جارىق پەن جىلۋ - ەلدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى مەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى جۇمىسىنىڭ باستى شارتى. اسىرەسە قىس مەزگىلىندە ەنەرگەتيكا سالاسىنا تۇسەتىن جۇكتەمە بىرنەشە ەسە ارتادى. ەنەرگەتيكتەر كۇنى قارساڭىندا Aqshamnews.kz ءتىلشىسى قازاقستان ەنەرگەتيكاسى بۇگىن قانداي قۋاتتا جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن، ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن، سونداي-اق جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋداعى باستى ۇردىستەردى ناقتى دەرەكتەر ارقىلى سارالاپ كوردى. ماقالا سالا مينيسترلىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى ۇسىنعان اقپاراتقا نەگىزدەلدى.
ەلىمىزدە ەنەرگەتيكتەر كۇنى جىل سايىن جەلتوقسان ايىنىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسىندە اتاپ وتىلەدى. بۇل - ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى وندىرۋمەن، ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن بەرۋ مەن وتكىزۋمەن اينالىساتىن مىڭداعان ماماننىڭ كاسىبي مەرەكەسى. اتاۋلى كۇندى اتاپ ءوتۋ ءداستۇرى 1966 جىلدان باستاۋ الادى. كەڭەس داۋىرىندە ەنەرگەتيكتەر كۇنى العاشىندا 22 جەلتوقساندا تويلانعان بولسا، 1988 جىلدان باستاپ مەرەكە جەلتوقساننىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسىنە اۋىستىرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بۇل كاسىبي مەيرام 1998 جىلى رەسمي مارتەبەگە يە بولدى.
بۇگىندە قازاقستان وڭىردەگى ەڭ تۇراقتى ءارى سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەردىڭ بىرىنە يە. 2000-جىلداردىڭ باسىندا ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كولەمى نەبارى 51 ملرد كۆت/ساعاتتى قۇراسا، 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 117 ملرد كۆت/ساعاتقا جەتتى. مۇنداي ءوسىم ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ، قولدانىستاعى قۋات كوزدەرىن كەڭەيتۋ جانە جاڭا ەلەكتر ستانسيالارىن ىسكە قوسۋ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى.
ەنەرگوجۇيەنىڭ قۋاتى 25،4 گۆت-قا جەتىپ، تاريحي رەكورد ورناتتى. تازا گەنەراسيانىڭ ۇلەسى ارتىپ، جۇيەنىڭ سەنىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعى نىعايا ءتۇستى. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كولەمى 117،9 ملرد كۆت/ساعاتتى قۇراسا، تۇتىنۋ كولەمى 119،9 ملرد كۆت/ساعاتقا جەتتى.
قازىرگى تاڭدا ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەدە تاپشىلىق تەك تۇتىنۋدىڭ ەڭ جوعارى شەكتى ساعاتتارىندا عانا بايقالادى. بۇل تاپشىلىق شەكتەس مەملەكەتتەردىڭ ەنەرگوجۇيەلەرىنەن ەلەكتر ەنەرگياسىن جوسپارلى تۇردە يمپورتتاۋ ارقىلى وتەلەدى. اتالعان ۇدەرىستى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋ جونىندەگى ەسەپ ايىرىسۋ-قارجى ورتالىعى – "جەك رفو" ج ش س جۇزەگە اسىرادى. ايتا كەتۋ كەرەك، يمپورتتىق جەتكىزىلىمدەر تەك جەتىسپەيتىن قۋاتتى قىسقا مەرزىمدە جابۋ ءۇشىن عانا قولدانىلادى.
قازاقستان ەنەرگەتيكاسىنىڭ ماڭىزدى باعىتىنىڭ ءبىرى – جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ. قازىرگى تاڭدا ەلدە 237 ەلەكتر ستانسياسى جۇمىس ىستەيدى، ونىڭ 158ء-ى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە نەگىزدەلگەن. مەملەكەت "جاسىل تەحنولوگيالار" جوبالارىن جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىپ، بۇل سالاعا ينۆەستيسيا تارتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. ناتيجەسىندە قازاقستان جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سالاسىندا الەمدىك ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى الاڭعا اينالىپ وتىر.
وتكەن جىلى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنەن وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كولەمى 7،58 ملرد كۆت/ساعاتتى قۇراپ، جالپى ءوندىرىستىڭ 6،43 پايىزىن قامتاماسىز ەتتى. ال ءۇشىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تازا ەنەرگيا گەنەراسياسىنىڭ ۇلەسى 7 پايىزدان استى. سونىمەن قاتار، جەك نىساندارىنىڭ سانى 159-عا جەتىپ، ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق بالانسىنداعى ورنى نىعايا ءتۇستى.
سالادا شاعىن گەنەراسيا باعىتى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. نەتتو-تۇتىنۋشى مەحانيزمى ازاماتتار مەن كاسىپكەرلەرگە وزدەرىنىڭ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى قۇرىلعىلارىن پايدالانىپ، ارتىق وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىن نارىققا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. 2024 جىلى مۇنداي كەلىسىمشارتتاردىڭ سانى 47-دەن 103-كە دەيىن ءوسىپ، شاعىن نىسانداردىڭ جيىنتىق قۋاتى 6،2 مۆت-قا جەتتى.
جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا قولايلى وڭىرلەر دە ايقىندالعان. قاراعاندى جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جاڭا جەل ەلەكتر ستانسيالارى ىسكە قوسىلىپ، وندىرىستىك قۋات ارتىپ كەلەدى. ال قىزىلوردا مەن ماڭعىستاۋ وڭىرلەرىندە سالىنعان كۇن ەلەكتر پاركتەرى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنە ناقتى ۇلەس قوسىپ وتىر.
ءباا-نىڭ "Masdar" كومپانياسى جامبىل وبلىسىندا قۋاتى 1 گۆت جەل ەلەكتر ستانسياسىن سالماق. جوسپارعا سايكەس، 2035 جىلعا دەيىن ەلدە 8 گۆت-تان اسپايتىن جاڭا جەك قۋات كوزدەرى ىسكە قوسىلادى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە، بۇگىندە ەلىمىزدە ءبىرقاتار ەلەكتر ستانسيالارىن سالۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قىزىلوردادا جەو قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن، تۇركىستان وبلىسىندا بۋ-گاز قوندىرعىسى سالىنىپ جاتىر، سونداي-اق استانا مەن شىمكەنتتە وسىنداي گاز جىلۋ ستانسيالارىن سالۋ كوزدەلگەن. الماتىداعى جەو-2 جانە جەو-3 گازعا اۋىستىرىلادى.
كوكشەتاۋ، سەمەي، وسكەمەن قالالارىندا جانە كۋرچاتوۆ پەن ەكىباستۇزدا "تازا كومىر" تەحنولوگياسىمەن جاڭا ستانسيالار سالىنادى.
وسىلايشا، قازاقستان ەنەرگەتيكاسى بۇگىندە جوعارى جۇكتەمەلەر جاعدايىندا دا تۇراقتى جۇمىس ىستەپ، دامۋ قارقىنىن ساقتاپ كەلەدى. ءداستۇرلى ەنەرگەتيكا مەن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قاتار دامۋى ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، بولاشاققا باعىتتالعان تۇراقتى جۇيە قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا 50 مىڭنان استام مامان ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان زاماناۋي جانە سەنىمدى ەنەرگوجۇيە قالىپتاستىرىپ، گەنەراسيا كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرىپ، جەلىلەردى جاڭعىرتىپ، نارىقتى نىعايتىپ، ستانسيالاردىڭ توزۋىن ازايتىپ، 2035 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ باعىتىن ايقىندادى.