جىل باستالعالى جوسپارلار قۇرىپ، سول جوسپارىڭىزدا “بيىل ءۇي الامىن” دەگەن ماقسات تۇرسا، Aqshamnews.kz ءتىلشىسى يپوتەكا ەكسپەرتى نۇربولات باتىردان سۇحبات الدى. ساراپشى يپوتەكانىڭ قىر-سىرىن، بانكتىڭ تاۋەكەلدەرىن باقىلاۋ سىندى ءتۇرلى كەڭەستەرىن ايتتى.
نۇربولات باتىر
يپوتەكا ەسپەرتى
ءۇي العىسى كەلەتىندەر نەدەن باستاۋ كەرەك؟
ساراپشى نۇربولات باتىردىڭ ايتۋىنشا، ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن قاتەلىك - ءۇيدى الدىمەن ۇناتىپ الىپ، كەيىن بانككە جۇگىنۋ. دۇرىس رەتتىلىك كەرىسىنشە بولۋى كەرەك: الدىمەن بانك پەن ءوز قارجىڭىزدىڭ مۇمكىندىگىن باعالاپ، تەك سودان كەيىن عانا نارىقتان ءۇي قاراعان دۇرىس.
"دۇرىس رەتتىلىك، الدىمەن بانك پەن جەكە قارجىنى باعالاۋ، سودان كەيىن عانا ءۇي تاڭداۋ. ەڭ الدىمەن تابىستى، كرەديتتىك جۇكتەمەنى، العاشقى جارنانى جانە بانك ماقۇلداي الاتىن سومانى ناقتىلاپ الۋ قاجەت. تەك وسىدان كەيىن سول بيۋدجەتكە ساي تۇرعىن ءۇي ىزدەۋ دۇرىس. بيىلعى باستى كەڭەس، شەشىمدى ەموسيامەن ەمەس، ناقتى قارجىلىق ەسەپپەن قابىلداۋ"، – دەيدى ول.
ءقاۋىپسىز پروپورسيا: العاشقى جارنا مەن اي سايىنعى تولەم قانداي بولۋى كەرەك؟
يپوتەكادا ەڭ ماڭىزدى سۇراقتاردىڭ ءبىرى - العاشقى جارنانى قانشا جيناۋ جانە اي سايىنعى تولەمدى تابىسقا شاققاندا قالاي جوسپارلاۋ.
نۇربولات باتىردىڭ سوزىنشە:
-
العاشقى جارنانىڭ وڭتايلى مولشەرى: تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 20–30%-ى؛
-
اي سايىنعى يپوتەكالىق تولەم: وتباسىنىڭ جالپى تابىسىنىڭ 30–35%-ىنان اسپاۋى كەرەك.
بۇل دەڭگەيدەن جوعارى جۇكتەمە وتباسىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن السىرەتىپ، كۇتپەگەن شىعىندار پايدا بولعاندا تاۋەكەلدى ارتتىرادى.
مىسال: ەگەر وتباسىندا كۇيەۋى ايىنا 500 مىڭ تەڭگە، ايەلى 300 مىڭ تەڭگە تابىس تاباتىن بولسا، جالپى ايلىق تابىس 800 مىڭ تەڭگە بولادى. ساراپشى ۇسىنعان “ءقاۋىپسىز” پروپورسياعا ساي، يپوتەكانىڭ اي سايىنعى تولەمى:
-
30% بولسا: 800 000 × 0،30 = 240 000 تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك؛
-
35% بولسا: 800 000 × 0،35 = 280 000 تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك.
ياعني بۇل وتباسى ءۇشىن اي سايىنعى يپوتەكالىق تولەمنىڭ ءقاۋىپسىز دياپازونى شامامەن 240–280 مىڭ تەڭگە ارالىعى.
بانك ماقۇلداۋىنا نە اسەر ەتەدى جانە نەسيە كەدەرگى بولا ما؟
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، بانك ماقۇلداۋىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى ءۇش نارسە بار:
-
تۇراقتى ءارى راستالعان تابىس؛
-
كرەديتتىك تاريح؛
-
قولدانىستاعى كرەديتتىك جۇكتەمە.
شەشۋشى ءرول كوبىنە تابىس پەن مىندەتتەمەلەردىڭ اراقاتىناسىنا تىرەلەدى. ياعني كرەديتى بار ازاماتتىڭ دا يپوتەكا الۋعا مۇمكىندىگى بار. باستىسى:
-
تولەمدەر بويىنشا كەشىكتىرۋ بولماۋى؛
-
جالپى جۇكتەمە نورمادان اسپاۋى.
كرەديت تاريحىن جاقسارتۋ جانە ءقاۋىپسىز مامىلە ءۇشىن نەگە ءمان بەرۋ كەرەك؟
نۇربولات باتىر يپوتەكاعا ءوتىنىش بەرمەس بۇرىن كەمىندە 6–12 اي بۇرىن دايىندالۋعا كەڭەس بەرەدى. ول ءۇشىن:
-
بارلىق كەشىكتىرىلگەن قارىزدى جابۋ؛
-
قاجەتسىز كرەديت كارتالارى مەن ليميتتەردى قىسقارتۋ؛
-
ميكروكرەديتتەردەن باس تارتۋ؛
-
قىسقا مەرزىمدە بىرنەشە بانككە قاتارىنان ءوتىنىش بەرمەۋ قاجەت.
سونداي-اق ساراپشى ءۇيدىڭ “ناقتى قۇنىن” ەسەپتەگەندە تەك باعامەن شەكتەلمەۋدى ەسكەرتەدى. يپوتەكانىڭ تولىق قۇنىنا:
-
باعالاۋ قىزمەتى، نوتاريۋس، ساقتاندىرۋ؛
-
بانك كوميسسيالارى؛
-
جوندەۋ، جيھاز-تەحنيكا؛
-
العاشقى كوممۋنالدىق شىعىندار كىرەدى.
تاجىريبەدە بۇل قوسىمشا شىعىندار ءۇي باعاسىنىڭ 20–30%-ىنا دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
نارىقتان ۇتىلماي ساتىپ الۋ ءۇشىن بىرنەشە نۇسقانى سالىستىرىپ، ۇزاق ۋاقىت ساتىلىمدا تۇرعان وبەكتىلەر بويىنشا ساۋدالاسقان ءتيىمدى.
"باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلگەنىن نارىقتان ايتارلىقتاي جوعارى قۇن، قۇجاتتاردىڭ تولىق بولماۋى نەمەسە ساتۋشىنىڭ اسىقتىرۋى كورسەتەدى. ءقاۋىپسىز مامىلە ءۇشىن بانك ماقۇلداۋىنىڭ بولۋى، بارلىق قۇجاتتىڭ تەكسەرىلۋى جانە تولەمنىڭ تەك رەسمي جولمەن جۇرگىزىلۋى مىندەتتى"، - دەپ قوستى مامان.