قازاقستاندا روبوتوتەحنيكا مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسى سوڭعى جىلدارى قارقىندى دامىپ كەلەدى. بۇل باعىتتاعى وزگەرىستەر مەن نەگىزگى ماسەلەلەر ايگەرىم ەسىمحاننىڭ «AI عىلىم» باعدارلاماسىنىڭ كەزەكتى شىعارىلىمىندا كەڭىنەن تالقىلاندى. باعدارلاماعا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى، روبوتوتەحنيكا ءپانىنىڭ دارىسكەرى بالجان يبراگيم قىزى مەن «سيفرلىق تەحنولوگيالار جانە روبوتوتەحنيكا» حالىقارالىق ينستيتۋتى مەن روبوتوتەحنيكا ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى تالعات سۇندەتوۆ قاتىسىپ، سالانىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن بولاشاعىنا قاتىستى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
روبوتوتەحنيكا ەلدە قالاي دامىپ جاتىر؟
بالجان يبراگيم قىزى قازۇۋ-دا روبوتوتەحنيكا ماماندىعىنىڭ اشىلعانىنا التى جىل عانا بولسا دا، العاشقى ناتيجەلەر بايقالىپ وتىرعانىن ايتتى. وسى ۋاقىت ىشىندە ستۋدەنتتەر حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسىپ، عالىمدار زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن شەبەرحانالاردا ءتۇرلى جوبالار ازىرلەۋگە كىرىسكەن. ۋنيۆەرسيتەتتە جاڭا زەرتحانالار اشىلىپ، پراكتيكالىق جۇمىستارعا باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر. ونىڭ سوزىنشە، الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتا جاڭالىقتار كوپ بولماق.
باعدارلاما بارىسىندا روبوتوتەحنيكانىڭ قازاقستاندا قالاي قالىپتاسقان دا ءسوز بولدى. تالعات سۇندەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازۇۋ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ روبوتوتەحنيكا زەرتحاناسىن اشقان. باستاپقى كەزەڭدە ميكروەلەكترونيكا سالاسىندا زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ، كومپيۋتەرلىك چيپتەردى باعدارلامالاۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەگەن. كەيىن بۇل قىزىعۋشىلىق قازاقستاندا العاش رەت نانوسپۋتنيك مودەلىن جاساۋعا الىپ كەلگەن. وسى تاجىريبەنىڭ نەگىزىندە ەلدەگى العاشقى روبوتوتەحنيكا سىنىبى اشىلىپ، سالا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە دامي باستاعان.
العاشقى جىلدارى روبوتوتەحنيكا مەكتەپتەردە دامىدى. كەيىن ءتۇرلى جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ، بۇل باعىتقا جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى كۇرت ارتقان. تالعات سۇندەتوۆتىڭ پىكىرىنشە، جارىس پەن باسەكەلەستىك قازاق جاستارىنا ەرەكشە اسەر ەتەدى.
«ءدال وسى جارىستار روبوتوتەحنيكانىڭ دامۋىنا سەرپىن بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان سوڭعى ءتورت جىل بويى روبوتوتەحنيكا سالاسى بويىنشا الەمدىك دەڭگەيدە الدىڭعى قاتاردا تۇر. بۇل ەلىمىزدىڭ الەۋەتى جوعارى ەكەنىن جانە جەتەكشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنىن كورسەتەدى. ەندى بۇل باعىتتى ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىندە جۇيەلى تۇردە قولداپ، دامتۋ كەرەك»، – دەدى ول.
روبوتوتەحنيكاعا جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتىر
بالجان يبراگيم قىزى روبوتوتەحنيكاعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، كوپ ادام روبوتوتەحنيكا دەسە ادام كەيپىندەگى روبوتتى ەلەستەتەدى. الايدا بۇل – ەڭ الدىمەن ينجەنەرلىك ماماندىق. وندىرىستە، كولىك جاساۋدا، تۇرمىستىق تەحنيكادا قولدانىلاتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەردىڭ بارلىعى روبوتوتەحنيكاعا جاتادى. بيىل قازۇۋ-دا ءدال وسى ماماندىققا 32 ستۋدەنت وقۋعا قابىلدانعان. ال بىلتىر بۇل كورسەتكىش نەبارى التى ادامدى قۇراعان ەدى. ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا ءتۇسىپ جاتقان جاستار دا كوبەيگەن.
«مەملەكەت جاستاردى وتە جاقسى قولداپ، جاعدايىن جاساپ جاتىر. گرانتتاردىڭ سانىن كوبەيتىپ، وقۋعا تۇسۋگە ارنالعان شەكتى بالدى دا تومەندەتىپ قويدى. وقيمىن، وسى سالانى دامىتامىن دەگەن ستۋدەنتتەرگە كومەكتەسۋگە ءبىز دە دايىنبىز»، – دەدى بالجان يبراگيم قىزى.
باعدارلاما بارىسىندا سالاداعى نەگىزگى ماسەلە دە ايتىلدى. تالعات سۇندەتوۆتىڭ سوزىنشە، روبوتوتەحنيكا ماماندارى ءۇشىن جۇمىس ورىندارى ءالى دە جەتكىلىكسىز.
«قازىرگى تاڭدا وقۋىن اياقتاعان جاس ماماندار كوبىنە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا نەمەسە ستارتاپ جوبالارعا كەتۋگە ءماجبۇر. وندىرىستىك روبوتوتەحنيكا تولىق دامىماعاندىقتان، جۇمىس نارىعىندا سۇرانىس شەكتەۋلى»، – دەيدى ول.
روبوتتار ادامنىڭ ورنىن باسىپ، ولاردى جۇمىسسىز قالدىرا ما؟
ال بالجان يبراگيم قىزى قازاقستاندا ستارتاپ جوبالارعا قارجىلاندىرۋ بار ەكەنىن، جاڭا يدەيالاردى مەملەكەت قولداپ جاتقانىن ايتا كەتتى. سونداي-اق، قوعامدا «روبوتتار ادامداردى جۇمىسسىز قالدىرادى» دەگەن ۇرەي بار ەكەنىن دە جاسىرمادى. ونىڭ ايتۋىنشا، روبوت – ادامنىڭ باسەكەلەسى ەمەس، كەرىسىنشە كومەكشى قۇرال.
«روبوتتاندىرۋ ادامداردى جۇمىسسىز قالدىرمايدى، كەرىسىنشە جاڭا ماماندىقتاردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى. اۋىر، ءقاۋىپتى جۇمىستاردى روبوتتارعا جۇكتەۋ ارقىلى ادامنىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتۋگە بولادى. سوندىقتان، ادامنىڭ ورنىن باسىپ الادى دەپ قورىقۋدىڭ قاجەتى جوق» – دەيدى ول.
سۇحباتتا روبوتوتەحنيكا مەن جاساندى ينتەللەكتتىڭ بايلانىسى تۋرالى دا اڭگىمە بولدى. بالجان يبراگيم قىزى روبوتتى مەحانيكالىق قۇرىلعىعا، ال جاساندى ينتەللەكتتى ونىڭ «ميىنا» تەڭەدى. روبوت الدىن الا جازىلعان الگوريتم ارقىلى نەمەسە جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن ىس-ارەكەت جاسايدى. جاساندى ينتەللەكت كەي جاعدايدا شەشىم قابىلداي الادى. مىسالى، ءۇي جينايتىن روبوتتار ءوز باعىتىن انىقتاپ، كەڭىستىكتى باعدارلاي الادى. الايدا ولار ادامنىڭ ورنىن تولىق الماستىرا المايدى، تەك بەرىلگەن تاپسىرمانى عانا ورىنداي الادى.
بۇل پىكىردى تالعات سۇندەتوۆ تە قولدادى. ول حالىق اراسىندا جاساندى ينتەللەكت ادامعا باعىنباي كەتەدى دەگەن تۇسىنىك بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىراق ءقازىر تەحنولوگيا ءالى مۇنداي دەڭگەيگە جەتكەن جوق. جاساندى ينتەللەكت بەرىلگەن اقپاراتتى وڭدەپ، قايتا ۇسىنادى. ال شىعارماشىلىق ويلاۋ تەك ادامعا ءتان»، – دەدى ول.
قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىندا اشىلعان ينسيتۋت بىزگە قانداي پايدا اكەلىپ جاتىر؟
باعدارلاما بارىسىندا قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىندا اشىلعان سيفرلىق تەحنولوگيالار جانە روبوتوتەحنيكا حالىقارالىق ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسى تۋرالى دا ايتىلدى. بالجان يبراگيم قىزىنىڭ سوزىنشە، بۇل ورتالىق قىتايدىڭ ۇزدىك كومپانيالارىنىڭ بىرىمەن بىرلەسىپ اشىلعان. ينستيتۋتتا روبوتوتەحنيكالىق جۇيەلەر ماماندىعى بويىنشا باكالاۆر، ماگيسترانت جانە دوكتورانتتار ءبىلىم الىپ جاتىر.
«بۇرىن ستۋدەنتتەر تەك تەوريا جۇزىندە ءبىلىم الاتىن ەدى. ال ءقازىر وسى ينسيتۋتتىڭ ارقاسىندا روبوتتاردى كوزبەن كورىپ، قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەپ، تاجىريبە جيناقتاپ ءجۇر»، – دەيدى بالجان
ورتالىقتا ستارتاپ جوبالار ازىرلەۋ دە قولعا الىنعان. الداعى ۋاقىتتا وتاندىق روبوتتاردى جاساۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار قىتايمەن بىرلەسكەن قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. بۇل باعدارلاما اياسىندا ستۋدەنتتەر ءبىلىمىنىڭ ءبىر بولىگىن قىتايدا الىپ، ەكى ديپلوممەن وقۋىن اياقتاي الادى. بۇدان بولەك، قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا، مەكتەپ مۇعالىمدەرى مەن وقۋشىلارىنا ارنالعان پراكتيكالىق كۋرستار اشۋ جوسپاردا بار.
روبوتوتەحنيكانى دامىتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – باسەكەلەستىك
سۇحبات سوڭىندا روبوتوتەحنيكانى قالاي دامىتۋعا بولاتىنى تالقىلاندى. تالعات سۇندەتوۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل سالاعا باسەكەلەستىك قاجەت. مەكتەپتەر اراسىندا جارىستار بار، ەندى ونى ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىنە كوتەرۋ كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتارالىق جارىستار ستۋدەنتتەردى ناقتى جوبالارعا، ستارتاپتارعا، ينۆەستور تارتۋعا جەتەلەيدى.
ال بالجان يبراگيم قىزى كونكۋرستاردا جەڭىسكە جەتكەن جاستارعا گرانت پەن قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ موتيۆاسيانى كۇشەيتەتىنىن اتاپ ءوتتى.