KTK telearnasynyń redaktory Dıas Nuraqyn men Oy Detox podkastynyń avtory Áınel Ámirhan jasandy ıntellekttiń jýrnalısıkaǵa áseri týraly Aıgerim Esimhannyń "AI ǵylym" baǵdarlamasynda suhbat berdi. Baǵdarlamanyń jańa shyǵarylymynda mamandar jasandy ıntellekttiń medıa saladaǵy paıdasy men keri áseri týraly áńgimeledi.
Jasandy ıntellekt medıada qalaı qoldanylyp jatyr?
Dıas Nuraqynnyń aıtýynsha, Qytaı men Japonıada jasandy ıntellekt jańalyq júrgizýshi retinde efırge shyǵyp úlgergen. Adamnan aınymaıtyn vırtýaldy dıktorlar jańalyq oqyp, kórermenge aqparat jetkizip júr. Mundaı tájirıbe otandyq telearnalarda da synaqtan ótip jatyr. Biraq bul format áli Qazaqstanda engizilmegen. Dese de, jasandy ıntellekt medıa keńistikte belsendi qoldanyla bastady.
"Medıa tek telearnamen shektelmeıdi. Saıt, gazet, jýrnal, áleýmettik jeli bar. Qazir keıbir aqparattyq saıttar saılaý, referendým sıaqty derekterge negizdelgen jańalyqtardy JI arqyly avtomatty túrde jańartyp otyrady. Buryn jýrnalıser saǵattap teretin statısıkany júıe sekýnd saıyn shyǵara alady", – deıdi ol.
Redaktordyń aıtýynsha, JI mátin qurylymyn ózgertip, aqparatty ózgeshe etip jazyp bere alady. Keıbir aqparattyq saıttar ınternettegi daıyn málimetti kóshirip alyp, ChatGPT kómegimen qurylymyn ǵana ózgertip, óz medıalarynda jarıalap júr. Bul bir jaǵynan ýaqyt únemdese, ekinshi jaǵynan avtorlyq eńbek pen plagıat máselesin týdyryp otyr. Onyń pikirinshe, JI arqyly jazylǵan mátin adamnyń ishki oıy men sezimin jetize almaıdy.
"JI derekti jyldam taýyp, suryptap beredi. Sondyqtan jasandy ıntellektini tek sıfrǵa negizdelgen málimetti izdeý barysynda qoldanǵan jón", – deıdi ol.
Jýrnalıserdiń ornyn JI almastyra ala ma?
Áınel Ámirhan jasandy ıntellekttiń múmkindigi ony qalaı qoldanatynyńa baılanysty ekenin aıtady. Onyń pikirinshe, ChatGPT sekildi quraldar jýrnalıserdiń ornyn almastyrmaıdy, biraq kómekshi bola alady.
"ChatGPT-men qanshalyqty uzaq komýnıkasıa jasasań, sonshalyqty ol seni tanyp bile bastaıdy. Stılińdi, oılaý logıkańdy túsinedi. Keıin týra sen sıaqty, seniń stılińde mátin jaza alatyn deńgeıge jetedi. Biraq bári tapsyrmanyń qalaı berilgenine baılanysty, usaq-túıegine deıin túsindirip jazý kerek", – deıdi ol.
Áınel Ámirhan JI tek ChatGPT-men shektelmeıtinin atap ótti. Mysaly, shetelde jasandy ıntellektke negizdelgen júıeniń ózi podkast salasynda myńdaǵan epızod shyǵaryp otyr. Olar álemde bolyp jatqan ózekti taqyryptardy jınap, avtomatty túrde kontent jasaıdy.
Al Dıas Nuraqynnyń pikirinshe, JI osy qarqynmen damysa, jýrnalıserdiń ornyn tolyq almastyrýy múmkin. Qazirdiń ózinde keı redaksıalar jasandy ıntellektini saıttardyń ishine ornatyp qoıǵan. Ol jańalyqty ózi iriktep, taqyryp qoıyp, mátinin óńdep jarıalap otyr.
"Biraq oqıǵa ornyna baryp, spıkermen sóılesip, jaǵdaıdy kózben kórip keletin jýrnalıserdiń ornyn JI basa almaıdy. Bolashaqta medıa salasynda redaktor jáne oqıǵa ornyna baryp sújet jasap keletin jýrnalıser ǵana qalady. Al daıyn mátindi oqıtyn dıktorlar men ınternette bar materıaldarmen jumys jasaıtyn jýrnalıserdiń ornyn JI tartyp alady", – deıdi ol.
Redaktordyń aıtýynsha, JI tek qana jýrnalısıkany emes, kóptegen salanyń ornyn basady. Tipti qazir ChatGPT túrli taqyrypta óleń, tipti oǵan áýen de jaza alady. Tipti ony qalaǵan adamnyń daýsyna salyp, oryndap bere alady. Bir kúni bizge ánshi, aqyn, sazger de kerek bolmaıdy. Óıtkeni ChatGPT barlyǵyn bir-eki mınýt ishinde jasap jatyr.
"Sonymen qatar, balalar ádebıeti men balalar jýrnalyna sýret salatyn sýretshilerdiń de ornyn tartyp alyp jatyr. JI-ǵa naqty tapsyrma berip, sýret salyp berýin surasań, balalarǵa arnaptúrli-tústi boıaýymen salyp beredi. Eshqandaı avtorǵa gonorar tólep, atyn kórsetýdiń qajeti joq. Tek qana júıege bir aıǵa aqysyn tólep, jazylsań jetkilikti. Bul bir jaǵynan arzan, ýaqytty tıimdi etip, jumysty jeńildetip jatyr", – dedi ol.
Shyndyq men ótirikti ajyratý qıyndady
Sarapshylardyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt shynaıy men jalǵan aqparatty ajyratýdy qıyndatyp jiberdi. Qazir áleýmettik jelilerde JI kómegimen jasalǵan vıdeolar kóbeıip, adamdar olardyń ras-ótirigin aıyra almaı jatyr. Shynaıy vıdeoǵa "jalǵan" dep senbeıtinder men, kerisinshe, JI jasaǵan kontentke senip qalatyndar kóbeıgen.
"Sonymen qatar, jasandy ıntellekt arqyly tanymal adamdardyń, telejúrgizýshilerdiń beınesin paıdalanyp, kazıno sıaqty zańsyz jarnamalar taratyp júrgender de bar. Bul – qaýipsizdik turǵysynan úlken qaýip", – dedi Dıas Nuraqyn.
Áınel Ámirhan qazaq tilinde kontent jasaýshylardyń jaǵdaıyna erekshe toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qazaq tilinde jumys isteıtin JI quraldary az ári álsiz.
"Men qazaqsha kontent jasaıtyn adam retinde orys tilinde jumys isteıtin mamannan utylamyn. Óıtkeni orys tilinde vıdeony óńdeıtin, mátindi qysqartatyn quraldar kóp", – deıdi ol.
Spıker munyń sebebin tildik derekqordyń jetkiliksizdigimen baılanystyrady. Biz kóbine aqparatty oryssha suraımyz. Sol sebepti JI bazasynda qazaq tilindegi málimet az. Nátıjesinde qazaq tilindegi JI álsiz jumys isteıdi, – dedi.
Onyń aıtýynsha, eger aqparatty qazaq tilinde surasaq, ChatGPT bazasynda qazaq tildi aqparat kúsheıedi. Sonda bolashaq urpaq biz kórip otyrǵan qıyndyqqa tap bolmaıdy.
"Qazaqtildi kontentmeıkerler men jýrnalıser zamannan keshigip jatyr. JI kerek pe, kerek emes pe, qaýipti me, joq pa dep júrmiz. Al sheteldikter bul týraly áldeqashan talqylap qoıǵan. Olar jasandy ıntellektini medısınada, ekologıada, kúrdeli salalarda naqty sheshimder usyný úshin qoldanyp jatyr. Sondyqtan bizdiń ornymyzdy bireý basyp alady dep qoryqpaý kerek. Kerisinshe, onyń múmkindikterin paıdalaný kerek", – dedi Áınel
Etıka men medıasaýat qajet
Sarapshylardyń aıtýynsha, jasandy ıntellektti qoldanýda etıka men medıasaýat qatar júrýi tıis. Áınel Ámirhan jalǵan vıdeo men shynaıy vıdeony ajyratý, dıpfeık, faktchekıng sıaqty uǵymdardy mektep jasynan bastap úıretý qajet ekenin aıtty. Sondaı-aq JI-di meńgerý mamannyń naryqtaǵy qunyn arttyratynyn atap ótti.
Al Dıas Nuraqyn jasandy ıntellekttiń emosıasy joq qural ekenin, sondyqtan ony qoldaný adamnyń jaýapkershiliginde ekenin eske saldy.
Mátinin redaksıalaǵan: Jadyra Ádilbekqyzy