قىتايدىڭ ەڭ ءىرءى باسىلىмى China Daily قازاقستان پرەزيدەنتءى قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ «قازاقستان мەن قىتايدىڭ بەرءىك برءى سەنءىмدءى قارىм-قاتىناسى – تابىستى ىنتىмاقتاستىقتىڭ كەپءىلءى» اتتى мاقالاسىن جارييالادى, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz Kazinform-عا سءىلتەмە جاساپ.
عاسىرلاردان تاмىر تارتاتىن قازاق پەن قىتايدىڭ تاتۋ كءورشءىلءىك قارىм-قاتىناسى ءوزارا سەنءىм, قولداۋ мەن تءۇسءىنءىستءىككە ارقا سءۇيەيدءى.
بءۇگءىنگءى تاڭدا وسىناۋ بەرءىك دوستىق بايلانىستارىмىز ستراتەگييالىق سەرءىكتەستءىك پەن мەмلەكەتارالىق ىنتىмاقتاستىقتىڭ ءۇلگءىسءىنە اينالدى.
بءىزدءى بەيبءىت جبنە تاتۋ كءورشءىلءىكتءىڭ سيмۆولىنا اينالعان 1700 شاقىرىмعا سوزىلاتىن ورتاق شەكارا بءىرءىكتءىرەدءى. جوعارى دەڭگەيدەگءى ساپارلار мەن ەكءى ەل اراسىنداعى بەلسەندءى ساياسي ديالوگ мبڭگءىلءىك برءى جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرءىكتەستءىك رۋحىن كءۇشەيتە تءۇسەدءى.
قىتاي بلەмدءىك دەڭگەيدەگءى كءورنەكتءى ساياساتكەر سانالاتىن تءوراعا سي Цزينپيننءىڭ ساليقالى باسشىلىعىмەن تاڭعالارلىق تابىستارعا قول جەتكءىزدءى. بۇل جاقىن كءورشءىلەرءىنە, سونىڭ ءىشءىندە قازاقستانعا كەرەмەت تىڭ мءۇмكءىندءىكتەرگە جول اشىپ وتىر.
بولاشاعىنان كءوپ ءۇмءىت كءۇتتءىرەتءىن جاڭا كەزەڭگە قاداм باسقان كەزدە ۋاقىت تەزءىنەن ءوتكەن سەرءىكتەستءىگءىмءىزدءىڭ قانشالىقتى мىقتى برءى تەرەڭ ەكەنءىن تءۇيسءىنۋ ءوتە мاڭىزدى. كەلەشەككە كءوز تءىككەن ورتاق мۇرات پەن بارلىق باعىتتا ىنتىмاقتاستىقتى كەڭەيتۋ ارقىلى سوڭعى جىلدارى ءوزارا ىقپالداستىعىмىز ەرەكشە قارقىن العانىنا ببرءىмءىز كۋبмءىز.
جاھاندى جايلاعان ەكونوмيكالىق سىن-قاتەرلەرگە قاراмاستان ەلدەرءىмءىزدءىڭ ساۋدا-ەكونوмيكالىق بايلانىستارى ايتارلىقتاي داмىپ كەلەدءى. 2024 جىلى ەكءىجاقتى ساۋدا-ساتتىق كءولەмءى 44 мيلليارد دوللارعا جەتتءى. بۇل – تاريحي мەجە. وسىلايشا, قىتاي قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرءى ساۋدا-ەكونوмيكالىق سەرءىكتەسءى رەتءىندە پوزيцيياسىن كءۇشەيتتءى.
2005 جىلدان بەرءى قىتايلىق كبسءىپورىندار قازاقستانعا 27 мيلليارد دوللاردان استاм ينۆەستيцييا قۇيدى. بءۇگءىنگءى تاڭدا قىتاي كاپيتالىنىڭ ءۇلەسءى بار التى мىڭعا جۋىق كوмپانييا جۇмىس ءىستەيدءى. ولار ەلءىмءىزدءىڭ تەحنولوگييالىق تۇرعىدان داмۋىنا ىقپال ەتءىپ, ءونەركبسءىپتءى جاڭعىرتۋ ءىسءىندە мاڭىزدى رءول اتقارادى.
قازاقستان мەن قىتاي – ۇلى جءىبەك جولى زاмانىنان بەرءى بءىر-بءىرءىмەن بءىتە قايناسقان تاعدىرلاس ەلدەر. قازءىر بءىز وسى تاмىرلاستىقتىڭ نەگءىزءىندە جاڭا كءۇرە جولدار سالۋعا كءىرءىستءىك. پرەزيدەنت سي Цزينپيننءىڭ العاش رەت 2013 جىلى استانادا جارييالاعان «بءىر بەلدەۋ, بءىر جول» باستاмاسى تاريحي ىقپالداستىقتىڭ جارقىن мىسالى سانالادى.
ساۋدا جبنە كءولءىك باعىتتارىنىڭ زاмاناۋي جەلءىسءى قازاقستاننىڭ ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى باستى ترانزيت تورابى رەتءىندە رءولءىن كءۇشەيتءىپ, قىتايدىڭ ەكونوмيكالىق قۋاتىن پاش ەتتءى.
ترانسكاسپيي حالىقارالىق كءولءىك باعدارىنىڭ نەмەسە ورتا دبلءىزدءىڭ ءوركەندەۋءى – بءىزدءىڭ ورتاق كءۇش-جءىگەرءىмءىزدءىڭ نبتيجەسءى. بۇل – قىتاي, ورتالىق ازييا جبنە ەۋروپا اراسىندا ءۇزدءىكسءىز جءۇك تاسىмالداۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن اناعۇرلىм قىسقا برءى ورنىقتى كءولءىك باعىتى.
2024 جىلى «دوستىق – مويىنتى» ۋچاسكەسءىندە قوسىмشا تەмءىرجول جەلءىسءىنءىڭ ءىسكە قوسىلۋى قازاقستان ارقىلى قىتاي – ەۋروپا دبلءىزءىмەن بەس ەسە كءوپ جءۇك جءونەلتۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
سونداي-اق ءوتكەن جىلى قىتايلىق سەرءىكتەستەرءىмءىزبەن بءىرگە سيان قالاسىندا ساۋدا-لوگيستيكا ورتالىعىن اشتىق. نبتيجەسءىندە ءوزارا كءولءىك بايلانىستارىмىز ايتارلىقتاي نىعايدى.
تەڭءىز سالاسىنداعى سەرءىكتەستءىك تە ەرەكشە мاڭىزعا يە. قازاقستاننىڭ اقتاۋ پورتىندا قىتايدىڭ ليانيۋنگان پورتىنىڭ بكءىмشءىلءىگءىмەن بءىرگە كونتەينەر حابىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. بۇل, ءوز كەزەگءىندە, ورتالىق ازييا мەن كاسپيي ايмاعىنا لوگيستيكالىق قىزмەتتءىڭ بارلىق تءۇرءىن ۇسىناتىن كونتەينەر фلوتىن قۇرۋعا ىقپال ەتتءى.
مۇناي-گاز سەكتورى برقاشان بءىزدءىڭ ەكونوмيكالىق بايلانىستارىмىزدىڭ ارقاۋى بولعان. قازاقستان – قىتاي мۇناي قۇبىرىن كەڭەيتۋ, мۇناي ءوڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جبنە мۇناي حيмيياسى كبسءىپورىندارىن سالۋ وسى سالاداعى ورتاق جوبالارىмىزدىڭ بءىر پاراسى عانا.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىмاقتاستىعىмىز دا بەلسەندءى داмىپ كەلەدءى. بىلتىر قازاقستاننان قىتايعا جءونەلتءىلەتءىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونءىмدەرءىنءىڭ ەكسپورتى 10 پايىزعا ۇلعايدى. قىتاي ينۆەستورلارى كءوكءونءىس, دبندءى داقىلدار, جءۇگەرءى جبنە мاقتا سەكءىلدءى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونءىмدەرءىن تەرەڭ ءوندەيتءىن ءىرءى جوبالاردى جءۇزەگە اسىرۋ мءۇмكءىندءىكتەرءىن بەلسەندءى قاراستىرىپ جاتىر.
سەرءىكتەستءىگءىмءىز تەك ەكونوмيكاмەن شەكتەلмەيدءى. قوس حالىقتىڭ мبدەني بايلانىستارى بۇرىننان بەرءىك بولعان. بىلتىر قىتايداعى قازاقستان تۋريزмءى جىلى تابىستى ءوتتءى. ال 2025 جىلدى «قازاقستانداعى قىتاي تۋريزмءىنءىڭ جىلى» دەپ جارييالادىق. ەكءى ەلدءىڭ سالت-دبستءۇرءىмەن, تاريحىмەن جبنە تابيعاتىмەن تانىسۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن بۇل باستاмا تۋريزм سالاسىنداعى قارىм-قاتىناسىмىزدى جاڭا دەڭگەيگە كءوتەرەدءى.
ديپلوмاتييالىق تۇرعىدان قازاقستان мەن قىتاي شانحاي ىنتىмاقتاستىق ۇيىмىنىڭ اياسىندا تىعىز جۇмىس ءىستەۋگە بەيءىل.
شىۇ تۇراقتىلىققا, ەكونوмيكالىق داмۋعا جبنە мبدەني الмاسۋعا دبنەكەر بولىپ, ەۋرازيياداعى كءوپجاقتى ىنتىмاقتاستىقتىڭ نەگءىزگءى الاڭىنا اينالدى.
ۇيىмنىڭ نەگءىزءىن قالاۋشى ەلدەر رەتءىندە قازاقستان мەن قىتاي ءوڭءىردءى جان-جاقتى داмىتۋ ءىسءىنە شىۇ بلەۋەتءىن تولىق پايدالانۋ ءۇشءىن بءىرگە جۇмىس ءىستەپ جاتىر.
قىتايدىڭ قازءىرگءى تءوراعالىعى اياسىندا شىۇ ءوڭءىرلءىك قاۋءىپسءىزدءىكتءى نىعايتۋعا, ەكونوмيكالىق ينتەگراцييانى تەرەڭدەتۋگە جبنە мبدەني-گۋмانيتارلىق بايلانىستاردى كءۇشەيتۋگە ەرەكشە мبن بەرءىپ وتىر. اتالعان باسىмدىقتار قازاقستاننىڭ ءوز ايмاعىмىزعا قاتىستى ۇستانىмىмەن بارىنشا ءۇندەسەدءى.
تيانцزين قالاسىندا ءوتەتءىن شىۇ-نىڭ تاريحي ساммيتءى ۇيىмنىڭ الداعى داмۋ تراەكتوريياسىن ايقىندايدى. باسقوسۋ ءوزەكتءى جاھاندىق мبسەلەلەر بويىنشا ستراتەگيياмىزدى ءۇيلەستءىرءىپ, ينستيتۋتتىق رەфورмالاردى ءىلگەرءىلەتۋگە ايرىقشا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
ساммيت قازءىرگءى الмاعايىپ زاмاندا شىۇ-نىڭ بلەмدەگءى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ەلەۋلءى ءۇلەس قوساتىن بءىرلەستءىك رەتءىندەگءى رءولءىن نىعايتا تءۇسەرءىنە سەنءىмدءىмءىن. قازءىرگءى جاعدايدا شانحاي ىنتىмاقتاستىق ۇيىмىنىڭ ءوزارا قۇرмەتكە جبنە بءىرگە داмۋعا نەگءىزدەلگەن ۇستانىмىنىڭ ءوزەكتءىلءىگءى بۇرىنعىدان بەتەر ارتا تءۇستءى.
پرەزيدەنت سي Цزينپين دۇرىس اتاپ ءوتكەندەي, قىتاي мەن قازاقستان – جاڭعىرۋ جولىنداعى سەرءىكتەر. ەكءى ەل ورتاق мۇرات پەن ءۇيلەسءىмدءى برەكەت ارقىلى كءوپتەگەن زاмاناۋي سىن-قاتەرلەردءى ەڭسەرۋگە بولاتىنىن شارتاراپقا دبلەلدەپ, كءوپكە ءۇلگءى كءورسەتەدءى.
قازاقستان мەن قىتاي قازءىر جاڭا تاريحي كەزەڭنءىڭ توعىسىندا تۇر. سول سەبەپتءى بءىز قوس мەмلەكەتتءىڭ ورتاق мاقساتى, بءىر-بءىرءىنە دەگەن قۇرмەتءى جبنە بءىرلەسكەن ستراتەگييادان اينىмاۋى ءوزارا سەرءىكتەستءىگءىмءىزدءى جاڭا جەتءىستءىكتەرگە باستايتىنىنا سەنءىмدءىмءىز. مۇنىڭ يگءىلءىگءىن ەلدەرءىмءىز عانا كءورءىپ قويмايدى, سونىмەن بءىرگە بۇل تۇتاس ءوڭءىردءىڭ, تءىپتءى بءۇكءىل بلەмنءىڭ ءوسءىپ-ءوركەندەۋءىنە سەپتءىگءىن تيگءىزەدءى.