بۇقارالىق سپورتپەن اينالىساتىن ادام – دەنە مادەنيەتىن ءومىر سالتىنا اينالدىرعان، سالاۋاتتى ادەتتەردى ۇستاناتىن، ءوزىن جەتىلدىرۋگە ۇمتىلاتىن بەلسەندى تۇلعا. ول سپورتتى تەك جارىس نەمەسە ناتيجە ءۇشىن ەمەس، شاكىرت تاربيەلەۋ، قوعامدا بەلسەندى بولۋ، دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ، ءتىپتى كوڭىل-كۇيدى كوتەرۋ ءۇشىن دە سەرىك ەتەدى. ءبىز بۇگىن سونداي جانداردىڭ ءبىرى تۋرالى ايتپاقپىز.
ۇلكەنمەن دە، كىشىمەن دە دوس
امرا شالباربايەۆ – «ارداگەرلەردىڭ ۆولەيبول فەدەراسياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى الماتى قالاسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى. قازاقستاننىڭ ۆولەيبول جانە سپورت پەداگوگيكاسى سالاسىنداعى ەڭ بەدەلدى ماماندارىنىڭ ءبىرى. تاجىريبەلى تورەشى. سپورت شەبەرىنە كانديدات، پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى، ۇستاز-عالىم، مەگاپوليستەگى نارحوز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى.
ونىڭ شاپشاڭدىقتى، دالدىكتى، زەرەكتىكتى، تاكتيكالىق ويلاۋ قابىلەتىن تالاپ ەتەتىن ۆولەيبولدى سەرىك ەتىپ كەلە جاتقانىنا 25 جىلدان استى.
بويى دا، ويى دا كەلىسكەن ازامات الماتى وبلىسىنىڭ كەتمەن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى مۇقاتاي – بار ءومىرىن كولحوز ىسىنە ارناعان ابىرويلى ەڭبەك ادامى بولعان. اناسى ءتۇرسىنبيبى دە التى پەرزەنتىنىڭ بويىنا ادامگەرلىشىك، مەيىرىم، باۋىرمالىق ءدانىن سەپكەن اياۋلى جان ەدى.
كەيىپكەرىمىز وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ كەلگەن سوڭ، 1995 جىلى الماتىداعى قازاق سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنا ءتۇسىپ، ۇزدىك ءتامامداپ، «ۆولەيبولدان جاتتىقتىرۋشى» ماماندىعىن الىپ شىقتى. ديپلومدى جىگىت بىردەن مەگاپوليستەگى №104 قازاق ورتا مەكتەبىنە دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ ءمۇعالىمى بولىپ قابىلدانادى. كۇندەلىكتى ساباق بەرۋمەن قاتار، سپورت دەسە جانىپ تۇرعان وقۋشىلاردى مەكتەپىشىلىك جانە قالالىق جارىستارعا دايىنداپ، جاسوسپىرىمدەردىڭ بويىندا سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوستى. 2000-2004 جىلدار ارالىعىندا شاكىرتتەرىمەن بىرگە كوپتەگەن جارىستا جۇلدەلى ورىندارعا قول جەتكىزدى. 2004 جىلدان ۋنيۆەرسيتەتتە اعا وقىتۋشى، ۆولەيبولشى ستۋدەنتتەردىڭ جاتتىقتىرۋشىسى. سونىمەن قاتار الماتىلىق ارداگەرلەردەن قۇرالعان ۆولەيبول كومانداسىنا جەتەكشىلىك ەتەدى. ياعني جاستارمەن دە، اعا بۋىنمەن دە ۇنەمى بىرگە.
ارداگەرلەر اتتان تۇسپەيدى
سپورتتى سۇيەتىن تالاي جاستى داڭعىل جولعا سالعان امرا مۇحاتاي ۇلىنىڭ 8 ستۋدەنتى 2024 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سپورت شەبەرلىگىنە كانديدات» اتاعىن يەلەندى. بۇل كەيىپكەرىمىزدىڭ جاتتىقتىرۋشىلىق ءادىسناماسىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە ۇلتتىق سپورتتىڭ دامۋىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىنىڭ كورىنىسى. ول اعا وقىتۋشى رەتىندە تەك كاسىبي ءبىلىم بەرۋمەن شەكتەلمەي، ۆولەيبول سپورتى ارقىلى جاستاردىڭ جىگەرىن جانىپ، كوماندالىق رۋح، ءوزارا سەنىم مەن جەڭىسكە ۇمتىلىس سەكىلدى قاسيەتتەردى دارىتىپ كەلەدى.
ونىڭ جەتەكشىلىگىندەگى كوماندا 2023 جىلى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ۆولەيبولدان قىزدار كوماندالارى اراسىندا وتكەن جارىستا ۇزدىك ويىن كورسەتكەنى تاعى بار. بىلتىر اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ونەر فاكۋلتەتى جانە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتتەرى مەن قىزمەتكەرلەرى اراسىندا «ۇلى ابايدىڭ 180 جىلدىعى»، «ۇلى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسسامبلەياسىنىڭ 30 جىلدىعى» قۇرمەتىنە ۆولەيبولدان ونەر مايتالماندارىنىڭ اراسىندا جولداستىق كەزدەسۋ وتكەندە، امرا شالباربايەۆ «ۇزدىك شابۋىلشى» مارتەبەسىن يەلەنگەن.
جالپى، ارداگەر ۆولەيبولشىلار فەدەراسيانىڭ باستى ماقساتى – ۆولەيبول سپورتىن اعا بۋىن سپورتشىلار اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ، ولاردىڭ دا ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋىنە، سپورتپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ، سونداي-اق سالاۋاتتى ءومىر سالتىن دارىپتەۋ، سول ارقىلى ارداگەرلەردىڭ ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋ. قۇرامىندا كاسىپكەر، اسكەري مامان، پروفەسسور، گەنەرال، دارىگەر، جۇمىسشى دا بار. ءقازىر ولار الداعى اقپاندا ءباا-نىڭ استاناسى ابۋ-دابيدە وتەتىن ۇلكەن دوداعا دايىندالىپ جاتىر.
شەتەلدىك فەدەراسيالار مويىنداعان
ءيا، الماتىلىق ارداگەر سپورتشىلار جەتىستىگى دە از ەمەس. ماسەلەن، شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ م.ەسەمبايەۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان ۆولەيبولدان ارداگەر كوماندالار اراسىنداعى اشىق تۋرنيردە – ءى ورىن؛ ايگىلى قالامگەر ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان ح حالىقارالىق تۋرنيردە – ءىىى ورىن؛ مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قونايەۆتىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان ارداگەرلەر كوماندالارى اراسىنداعى VIII حالىقارالىق تۋرنيردە – ءى ورىن؛ الماتى قالاسىنداعى جوو وقىتۋشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى اراسىندا پروفەسسور ب.قاراجانوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان ۆولەيبول تۋرنيرىنەن ءى ورىن يەلەنگەن. بۇل جەڭىستەر ءبىر پاراسى عانا.
امرا مۇحاتاي ۇلى رەسەي، قىرعىزستان، وزبەكستان جانە برازيلياداعى جارىستاردا قازاقستاننىڭ اتىنان ونەر كورسەتتى. اسىرەسە، برازيليا ەلىندە 41 كوماندانىڭ ىشىندە 2-ورىن الىپ قايتقان ساتتەرىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. ول سپورتشى، جاتتىقتىرۋشى جانە ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە قاتىسىپ، شەتەلدىك فەدەراسيالاردىڭ مويىنداۋىنا يە بولدى. بۇل دارەجە حالىقارالىق EB-1A كريتەرييىنە سايكەس كەلەدى. ونى بىلتىرعى مامىردا وزبەكستانداعى حالىقارالىق ءتۋرنيردىڭ باس تورەشىسى جانە ۇيىمداستىرۋشىسى ارنايى شاقىردى، بۇل مارتەبە دە رەسمي تۇردە تانىلدى. ول بىرنەشە رەت ق ر سپورت جانە تۋريزم مينيسترلىگىنىڭ، ۆولەيبول فەدەراسياسىنىڭ، رەسپۋبليكالىق كوميتەتتەردىڭ جانە شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ بەدەلدى ماراپاتتارىن يەلەنگەن.
ءتارتىپ، ءتوزىم، جىگەر
امرا مۇحاتاي ۇلىنىڭ وتباسى – ءبىلىم مەن پاراسات، سۇيىسپەنشىلىك پەن تاتۋلىق ۇيلەسىم تاپقان بەرەكەلى شاڭىراق. زايىبى قالامقاس الايدار قىزى دا شاكىرت تاربيەلەپ كەلە جاتقان ۇلاعاتتى ۇستاز، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. التىن اسىقتاي ءۇش ۇلى بار.
سپورت وعان تەك فيزيكالىق كۇش ەمەس، ءاردايىم رۋحاني سەرگەكتىك، ءتارتىپ، توزىمدىلىك جانە جىگەر سىيلايدى. مىنە، وسىنداي جاندار ءوز ورتاسىنا ۇلگى بولىپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىنىڭ ماڭىزىن ناسيحاتتاۋعا بەيىم كەلەدى. ءيا، ۆولەيبولشى بەينەسى – جاستار ءۇشىن ۇلگى، قايسارلىق پەن ۇستامدىلىقتىڭ سيمۆولى. ول – سپورتتىڭ تەك دەنە تاربيەسىن عانا ەمەس، رۋحاني دا تاربيە بەرەتىنىن دالەلدەپ كەلە جاتقان جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ ءبىرى.
بليس-ساۋال
«جەڭىس تە، جەڭىلىس تە تاربيەلەيدى»
– ۇستازدىقتىڭ ميسسياسى نەدە؟
– بۇل جەردە شاكىرتكە تەك ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي، مىنەز قالىپتاستىرۋ، دۇنيەتانىمدى بايىتۋ، ادامگەرشىلىككە باۋلۋ سەكىلدى كۇردەلى مىندەتتەر تۇر. ستۋدەنتتەرىمنىڭ ومىردە ءوز ورنىن تاۋىپ، ارمانىنا جەتكەنىن كورگەندە جۇرەگىمە قۋانىش، قاناعات سەزىمى تولادى.
– سپورت، ناقتى ايتقاندا ۆولەيبول سىزگە نە بەردى؟
– كەيدە سپورتتا ءبىر ۇپاي ءۇشىن قانشا كۇش جۇمسايتىنىڭدى بىلەسىڭ، ال بۇل ومىردە ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن نە كەرەك ەكەنىن تۇسىندىرەدى. جەڭىس تە، جەڭىلىس تە ادامدى تاربيەلەيدى.
– ساتسىزدىكتەردەن قانداي ساباق الدىڭىز؟
– ساتسىزدىك – بۇل توقتاۋ ەمەس، قايتا تۇزەلۋ كەزەڭى. ءار جەڭىلىس ماعان «قاي جەردە ءمۇلت كەتتىڭ، نە جەتپەدى؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋدى ۇيرەتتى. سپورتتا دا، ۇستازدىقتا دا تاباندىلىق كەرەك.
– بۇگىنگى جاستار تۋرالى ويىڭىز؟
– بۇگىنگى جاستاردىڭ مۇمكىندىگى وتە كوپ. ءبىراق ۋاقىتتى باعالاۋ جاعى كەيدە اقساپ جاتادى. تەز ناتيجە كۇتەتىندەر كوبەيگەن. ال ناتيجە ەشقاشان تەز كەلمەيدى. وسىنى تۇسىنسە، جاستار بارىنە دە جەتەدى.
– قانداي قۇندىلىقتاردى بيىك قوياسىز؟
– ادالدىق، جاۋاپكەرشىلىك جانە ادامعا قۇرمەت. قانشا قيىن بولسا دا ار-ۇياتتان اتتاماۋ – ادامدى ۇستاپ تۇراتىن ەڭ ماڭىزدىتىرەك.
– ۋاقىت وتكەن سايىن ادامعا نە ماڭىزدى بولا تۇسەدى؟
– ادامنىڭ ارتىندا قالدىرعان ءىزى. بۇل – شاكىرت، ەڭبەك، جاقسى ءسوز، جاقسى ءىس. ماتەريالدىق دۇنيەنىڭ ءبارى ۋاقىتشا، ال ءىز – ماڭگى.
– ءومىرىڭىزدى ءبىر سويلەممەن تۇيىندەسەڭىز؟
– ادال ەڭبەك ابىروي بيىگىنە كوتەرەدى.