» dep kútpeı, muǵalimmen jáne psıhologpen sóılesken jón.
Statısıka ne deıdi?
Zertteýlerge súıensek, oqýshylardyń keminde 25 paıyzy mektep kezeńinde túrli deńgeıdegi býllıngke ushyraıdy.
Bastaýysh synypta mundaı jaǵdaılar sırek kezdesse, joǵary synypta balalar áleýmettik daǵdylardy meńgerip úlgeredi.
Eń jıi qıyndyqtar ortańǵy synyp oqýshylarynyń arasynda baıqalady.
Ata-ana ne isteýi kerek?
Psıholog maman ata-analarǵa mynadaı keńes beredi:
Birinshiden, balaǵa onyń jalǵyz emes ekenin, ata-anasynyń árdaıym onyń jaǵynda ekenin túsindirińiz. Naqty ne mazalaıtynyn, qaqtyǵystyń sebebin surańyz. Óz kózqarasyńyzdy jumsaq túrde aıtyp, múmkin bolsa sheshý joldaryn birge talqylańyz.
Ekinshiden, mindetti túrde synyp jetekshisimen sóılesińiz. Kóp jaǵdaıda muǵalim jaǵdaıdy sizden jaqsyraq bilýi múmkin.
Úshinshiden, mektep psıhologyna júginińiz. Ol test júrgizip, oqýshylarmen jeke jáne toptyq áńgimeler ótkizip, tıimdi sheshý joldaryn usynady.
Qajet bolǵan jaǵdaıda basqa ata-analardy da tartýǵa bolady. Muǵalim, psıholog jáne ata-analar birigip ortaq áreket josparyn quryp, ony balańyzben birge ustanyńyz.
Qorytyndy
Balanyń synyptastarymen qarym-qatynasy onyń ózin-ózi baǵalaýyna, oqýyna jáne bolashaqtaǵy áleýmettik ómirine áser etedi.
Eń bastysy – balany tyńdaý, qoldaý jáne jalǵyz qaldyrmaý.