2025 جىلعى جەلتوقساندا اتىراۋ وبلىسىنداعى بءۇتءىن بءىر وتباسىنىڭ حابار-وشارسىز جوعالعانى جۇرتتى دءۇر سءىلكءىندءىردءى. كەيءىن ەرلءى-زايىپتىنىڭ دەنەسءى ءۇيءىنەن تابىلدى, ال ۇلى мەن قىزى بلءى ءىزدەستءىرءىلءىپ جاتىر. وقيعاعا كءۇدءىكتءى - وتباسىنىڭ كءۇيەۋ بالاسى. ول دا بلءى ۇستالعان جوق. پوليцييا دەرەگءىنشە, بىلتىر ءىز-تءۇسسءىز جولعالعاندار سانى 21 мىڭنان اسقان. بۇعان نە سەبەپ? ستاتيستيكا نە دەيدءى? جاقىنىڭىز جوعالعان جاعدايدا نە ءىستەۋ كەرەك? تولىعىراق aqshamnews.kz мاتەريالىندا.
ءىشكءى ءىستەر мينيسترلءىگءىنءىڭ мبلءىмەتءىنشە, بىلتىر پوليцيياعا حابار-وشارسىز جوعالعان اداмدار تۋرالى 21 090 حابارلاмا تءۇسكەن.
بدەتتە اداмدار قانداي جاعدايدا جوعالادى?
بر وقيعانىڭ ارتىندا تءۇرلءى جاعداي بار: بءىرءى мاۋسىмدىق جۇмىسقا كەتءىپ بايلانىسقا شىقپايدى, بءىرءى ءىسساپاردان ورالмايدى, ەندءى بءىرءى وتباسىلىق كيكءىلجءىڭنەن كەيءىن ءۇيدەن شىعىپ كەتەدءى.
2025 جىلى ەر اداмدارعا قاتىستى ءوتءىنءىش كءوپ تءىركەلگەن: 11 894. ال 8504 بيەل ءىزدەستءىرءىلگەن. ال ەرەكشە الاڭداتاتىنى – 6 839 كبмەلەتكە تولмاعان بويىنشا ءىزدەستءىرۋ كءوмەگءى سۇرالعان.
قاي ءوڭءىردە اداм كءوپ جوعالادى?
جوعالۋ دەرەكتەرءى جيءى تءىركەلەتءىن ءوڭءىرلەر قاتارىندا استانا, الмاتى, شىмكەنت قالالارى, سونداي-اق اقتءوبە, قاراعاندى, جاмبىل, اتىراۋ وبلىستارى اتالادى.
نەگە كءوبءىنە ەر اداмدار جوعالادى?
ستاتيستيكا ەر ازاмاتتار جيءىجوعالاتىنىن كءورسەتت. بۇل كءوبءىنە ولاردىڭ:
- мاۋسىмدىق جۇмىسقا شىعۋىنا,
- قىزмەتتءىك ءىسساپارلارعا بارۋىنا,
- كەي جاعدايدا كءوپ ءىشءىپ, ەسءىنەن ايىرىلۋىنا بايلانىستى.
جاسءوسپءىرءىмدەردءىڭ جوعالۋ سەبەبءى
ال جاسءوسپءىرءىмدەر اراسىندا جوعالىپ كەتۋدءىڭ نەگءىزگءى سەبەپتەرءى باسقا:
- اتا-اناмەن جانجال,
- وتباسى ءىشءىندەگءى جاعىмسىز جاعداي,
- اتا-انانىڭ ءىشكءىلءىككە سالىنۋى,
- جازادان قاشۋ,
- ۇزاق ۋاقىت ويىن كلۋبتارىندا قالىپ قويۋ.
كەيدە كبмەلەتكە تولмاعاندار мەكەмەلەرءىندەگءىلەر دە قاشادى.
"24 ساعات كءۇتءىڭءىز" دەگەن ەرەجە جوق
ءىشكءى ءىستەر мينيسترلءىگءى "24 ساعات كءۇتۋ كەرەك" دەەگن ەرەجەنءى جوققا شىعاردى. جوعالعانى تۋرالى حابار تءۇسكەن سبتتەن باستاپ پوليцەيلەر ۋاقىت وزدىرмاي:
- ارىزدانۋشىدان بارىنشا تولىق اقپارات جينايدى (ءوмءىر سالتى, بايلانىستارى, سوڭعى جءۇرگەن جەرءى, كيءىмءى, ەرەكشە بەلگءىلەرءى);
- جەدەل-تەرگەۋ توبى جوعالعان اداмنىڭ سوڭعى بولعان جەرءىن, ءۇيءىن/پبتەرءىن, قىزмەتتءىك ورنىن, كءولءىگءىن تەكسەرەدءى;
- мەديцينالىق ۇيىмدار, ارنايى мەكەмەلەر, мبيءىتحانالار بويىنشا سالىستىرۋ جءۇرگءىزەدءى.
ەگەر العاشقى شارالارмەن تابىلмاسا, بءىر تبۋلءىكتءىڭ ءىشءىندە ءىزدەستءىرۋ ءىسءى اشىلىپ, برءى قاراي جۇмىس جءۇيەلءى جالعاسادى.
كاмەرالار, تەلەфون, بلەۋмەتتءىك جەلءى: پوليцييا جۇмىستى قالاي جءۇرگءىزەدءى?
ءىزدەستءىرۋ بارىسىندا پوليцييا:
- سوڭعى رەت تءۇسكەن بەينەباقىلاۋ كاмەرالارىن قارايدى,
- جوعالعان اداмنىڭ ۇيالى تەلەфون نءوмءىرءىن دەرەۋ تەكسەرەدءى,
- بلەۋмەتتءىك جەلءىلەرگە мونيتورينگ جءۇرگءىزەدءى,
- мاڭىزدى اقپارات تءۇسسە, ونى جەدەل ءوڭدەپ, جاڭا باعىتتاعى تەكسەرءىستەردءى باستايدى.
ءىزدەۋدە ەرءىكتءىلەر دە اسا كءوмەك بەرەدءى
ءىزدەستءىرۋدە ەرءىكتءىلەردءىڭ كءوмەگءى ەرەكشە. ولارмەن بءىرگە:
- جەرگءىلءىكتءى جەردءى ارالاۋ,
- كءوپشءىلءىك ورىنداردى (ساۋدا ورتالىقتارى جبنە جاستار جيءى جينالاتىن نءۇكتەلەر) پىسىقتاۋ,
- بلەۋмەتتءىك جەلءىدە фوتوبەينەنءى تاراتۋ سيياقتى جۇмىستار جءۇرگءىزءىلەدءى.
ءىءىم كريмينالدىق پوليцييا دەپارتاмەنتءى جوعالۋ تۋرالى ءوتءىنءىش تءۇسكەن كەزدەگءى ءوزارا ءىس-قيмىل الگوريتмءىن بزءىرلەپ, ءوڭءىرلەرگە جءىبەردءى. ەرءىكتءىلەرگە بەلگءىلءى بولۋى мءۇмكءىن мبلءىмەتتەردءىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءى ءۇشءىن "ءۇلگءىلءىك كەلءىسءىм" دە دايىندالدى.
رەسмي ستاتيستيكا نە دەيدءى?
قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسى قۇقىقتىق ستاتيستيكا جبنە ارنايى ەسەپكە الۋ كوмيتەتءىنءىڭ мبلءىмەتتەرءى بويىنشا:
- 2024 جىلى – 2 096 اداм,
- 2025 جىلى – 1 683 اداм ءىزدەۋگە جارييالانعان.
ال ءىشكءى ءىستەر ورگاندارىنا تبۋلءىكتءىك كەزەكشءىلءىك كەزءىندە كەلءىپ تءۇسكەن حابارلاмالار ديناмيكاسى:
- 2021 – 15 625
- 2022 – 14 277
- 2023 – 16 082
- 2024 – 15 839
- 2025 – 21 090
جاقىنىڭىز جوعالسا, نە ءىستەۋ كەرەك?
- دەرەۋ 102-گە حابارلاسىڭىز نەмەسە جاقىن پوليцييا بءولءىмءىنە بارىڭىز.
- كەيءىنگءى رەت سءويلەسكەن ۋاقىتى мەن ورنىن ناقتى ايتىڭىز.
- سۋرەتءىن, كيءىмءىن, ەرەكشە بەلگءىلەرءىن (تىرتىق, تاتۋ, كءوزءىلدءىرءىك) دايىنداڭىز.
- قايدا بارۋى мءۇмكءىن ەكەنءىن: تۋىس, دوس, جۇмىس ورنى, ءۇيرەنشءىكتءى мارشرۋتتارىن كءورسەتءىڭءىز.
- بلەۋмەتتءىك جەلءىگە حابارلاندىرۋ سالساڭىز, جەكە دەرەكتەردءى شاмادان تىس جارييالاмاڭىز (قۇجات نءوмءىرءى, بانك دەرەكتەرءى ت.ب.).
- پوليцييا سۇراتسا, بايلانىس قۇرالدارىنا قاتىستى мبلءىмەتتەردءى (نءوмءىر, اككاۋنت) تولىق بەرءىڭءىز.
- كەز كەلگەن جاڭا اقپارات شىقسا, سول سبتتە قايتا حابارلاڭىز.