2026 جىلى قازاقستاندا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنا (كتس) قاتىستى وزگەرىستەر كۇشىنە ەندى. ولار سالىق مولشەرلەمەلەرىن، تولەۋشىلەر شەڭبەرىن، شەگەرىمدەر مەن جەڭىلدىكتەردى، سونداي-اق تولەۋ ءتارتىبىن قامتيدى. جاڭا سالىق كودەكسىندەگى نەگىزگى جاڭاشىلدىق تۋرالى الماتى قالاسىنىڭ وڭىرلىك كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە وتكەن باسپا ءسوز كونفەرەنسياسىندا الماتى قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ كامەرالدىق مونيتورينگ باسقارماسىنىڭ باسشىسى داۋرەن قايمۇحامەتوۆ باياندادى.
كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بۇرىنعىداي بيۋدجەت كىرىسىنىڭ نەگىزگى كوزىنىڭ ءبىرى بولىپ قالدى. ونى تولەيتىندەر – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەزيدەنت زاڭدى تۇلعالارى، سونداي-اق تۇراقتى مەكەمە ارقىلى قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن نەمەسە قر-داعى كوزدەردەن تابىس الاتىن بەيرەزيدەنتتەر. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك مەكەمەلەر كتس تولەۋدەن بوساتىلعان، ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەملەكەتتىك مەكتەپتەر سالىق تولەۋشى ەمەس ۇيىم قاتارىنان شىعارىلدى.
نەگىزگى جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىرى – سارالانعان مولشەرلەمەلەردىڭ ەنگىزىلۋى. بازالىق مولشەرلەمە 20% دەڭگەيىندە ساقتالعانىمەن، كەيبىر سالادا ول وزگەرتىلدى. بانكتىك قىزمەت (بيزنەسكە كرەديت بەرۋدى قوسپاعاندا) پەن ويىن بيزنەسىنە 25% مولشەرلەمە بويىنشا سالىق سالىنادى. ءبىلىم بەرۋ مەن مەديسينانى قوسا العاندا، الەۋمەتتىك سالاعا مولشەرلەمە بيىل 5% بولىپ بەلگىلەنىپ، 2027 جىلدان باستاپ 10%-عا دەيىن وسەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر 3%، اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى 6% تولەيدى.
جاڭا سالىق كودەكسىندە كتس ءبولىمى قايتا قۇرىلدى: كىرىستەر مەن شەگەرىمدەر قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا جۇيەلەندى، ال جيىنتىق جىلدىق تابىسقا ەنگىزىلمەيتىن كىرىستەر جەكە باپتارعا ءبولىندى. سونداي-اق سيفرلىق اكتيۆتەردەن، ماينينگتەن، سيفرلىق بيرجالاردان الىناتىن پايدا، كومىرسۋتەكتەرمەن وپەراسيالار، پوليگونداردىڭ جويۋ قورلارى قاراجاتىن نىسانالى ەمەس پايدالانۋ ناتيجەسىندەگى تابىس جانە قورلار قۇنىنىڭ وسىمىنەن تۇسەتىن تابىس سياقتى كىرىستەردىڭ جاڭا تۇرلەرى بەكىتىلدى.
ققس بويىنشا، باسقارۋ ورگاندارى مۇشەلەرىنىڭ ءىسساپار شىعىندارىن وتەۋ، ءوزارا بايلانىستى بەيرەزيدەنتتەرمەن وپەراسيالار، ەسەپتەن شىعارىلعان تالاپتار جانە كەيىنگى شىعىستار بويىنشا جەكەلەگەن شەگەرىمدەر ەگجەي-تەگجەيلى رەگلامەنتتەلدى. سونىمەن قاتار نەگىزگى قۇرالدار بويىنشا قولدانىستاعى امورتيزاسيا نورمالارى ساقتالىپ، جوندەۋ شىعىستارىن ەسەپكە الۋدىڭ ءتارتىبىن تاڭداۋعا – ءبىر جولعى شەگەرۋ نەمەسە اكتيۆتىڭ قۇنىن ارتتىرۋ ارقىلى قۇقىق بەرىلدى.
«سونىمەن بىرگە شەگەرىمگە جاتپايتىن شىعىستارعا قويىلاتىن تالاپتار قاتاڭداتىلدى. جالعان وپەراسيالار بويىنشا شىعىندار، سونداي-اق دەكلاراسيا نەگىزىندەگى وڭايلاتىلعان سالىق رەجيمىن قولداناتىن تۇلعالاردان ساتىپ الىنعان تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە جۇمسالعان شىعىستار ەسەپكە الىنبايدى»، – دەپ اتاپ ءوتتى داۋرەن قايمۇحامەتوۆ.
سالىق سالىناتىن تابىستى ازايتۋ ءتارتىبى دە وزگەردى. اتاپ ايتقاندا، ليزينگتىك سىياقىلار بويىنشا ازايتۋ كولەمى قىسقارتىلدى، مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار بويىنشا كىرىستەر الىنىپ تاستالدى، ءبىراق بورىشتىق قۇرالدار قۇنىنىڭ وسىمىنەن الىناتىن تابىس قوسىلدى. عىلىم سالاسىنداعى بيزنەسكە بەرىلەتىن ىنتالاندىرۋ ايتارلىقتاي كۇشەيىپ، عزتكج-عا (نيوكر) جۇمسالعان شىعىستار بويىنشا شەگەرىم 50%-دان 200%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى.
العاش رەت قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا زالالدار ەگجەي-تەگجەيلى رەگلامەنتتەلىپ، ولاردى كوشىرۋ مەن وتەۋ ءتارتىبى بەلگىلەندى. سونىمەن قاتار كتس بويىنشا ءبىرقاتار سالىقتىق جەڭىلدىكتەر جويىلدى، ونىڭ ىشىندە بانكتەرگە، ۇلتتىق كومپانيالارعا ارنالعان جەكەلەگەن پرەفەرەنسيالار جانە قايتا ۇيىمداستىرۋ كەزىندەگى ينۆەستيسيالىق جەڭىلدىكتەر بار. دەگەنمەن ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماقتار ءۇشىن، Astana Hub قاتىسۋشىلارىنا، ينۆەستيسيالىق جوبالارعا، تەڭىز تاسىمالداۋشىلار مەن ۇلتتىق فيلمدەردىڭ قۇقىق يەلەرىنە ارنالعان نەگىزگى جەڭىلدىكتەر ساقتالدى.
«مۇگەدەكتىگى بار ادامدار جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمدارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ولار ءۇشىن قىزمەتكەرلەر سانى، كىرىستەر قۇرىلىمى مەن ەڭبەكاقى قورى بويىنشا كريتەرييلەر قاتاڭ ساقتالعان جاعدايدا سالىق جەڭىلدىگى قالدىرىلدى. مۇگەدەكتىگى بار قىزمەتكەرلەردىڭ سانىنا بايلانىستى مۇنداي ۇيىمدار كتس-تى 50%-عا ازايتۋعا نەمەسە سالىقتان تولىق بوساتىلۋعا قۇقىلى»، – دەدى داۋرەن قايمۇحامەتوۆ.
سونداي-اق كتس بويىنشا اۆانستىق تولەمدەردى تولەۋ ءتارتىبى وزگەرتىلدى. ولاردى تولەۋ شەگى 600 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە (اەك) دەيىن ۇلعايتىلدى، دەكلاراسيا تاپسىرىلعانعا دەيىن اۆانستىق تولەمدەردى ەسەپتەۋ نىسانى الىنىپ تاستالدى، ال ءبىرىنشى توقسان ءۇشىن ەسەپتەۋدى ەندى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى جۇرگىزەدى. بۇدان بولەك، 2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ بارلىعى كتس-تى تەك رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تولەيدى، بۇل بيۋدجەتتىك سىنىپتاما كودتارىنىڭ وزگەرۋىنە اكەلدى.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا، جاڭا جاعدايلاردا قاتەلىكتەرگە جول بەرمەۋ ءۇشىن سالىق تولەۋشىلەرگە سالىقتى تولەۋ كەزىندە ەسەپتەلگەن سومالار مەن بيۋدجەتتىك سىنىپتاما كودتارىن مۇقيات تەكسەرۋ ۇسىنىلادى.