Aınala tola aq qar, bezendirilgen shyrsha, syılyqtar men merekelik dastarhan. Jańa jyl jyl dese, oıymyzǵa birden osyndaı kórinis keledi. Kóp jaǵdaıda biz ózge elderde de bul mereke dál osylaı ótedi dep oılaımyz. Alaıda ár halyqtyń salt-dástúri, dúnıetanymy men tarıhı tájirıbesine baılanysty Jańa jyldy qarsy alý tásili de ártúrli.
Keıbir elderde bul mereke kóńildi dýmanmen, qatty shý-saltanatpen ótse, endi bir memleketterde tynyshtyq pen oı eleginen ótkizýge arnalǵan erekshe kún retinde qabyldanady. Tolyǵyraq Aqshamnews.kz redaksıasy usynǵan maqalada.
Jańa jyldyń shyǵý tarıhy
Adamzat Jańa jyldy shamamen tórt myń jyl buryn atap óte bastaǵan. Ejelgi Mysyrda bul mereke kóktemniń kelýimen, tabıǵattyń jańarýymen baılanysty bolǵan. Ol qazirgi kezdegi merekelik formattan ózgeshe ótken. Degenmen, adamdardyń Jańa jyldy ómirdi jańa paraqtan bastaý, ótkendi artqa qaldyrý kezeńi retinde qabyldaýy búginge deıin saqtalǵan ortaq uǵym.
Qazirgi tańda álem elderiniń basym bóligi grıgorıan kúntizbesin qoldanady. Bul kúntizbe boıynsha jyl 365 kúnge sozylady, al ár tórt jyl saıyn bir kibise jyl bar. Kópshilik úshin Jańa jyl 1 qańtarda bastalǵanymen, keıbir elderde bul kún ózgeshe esepteledi.
Balıdegi Jańa jyl: tynyshtyq pen medıtasıa
Indonezıadaǵy Balı aralynda birden eki kúntizbe qoldanylady. Negizgi dinı merekeler pavýkon kúntizbesi boıynsha ótse, Jańa jyl Nepı nemese Tynyshtyq kúni saka kúntizbesimen atap ótiledi. Bul kúntizbede jyl 365 kúnnen turady.
Nepı merekesi aıdyń týýymen sáıkes kelýi tıis, sondyqtan onyń naqty kúni jyl saıyn ózgerip otyrady. Ádette kóktem aılaryna sáıkes keledi. Bul kúni Balıde tolyq tynyshtyq ornaıdy: kósheler bos, jaryqtar óshiriledi, áýejaılar men mekemeler ýaqytsha jumysyn toqtatady. Jergilikti turǵyndar bul ýaqytty medıtasıaǵa, oraza ustaýǵa jáne ishki rýhanı tazalyqqa arnaıdy.
Álem elderindegi erekshe dástúrler
Jańa jyldy qarsy alý dástúrleri elge qaraı aıtarlyqtaı erekshelenedi:
Italıada jańa jyl qarsańynda eski zattardan arylý dástúri bar. Bul - ótkenmen qoshtasýdyń belgisi. Sondyqtan, mereke kezinde terezeden útik, oryndyq, t.b. eski-qusqy zattardyń terezeden laqtyrylýy - qalypty jaǵdaı. Italıalyqtardyń jańa jyl dastarhanynda mindetti túrde jańǵaq, jasymyq sorpasy jáne júzim bolady. Osy atalǵandar uzaq ómir súrýdiń, densaýlyq pen baq-berekeniń belgisi sanalady.
Sýret: naskoruyuruku.ru
Italıalyqtar jańa jyldyń eń alǵashqy kúni kimdi keziktiretinine de qatty mán beredi. Eger 1 qańtar kúni adam alǵash jolyqtyrǵan kisi monah nemese din qyzmetkeri bolsa, bul jaman yrym sanalady. Sondaı-aq kishkentaı balany jolyqtyrý da jaqsylyqqa balanbaıdy. Al eń alǵashqy bolyp qart adam jolyqsa - bul baqyt pen sáttiliktiń belgisi dep sanalady.
Panamada jańa jyldy barynsha ýlap-shýlap qarsy alady: kólik sırenalary qosylyp, adamdar aıqaılap, ysqyrady. Úlken-kishi, kári-jastyń bári qoldaryna ne túsedi, sonymen barynsha qıqýlap jyldy qarsy alady. Munyń bári kele jatqan jańa jyldy "oıatý úshin", ıaǵnı ony sátti ári berekeli etý úshin jasalady.
Sýret: panama.ru
Al Ekvadorda tún ortasynda qýyrshaqtar órteledi. "Jesirlerdiń jylaýy" dep atalatyn bul rásim kezinde olar ózderiniń "jaman kúıeýlerin" eske alady.
Sýret: vk.com/@biblioteka_dk
Eger bir jyl boıy saıahattaýdy qalasa, dástúr boıynsha ekvadorlyqtar saǵat 12-ni soqqansha úıdiń aınalasynda chemodan nemese úlken sómkemen júgirý qajet dep sanaıdy.
Ekvadorlyqtar arasynda jańa jylda baı bolǵysy kelse nemese mahabbatyn jolyqtyrǵysy kelse, saǵat 12-ni soqqan sátte sary tústi ish kıim kıý kerek degen qyzyq dástúr bar.
Sonymen birge, ekvadorlyqtar ótken jyldyń barlyq qaıǵyly sátterinen arylýdyń eń jaqsy joly retinde kóshege sýy bar staqan laqtyryp, ony syndyrýdy usynady. Olardyń oıynsha, osylaısha barlyq jaman nárse synyp, "joq bolady".
Al Shvesıa álemge alǵashqy shyny shyrsha oıynshyqtaryn syılaǵan el retinde belgili (XIX ǵasyr). Bul elde Jańa jylda úılerdiń jaryǵy sóndirilmeıdi, kósheler jarqyratyp jaryqtandyrylady. Bul shyn máninde jaryq merekesi bolyp sanalady.
Sýret: grand-tour.ru
Shvesıada Jańa jyl aldynda balalar "Jaryq patshaıymy" Lúchıany sándeıdi. Oǵan aq kóılek kıdirip, basyna sham jaǵylǵan táj taqady. Lúchıa balalarǵa syılyqtar ákelip, úı janýarlaryna da táttiler beredi. Mysaly, mysyqqa - qaımaq, ıtke - qanttan jasalǵan súıek, esekke - sábiz. Merekelik túnde úılerde jaryq sónbeıdi, al kósheler jaryqpen ásemdeledi.
Sýret: grand-tour.ru
Japonıada jańa jyldyń kelýin qońyraýdyń 108 ret soǵylýy habarlaıdy. Ejelgi senim boıynsha árbir qońyraý adamgershilikke jat jaman qasıetterdiń birin "joıady". Japondardyń aıtýynsha, bul qasıetterdiń sany altaý: ashkózdik, renish, aqymaqtyq, jeńiltktik, sheshim qabyldaı almaý, qyzǵanysh.
Sýret: vk.com/wall-139092997_16048?z=photo-139092997_457242757%2Fd4ba7493be4c01ba99
Japon balalary Jańa jyldy jańa kıimde qarsy alady. Bul dástúr jańa jylda densaýlyq pen sáttilik ákeledi dep esepteledi. Jańa jyl túninde olar jastyq astyna segiz keremet sıqyrshy – baqytty qorǵaýshylardyń sýreti bar jelkendi kemeniń sýretin jasyrady.
Japondyqtar jańa jyldyń alǵashqy sekýndtaryn kúlip qarsy alý kerek, bul sáttilik ákeledi esepteıdi. Sondaı-aq, baqyt úıge kirýi úshin, japondar úıdiń kireberisin bambýk pen shyrsha butaqtarymen bezendiredi: bul uzaq ómir men adaldyqtyń sımvoly. Shyrsha uzaq ómirdi, bambýk adaldyqty bildiredi.
Ústeldegi taǵamdar da sımvolıkalyq mánge ıe: uzyn makaron - tuzaq ómir belgisi, kúrish - molshylyq, karp balyǵy - kúsh-qýat, burshaq - densaýlyq. Ár otbasy jańa jylǵa arnalǵan dástúrli taǵam - motı (kúrish unynan jasalǵan kishkentaı kámpıtter, bálishter, toqashtar) daıyndaıdy.
Sýret: sushipapa.com.ua
Grekıada qonaqtar ózderimen birge úlken tas ala keledi de, ony úı esiginiń aldynan laqtyryp, bylaı dep aıtady: "Úı ıesiniń baılyǵy osy tas sıaqty aýyr bolsyn". Al eger úlken tas tabylmasa, kishkentaı tas laqtyrady da: "Úı ıesiniń kózindegi daq osy tas sıaqty kishkentaı bolsyn" dep tileıdi.
Sýret: prosto-travel.ru
Jańa jyl grekter úshin Áýlıe Vasılııdiń kúni, ol óziniń meıirimdiligimen tanymal bolǵan desedi. Grek balalar kamınniń janynda etik qaldyrady. Áýlıe Vasılıı olardy syılyqtarmen toltyrady dep úmittenedi.
Qaı elde atap ótilse de, Jańa jyl - úmitke toly jańa kezeńniń, jaqsylyqtyń bastaýy sanalady.