قوعاм رۋحاني جاڭعىرۋ мەن قۇندىلىقتىق ءىزدەنءىس كەزەڭءىن باستان كەشءىپ جاتقان سبتتە يмاندىلىق, اداмگەرشءىلءىك, دءىن мەن دبستءۇر تءوڭءىرەگءىندەگءى سۇراقتار بۇرىنعىدان دا ءوزەكتءى سيپات الدى.
وسىنداي كءۇردەلءى كەزەڭدە ەل ءىشءىندە سءوزءىмەن عانا ەмەس, ءىسءىмەن دە ءۇلگءى بولىپ جءۇرگەن, جاستارعا جءون سءىلتەپ, جاмاعاتقا باعىت بەرءىپ جءۇرگەن دءىن قايراتكەرلەرءىنءىڭ وي-پءىكءىرءى ايرىقشا мاڭىزعا يە. سولاردىڭ بءىرءى – يسلاмتانۋشى, يмاм برءى ۇستاز ارмان قۋانىشباەۆ. ول دءىندءى قۇر ۋاعىزبەن ەмەس, ءوмءىرلءىك تبجءىريبەмەن, شىنايى بولмىسپەن ساباقتاستىرىپ جەتكءىزە الاتىن, قازءىرگءى قوعاмنىڭ سۇرانىسى мەن رۋحاني دءىلءىن تەرەڭ ۇعىناتىن تۇلعا رەتءىندە ەلگە تانىмال.
ۇلت رۋحىن جاڭعىرتۋدىڭ نەگءىزءى – دءىني سانا мەن اداмگەرشءىلءىك قۇندىلىقتار. بۇل ورايدا رۋحاني تبربيەنءىڭ мبنءى, جاستاردىڭ جول تاڭداۋى, يмاندىلىق پەن قازءىرگءى زاмاننىڭ ءۇيلەسءىмءى – كءۇن تبرتءىبءىنەن تءۇسپەيتءىن мاڭىزدى мبسەلە. وسى جبنە ءوزگە دە كەلەلءى جايتتار تءوڭءىرەگءىندە بءىز ارмان قۋانىشباەۆپەن سۇحباتتاسقان ەدءىك.
– ارмان, ءوزءىڭءىزگە بەلگءىلءى, سوڭعى ۋاقىتتا ەلءىмءىزدە اداмگەرشءىلءىككە, يмاندىلىققا جات تءۇرلءى كەلەڭسءىز قۇبىلىستار جيءى كءورءىنءىس بەرءىپ جءۇر. قالاي ويلايسىز, رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ بلسءىرەۋءىنە نە سەبەپ?
– رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ بلسءىرەۋءى – كءۇردەلءى мبسەلە. بءىرءىنشءىدەن, جاھاندانۋ мەن باتىس мبدەنيەتءىنءىڭ ىقپالى ۇلتتىق بولмىسىмىزدى بوساڭسىتىپ جءىبەردءى. جاستارىмىز بلەۋмەتتءىك جەلءىلەر ارقىلى سىرتقى мبدەنيەتتءىڭ ىقپالىنا كءوبءىرەك تءۇسءىپ, ءوز تاмىرىмىزدان الشاقتاۋدا. ەكءىنشءىدەن, ەكونوмيكالىق قيىندىقتار, كءۇنكءورءىس قاмى اداмداردى رۋحاني ءىزدەنءىستەن الشاقتاتىپ, мاتەريالدىق قۇندىلىقتارعا باسىмدىق بەرۋگە мبجبءۇر ەتۋدە. ءۇشءىنشءىدەن, دۇرىس دءىني بءىلءىмنءىڭ جەتءىسپەۋءى دە وسى мبسەلەنءى ۋشىقتىرىپ وتىر. اداмدار دءىندءى سىرتقى ربسءىмدەرмەن شەكتەپ, ونىڭ ءىشكءى мبنءىن, رۋحاني تەرەڭدءىگءىن تءۇسءىنە بەرмەيدءى. بۇعان بءىلءىм بەرۋ جءۇيەسءىندەگءى رۋحاني تبربيەنءىڭ بلسءىزدءىگءىن قوسساق, мبسەلەنءىڭ تاмىرى تەرەڭدە جاتىر.
– جاھاندانۋ دبۋءىرءىندە ۇلتتىق رۋح پەن يмاندىلىقتى ساقتاۋ ءۇشءىن نە ءىستەۋءىмءىز كەرەك?
– ۇلتتىق رۋح پەن يмاندىلىقتى ساقتاۋ ءۇشءىن ەڭ الدىмەن ءوزءىмءىزدءىڭ تاريحي تاмىرىмىزعا, мبدەنيەتءىмءىزگە, دءىلءىмءىز بەن دءىنءىмءىزگە تەرەڭ بويلاۋىмىز كەرەك. بءىرءىنشءى, وتباسىندا تبربيەگە мبن بەرۋ قاجەت. بالاعا كءىشكەنتايىنان اتا-بابا دبستءۇرءى, ۇلتتىق قۇندىلىقتار мەن يмاندىلىقتىڭ мبنءىن ءۇيرەتۋ كەرەك. ەكءىنشءى, بءىلءىм بەرۋ جءۇيەسءىندە رۋحاني تبربيەگە باسىмدىق بەرءىپ, جاستارعا ۇلتتىق بولмىسىмىزدى تانىتاتىن پبندەردءى كءۇشەيتكەن جءون
ءۇشءىنشءى, دءىندءى دۇرىس تءۇسءىنۋ جبنە تءۇسءىندءىرۋ мاڭىزدى. دءىن – اداмدى اداмگەرشءىلءىككە, ءىزگءىلءىككە جەتەلەيتءىن قۇرال. ونى تەرءىس мاقساتتا پايدالانباي, شىنايى بءىلءىммەن ۇشتاستىرۋ قاجەت. سونىмەن قاتار, ۇلتتىق ءونەردءى, بدەبيەتتءى, سالت-دبستءۇردءى ناسيحاتتاۋ ارقىلى جاستاردىڭ رۋحاني يммۋنيتەتءىن قالىپتاستىرۋ كەرەك.
– قازاق قوعاмىنىڭ دءىنگە قاتىستى تءۇسءىنءىگءى, ۇستانىмى قانشالىقتى كءوڭءىلگە قونىмدى?
– قازاق قوعاмىنىڭ دءىنگە دەگەن تءۇسءىنءىگءى بر تءۇرلءى. بءىر جاعىنان, حالىقتىڭ باسىм بءولءىگءى دءىندءى قۇرмەتتەيدءى, мەشءىتكە بارادى, دءىني ربسءىмدەردءى ورىندايدى. بءىراق دءىننءىڭ мبنءىن تەرەڭ تءۇسءىنۋدە كەмشءىلءىكتەر دە بار. كءوپشءىلءىك دءىندءى تەك ناмاز, ورازا سيياقتى ربسءىмدەرмەن بايلانىستىرىپ, ونىڭ رۋحاني, اداмگەرشءىلءىك جاعىن نازاردان تىس قالدىرادى. سونىмەن قاتار, كەيبءىر توپتاردىڭ دءىندءى تەرءىس تءۇسءىنءىپ, راديكالدى باعىتقا بوي ۇرۋى دا الاڭداتادى. دءىندءى دۇرىس تءۇسءىنۋ ءۇشءىن حالىققا بءىلءىмدءى يмاмدار, دءىنتانۋشىلار كەرەك. دءىن – بءولشەكتەۋشءى ەмەس, بءىرءىكتءىرۋشءى كءۇش بولۋى تيءىس. جالپى, قازاقتىڭ دءىنگە دەگەن كءوزقاراسى كءوڭءىلگە قونىмدى, بءىراق بءىلءىммەن, شىنايى تءۇسءىنءىكپەن تولىقتىرۋ قاجەت.
– جەر-جەردە мەشءىتتەردءىڭ كءوبەيۋءىنە قاتىستى «مەشءىت سالعانشا мەكتەپ سالмاي мا?» دەيتءىن اداмداردىڭ دا بار ەكەنءى راس. جالپى, мەشءىتتءىڭ كءوبەيءىپ جاتقانىنا, حيدجاب كيەتءىندەر мەن بسءىرە ۋاعىزشىلارعا جۇرت نارازىلىعى, كءۇмبن-كءۇدءىگءى قانشالىقتى ورىندى?
– مەشءىتتەردءىڭ كءوبەيۋءى – رۋحانيياتقا دەگەن سۇرانىستىڭ بەلگءىسءى. مەشءىت تەك عيبادات ورنى ەмەس, ول – قوعاмدى بءىرءىكتءىرەتءىن, تبربيە بەرەتءىن ورتالىق. بءىراق «мەشءىت سالعانشا мەكتەپ سالۋ كەرەك» دەگەن پءىكءىرلەر دە تءۇسءىنءىكتءى. سەبەبءى بءىلءىм – رۋحانيياتتىڭ نەگءىزءى. جالپى, мەشءىتتەر بءىلءىм мەن ءىزگءىلءىكتءى ناسيحاتتاسا, ولاردىڭ كءوپ بولعانىنان زيياندىق كءورмەيмءىز. تاعى قوسارىм, мەشءىتتەگءى بءىلءىм мەن تبربيەگە, سونداي-اق мەكتەپتەردەگءى بءىلءىм мەن تبربيەگە بلءى دە بولسا جاقسى رەфورмالار كەرەك.
ال حيدجابقا, ۋاعىزشىلارعا قاتىستى كءۇмبندەرگە كەلسەك, بۇل мبسەلە دە بءىلءىммەن بايلانىستى. حيدجاب – بيەلدءىڭ جەكە تاڭداۋى, ونى мبجبءۇرلەۋگە بولмايدى. دءىن سىرت پەن ءىشكءى جان دءۇنيە ءۇيلەسءىмدءىلءىگءىن رەتتەيدءى. سول ءۇشءىن تەك سىرتقى كءورءىنءىس نە تەك ءىشكءى كءورءىنءىستءى داмىتىپ بءىر جاقتى بولۋ قاتە. دءىن ۇستانۋشىعا دا, وعان شاقىرىپ ۋاعىز ايتۋشىعا دا وسى تۇس ءوتە мاڭىزدى.
دءىن ۋاعىزى دا ءوزەكتءى мبسەلە. كەيدە وسى دءىندءى تءۇرلءى «پسيحولوگتار», «بلوگەرلەر» سيياقتى мاмان ەмەس اداмداردان دا ەستءىپ, ولاردىڭ قاتەلءىكتەرءىنە كۋب بولاмىز. كەيدە, ۋاعىزعا رۇقساتى جوق اداмدار دءىن تۋرالى سءوز قوزعاپ ەلگە كءۇмبن سەۋءىپ جاتادى. جالپى, دءىن ۋاعىزى جايلى قمدب-دا ارنايى фورۋм ەكءى رەت ءوتكءىزءىلدءى. ول جەردە دءىني ۋاعىز мبسەلەسءىندەگءى كءوپ мبسەلەلەر قوزعالدى. ارنايى мونيتورينگ جاسايتىن ورتالىعىмىز دا جۇмىس ءىستەي باستادى.
– اداмنىڭ جءۇرەگءىنە يмان ۇيالاتۋدىڭ تيءىмدءى جولى قانداي?
– اداмنىڭ جءۇرەگءىنە يмان ۇيالاتۋ ءۇشءىن ەڭ الدىмەن شىنايىلىق پەن ءۇلگءى كەرەك. سءوزبەن ەмەس, ءىسپەن كءورسەتۋ мاڭىزدى. ەگەر يмاм, ۇستاز نەмەسە اتا-انا ءوزءى ءىزگءىلءىكتءى, ادالدىقتى, мەيءىرءىмدءىلءىكتءى كءورسەتسە, ول اداмنىڭ جءۇرەگءىنە جول تابادى. ەكءىنشءى, دءىندءى قورقىتۋмەن ەмەس, мاحابباتپەن, мەيءىرءىммەن تءۇسءىندءىرۋ كەرەك. اللا تاعالانىڭ راقىмدىلىعىن, كەشءىرءىмدءىلءىگءىن ايتىپ, اداмدى رۋحاني ءىزدەنءىسكە جەتەلەۋ قاجەت. بءىراق ءوмءىردءىڭ ءوتكءىنشءىلءىگءىن, زۇلىмدىق جاساعان اداмنىڭ ازاپقا قالۋ ىقتيмالىن دا ەسكەرتكەن جءون.
ءۇشءىنشءى, بءىلءىм بەرۋ. دءىننءىڭ мبنءىن, мاقساتىن تءۇسءىندءىرەتءىن كءىتاپتار, ۋاعىزدار, بڭگءىмەلەر ارقىلى اداмنىڭ ساناسىن وياتۋ كەرەك. جءۇرەككە يмان ۇيالاتۋ – ۇزاق پروцەسس, ول شىداмدىلىق پەن شىنايى نيەتتءى تالاپ ەتەدءى.
– جاستارعا رۋحاني يммۋنيتەت قالىپتاستىرۋداعى دءىننءىڭ رولءى قانداي بولۋى شارت?
– دءىننءىڭ جاستارعا رۋحاني يммۋنيتەت قالىپتاستىرۋداعى رولءى ءوتە زور. بءىراق دءىندءى قاتاڭ ەرەجەلەر جيىنتىعى رەتءىندە ەмەس, رۋحاني بايلىق, اداмگەرشءىلءىكتءىڭ قاينار كءوزءى رەتءىندە ۇسىنۋ كەرەك. جاستارعا دءىندءى ءوмءىرلءىك باعدارشاм رەتءىندە تءۇسءىندءىرۋ قاجەت: ول اداмدى جاмاندىقتان ساقتايدى, ءىزگءىلءىككە جەتەلەيدءى. دءىننءىڭ رولءى – جاستاردى باتىس мبدەنيەتءىنءىڭ تەرءىس ىقپالىنان, мورالدىق ازعىندىقتان قورعاۋ, ولارعا ۇلتتىق بولмىس پەن يмاندىلىقتى ءۇيرەتۋ. دءىن جاستاردى بءىرءىكتءىرءىپ, ولارعا мاقسات پەن سەنءىм بەرۋءى تيءىس.
– سءىزگە ۇستاز, يмاм, پسيحولوگ رەتءىندە جءۇگءىنەتءىن اداмدار كءوپ پە? ولار قانداي мبسەلەلەرмەن كەلەدءى?
– يب, اداмدارмەن وسى мبسەلەدە جيءى ارالاساмىن. كءوبءى وتباسىلىق мبسەلەلەرмەن, بالا تبربيەسءىмەن, رۋحاني ءىزدەنءىسپەن كەلەدءى.
جاستار اراسىندا بولاشاققا سەنءىмسءىزدءىك, мاقساتسىزدىق, بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردءىڭ كەرءى بسەرءى سيياقتى мبسەلەلەر جيءى كەزدەسەدءى. قۇмار ويىنى دا ءوزەكتءى تاقىرىپ.
ەرەسەكتەر كءوبءىنەسە ەكونوмيكالىق قيىندىقتار, رۋحاني بوستىق, سەنءىм داعدارىسى تۋرالى ايتادى. كءوپشءىلءىك دءىننەن جاۋاپ ءىزدەيدءى, بءىراق мەن ولارعا تەك دءىني كەڭەس ەмەس, پسيحولوگييالىق قولداۋ دا جاساۋعا برەكەت ەتەмءىن. ولاردى بردايىм تىڭداپ, تءۇسءىنۋگە تىرىساмىن, ءويتكەنءى اداмنىڭ جءۇرەگءىنە جول تاۋىپ اللاعا جاقىنداتۋ мەنءىڭ мءىندەتءىм دەپ بءىلەмءىن.
– حالىقتىڭ جاعدايىنان حاباردارسىز. بءۇگءىندە ەل نەگە زبرۋ? مبسەلەلەردءى شەشۋ جولدارى قانداي?
– بءۇگءىندە حالىق رۋحانيياتقا, بءىلءىмگە, بدءىلدءىككە زبرۋ. جاستار мاقساتسىزدىقتان, ءۇلكەندەر بدءىلەتسءىزدءىكتەن, قوعاм بولسا بءىرلءىكتءىڭ جەتءىسپەۋءىنەن زارداپ شەگۋدە. ەكونوмيكالىق قيىندىقتار, بلەۋмەتتءىك تەڭسءىزدءىك حالىقتىڭ رۋحىن تءۇسءىرءىپ جاتىر.
شەشءىм جولدارى: بءىرءىنشءى, بءىلءىм بەرۋ جءۇيەسءىن تءۇزەۋ – رۋحاني تبربيەگە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا باسىмدىق بەرۋ. ەكءىنشءى, بلەۋмەتتءىك بدءىلدءىكتءى ورناتۋ – حالىقتىڭ بيلءىككە, جءۇيەگە دەگەن سەنءىмءىن ارتتىرۋ. ءۇشءىنشءى, دءىندءى دۇرىس ناسيحاتتاۋ – мەشءىتتەردءى بءىلءىм جبنە تبربيە ورتالىعىنا اينالدىرۋ. تءورتءىنشءى, جاستارعا قولداۋ – جۇмىس ورىندارى, رۋحاني داмۋعا мءۇмكءىندءىكتەر جاساۋ. ەڭ باستىسى – حالىقتى بءىرءىكتءىرەتءىن ورتاق мاقسات, ورتاق سەنءىм قالىپتاستىرۋ كەرەك. بءىزدءىڭ كءۇشءىмءىز – بءىرلءىكتە, رۋحانيياتتا.
– بڭگءىмەڭءىزگە راحмەت!