رەجيسسەر اقان ساتايەۆتىڭ بۇرىنعى جارى ءنازيرا ساتايەۆا جۋىردا بەرگەن سۇحباتىندا ءقازىر دوري ەسىمدى قىزبەن بىرگە تۇرىپ، "بوستون نەكەسىن" جاساسقانىن ايتتى. بۇل قانداي نەكە، ونىڭ ءمانى نەدە جانە قاي جاعدايدا ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن؟ تولىعىراق Aqshamnews.kz ماتەريالىندا.
"بوستون نەكەسى" دەگەن نە؟
بۇل تەرمين ەكى ايەلدىڭ ۇزاق ۋاقىت بىرگە تۇرىپ، ءبىر ءۇيدىڭ تىرشىلىگىن بىرگە الىپ ءجۇرۋىن بىلدىرەدى. ءبىراق اڭگىمە تەك "اقشا ۇنەمدەۋ ءۇشىن بىرگە پاتەر جالداعان ستۋدەنت قۇربىلار" تۋرالى ەمەس.
"بوستون نەكەسىندەگى" قاتىناس الدەقايدا تەرەڭ: ولار
- ءبىر شاڭىراقتىڭ شارۋاسىن بىرگە جۇرگىزەدى؛
- بيۋدجەتتى ورتاق جوسپارلايدى؛
- بىر-بىرىنە قامقور بولادى؛
- ارالاسادى، قوناق كۇتەدى؛
- كەرەك كەزىندە سۇيەنىش، تىرەك بولادى.
ياعني ناعىز وتباسىعا ۇقساس ءومىر. ايىرماسى - ەر ادام جوق جانە ينتيم مىندەتتى ەمەس (كوبىنە بۇل مودەل ءدال سولاي سيپاتتالادى).
نەلىكتەن "بوستون نەكەسى" دەپ اتالادى؟
وكسفورد سوزدىگىن قۇراستىرۋشىلاردىڭ بولجامىنشا، بۇل اتاۋ امەريكالىق جازۋشى گەنري دجەيمستىڭ "بوستوندىقتار" رومانىنا بايلانىستى شىققان. رومانداعى باستى كەيىپكەرلەر ءبىر ۇيدە بىرگە تۇرادى، ولاردى تەك ورتاق تۇرمىس ەمەس، ايەل قۇقىعى جولىنداعى كۇرەس تە بىرىكتىرەدى.بالكىم، اۆتوردى 1880-جىلدارداعى بوستون قالاسىندا كەڭ تاراعان وسىنداي تۇرمىس ۇلگىسى شابىتتاندىرعان بولۋى مۇمكىن: ول كەزدە مۇنداي قاتىناستار ەرەكشە ءبىر "تاڭسىق" قۇبىلىس سانالماعان دەگەن پىكىر بار.
تەرمين العاش رەت 1893 جىلى اتالادى. ونى سۋفراجيست ءارى فەمينيست ەدنا چيني پروگرەسسيۆ Open Court جۋرنالىنىڭ رەداكتورىنا جازعان حاتىندا قولدانعان. ول ايەل-قۇربىلاردىڭ بىرگە تۇرىپ، تۇراقتى ءومىر ءسۇرۋى ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالعانىن جانە ءتىپتى ارنايى اتاۋى دا بار ەكەنىن ايتادى - "بوستون نەكەسى".
سۋفراجيست ايەلدەردىڭ قوزعالىسى كۇشەيگەن سايىن، حح عاسىردىڭ باسىنا قاراي "بوستون نەكەسى" اقش پەن ەۋروپاعا كەڭىنەن تارايدى.
"بوستون نەكەسى" نە ءۇشىن قاجەت؟
XIX عاسىردىڭ اياعىندا بۇل كوبىنە "قىزىق ءۇشىن جاسالعان تاڭداۋ" ەمەس، ءومىردىڭ ءوزى يتەرمەلەگەن امال بولاتىن. ءداستۇرلى نەكە، ءتىپتى ەڭ باقىتتىسىنىڭ ءوزى، ايەلدى كوبىنە ءۇي شارۋاسىنىڭ ادامى دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ قوياتىن.ەر ادام ۇيلەنگەن سوڭ دا مانسابىن، عىلىمىن جالعاستىرا بەرەدى. ال ايەل، قانشا ءبىلىمدى، قابىلەتتى بولسا دا، تۇرمىسقا شىققاندا الەۋەتىن "جيناپ قويىپ"، ءۇيدىڭ تىرلىگىنە بايلانۋعا ءماجبۇر بولعان.
بۇل تۇسىنىك سول ءداۋىردىڭ "وزىق" ورتالارىندا دا ساقتالعان. مىسالى، 1870 جىلى اقش-تا ايەلدەرگە ارنالعان العاشقى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى - ۋەللسلي كوللەدجى اشىلدى. ايەلدەر جوعارى ءبىلىم الىپ، زەرتتەۋمەن اينالىسا باستادى. ءبىراق سول كوللەدجدىڭ وزىندە قاتاڭ قاعيدا بولعان: قىز تۇرمىسقا شىقسا - وقۋىن توقتاتىپ، اكادەميالىق قىزمەتتەرىنەن كەتۋگە ءتيىس.
سوندىقتان عىلىمداعى، بىلىمدەگى ايەلدەر ءداستۇرلى نەكەگە بالاما ىزدەدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى "بوستون" ۇلگىسىن تاڭداعان. ءتىپتى بۇل قۇبىلىستىڭ ەكىنشى اتاۋى دا پايدا بولدى - "ۋەللسلي نەكەسى".
"بوستون نەكەسى" قاي جاعدايدا ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن؟
اۋستراليالىق جازۋشى كەيسي ەدۆاردس The Sydney Morning Herald باسىلىمىنداعى باعانىندا "بوستون نەكەسى" ايەلدەرگە ءومىردىڭ كەي ساتتەرىندە اسىرەسە قولايلى بولۋى ىقتيمال دەپ بولجايدى:
- اتا-انانىڭ ۇيىنەن جاڭا شىققان قىزدار. ەكەۋلەپ تۇرسا، جاڭا كەزەڭنىڭ مازاسىزدىعى مەن جالعىزدىعىن جەڭىل وتكەرەدى.
- اجىراسقان جاس انالار. قۇربىمەن بىرگە تۇرۋ الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدان شىعارىپ، قولداۋ بەرەدى. ەكى جاقتا دا بالا بولسا، انالار ءبىر-بىرىن الماستىرىپ، بىر-بىرىنە دەمالۋعا مۇمكىندىك جاسايدى.
- جالعىز قالعان ەگدە ايەلدەر. قۇربى - ءارى "وتباسىنىڭ ورنىن باساتىن" جاقىن ادام، ءارى اڭگىمەلەس، سەرىك.
- "كلاسسيكالىق" قاتىناستان شارشاعان قىزدار. ورتاق ماقساتتاعى اداممەن وداق جالعىزدىقتى سەزدىرمەيدى، ءبىراق كەي شارتتىلىقتاردان بوساتادى. مىسالى، ۇنەمى "ءمىنسىز كورىنۋ"، "ۇيدە ىستىق اس دايىن بولۋى كەرەك" دەگەن قىسىم ازايادى.
ارينە، كادىمگى نەكە سياقتى، "بوستون نەكەسى" دە ماڭگىلىككە مىندەتتى ەمەس. قالاعان كەزدە توقتاتۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە زاڭ جۇزىندە رەتتەلمەگەندىكتەن، رەسمي اجىراسۋداي ۇزاق پروسەدۋرانى تالاپ ەتپەيدى.