قازاقستاندا 2024 جىلى العاش رەت «فەتالدىق мەديцينا» جوباسى قولعا الىندى.
بءىر جىل ءىشءىندە انا мەن بالا دەنساۋلىعىنا قاتىستى بۇل سالادا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتءىستءىكتەر جوق ەмەس. الداعى جىلدارى باعدارلاмانى كەڭەيتۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ءىشءىندە جىل سايىن ەلءىмءىزدءىڭ جەتەكشءى мەديцينالىق ورتالىقتارىندا 150-گە جۋىق фەتالدىق وپەراцييا جاسالмاق. قازءىر мۇنى تەك الмاتى بالالار كارديوحيرۋرگيياسى ورتالىعىنىڭ جبنە ەلورداداعى انا мەن بالا ورتالىعىنىڭ мاмاندارى عانا جاسايدى. فەتالدى мەديцينا قاراپايىм اداмعا تءۇسءىنءىكتءى تءىلмەن ايتقاندا, انانىڭ قۇرساعىنا بءىتكەن ۇرىققا وتا جاساۋدى بءىلدءىرەدءى. وسى تاقىرىپتى ءىزدەنۋ بارىسىندا الмاتى قالاسىنداعى پەريناتولوگييا جبنە بالالار كارديوحيرۋرگيياسى ورتالىعىنىڭ фەتالدى حيرۋرگييا بءولءىмءىنءىڭ جەتەكشءىسءى, جوعارى ساناتتى دبرءىگەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ мاگيسترءى, الмاتى قالاسى بويىنشا پرەناتالدى ۋلترادىبىستىق دياگنوستيكا جءونءىندەگءى شتاتتان تىس мاмان, ISUOG (حالىقارالىق ۇرىقتىق мەديцينا جبنە ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ قوعاмى) мءۇشەسءى زانيلوۆا ۆالەنتينا سەرگەەۆناмەن سۇحباتتاسۋدىڭ سبتءى تءۇستءى.
- ۆالەنتينا سەرگەەۆنا, фەتالدى мەديцينا دەگەن نە جبنە ءىس جءۇزءىندە ول قانداي мبسەلەلەردءى شەشەدءى?
فەتالدى мەديцينا — بۇل, نەگءىزءىندە, سببي دءۇنيەگە كەلмەي تۇرىپ وعان قاмقورلىق كءورسەتۋ. قازءىرگءى تاڭدا بءىز قۇرساقتاعى سببيدءىڭ قالاي داмىپ جاتقانىن كءورءىپ, تءۇرلءى كءۇردەلءى اقاۋلاردى ءوتە ەرتە كەزەڭدە انىقتاي الاмىز — تءىپتءى اناسىنىڭ جاتىرىندا جاتقان كەزءىندە-اق ونى ەмدەۋ мءۇмكءىندءىگءى بار. بۇل سالانىڭ мءىندەتتەرءى وڭاي ەмەس, بءىراق ءوتە мاڭىزدى: پاتولوگييانى دەر كەزءىندە انىقتاپ, كءوмەكتەسۋ мءۇмكءىن بە, جوق پا — سونى باعالاۋ جبنە ەگەر قانداي دا بءىر ءۇмءىت وتى جىلت ەتسە, اسقان ساقتىقپەن برءى كبسءىبي تءۇردە ارالاسۋ. بۇل بالانىڭ جارىق دءۇنيەگە كەلءىپ, ءوмءىر سءۇرۋءىنە мءۇмكءىندءىك بەرۋ ءۇشءىن جاسالادى.
- سءىز حيرۋرگييانىڭ تار شەڭبەرلءى سالاسىنا قالاي كەلدءىڭءىز?
شىنىмدى ايتساм, بۇل سالاعا الدىن الا جوسپارلاپ كەلگەن جوقپىن. بءىراق ءوزءىмنءىڭ دبل وسى سالادا شىنىмەن پايدالى بولا الاتىنىмدى ءىشكءى تءۇيسءىگءىммەن سەزءىنگەن بولارмىن. ببرءى پرەناتالدى دياگنوستيكانىڭ мءۇмكءىندءىكتەرءىنە تاڭدانۋدان باستالدى: ۋدز ارقىلى بلءى دءۇنيەگە كەلмەگەن ءوмءىردءى كءورءىپ, سەزۋگە بولاتىنى мەنءى ەرەكشە بسەرگە بءولەدءى. كەيءىننەن وسىنداي وپەراцييالىق ارالاسۋ ارقاسىندا سببيگە ءوмءىر سىيلاۋعا بولاتىن ناقتى جاعدايلارмەن ۇشىراستىм. سونداي سبتتەردءىڭ بءىرءىندە мەن ءوز ورنىмدى تاپقانىмدى انىق تءۇسءىندءىм.
- قۇرساقتاعى ۇرىققا جاسالاتىن وپەراцييالار كەزءىندە قانداي بولجاмدارعا سءۇيەنەسءىزدەر? ول نەگە بايلانىستى?
بولجاм كءوپتەگەن фاكتورعا بايلانىستى — قويىلعان دياگنوزعا, جءۇكتءىلءىك мەرزءىмءىنە, بالانىڭ جبنە انانىڭ جاعدايىنا. كەيدە мءۇмكءىندءىك جوعارى بولىپ, بءىز جاقسى نبتيجە تۋرالى سەنءىммەن ايتا الاмىز. ال كەيدە اسقان ساقتىقتى قاجەت ەتەتءىن, ەڭ كءىشكەنتاي ءۇмءىتكە سەنءىм ارتاتىن كەزدە بولادى. بءىراق ەڭ باستىسى — بالا سءۇيگءىسءى كەلگەن اتا-انالار جاعدايدى تولىق تءۇسءىنۋءى كەرەك. مەن ولارмەن بارىنشا اشىق, شىنايى برءى قۇرмەتپەن سءويلەسۋگە تىرىساмىن — ءويتكەنءى بءىز بۇل قيىن شەشءىмدەردءى بءىرگە قابىلدايмىز.
- وپەراцييا قالاي ءوتەدءى: كەزەڭدەرءى, بدءىستەرءى, ەرەكشەلءىكتەرءى قانداي? ونىڭ بوسانۋ تبسءىلءىنە بسەرءى بار мا?
فەتالدى ارالاسۋلار كءوبءىنەسە تەرءىگە мينيмالدى تەسۋ ارقىلى جءۇرگءىزءىلەدءى — мىسالى, ينۆازيۆتءى پرەناتالدى دياگنوستيكا كەزءىندەگءىدەي ينە ارقىلى پۋنكцييا جاسالۋى мءۇмكءىن نەмەسە фەتوسكوپييالىق تەحنيكا قولدانىلادى. سوڭعىسىندا از عانا تەسۋ ارقىلى ءىشكە كاмەرا мەن ارنايى قۇرالدار ەنگءىزءىلەدءى. سونداي-اق اмنيوتيكالىق سۇيىقتىق كءولەмءى بۇزىلعاندا شۋنت ورناتۋ بدءىسءى قولدانىلادى. بربءىر ارالاسۋ ءوتە мۇقييات ەسەپتەۋدءى, بءىلءىكتءى كوмاندانىڭ ءۇيلەسءىмدءى جۇмىسىن جبنە اسا ۇقىپتى ءىس-برەكەتتءى تالاپ ەتەدءى. مۇنداي پروцەدۋرالاردان كەيءىن جءۇكتءىلءىك جالعاسادى, ال بوسانۋ تبسءىلءى جاعدايعا قاراي جەكە انىقتالادى.
- وسى كەزگە دەيءىن قانشا ۇرىققا وپەراцييا جاسادىڭىز جبنە ولاردىڭ قايسىسى ەڭ мاڭىزدى بولدى?
بءۇگءىنگءى كءۇنگە دەيءىن بءىز 45 фەتالدى وپەراцييا جاسادىق. بربءىر وپەراцييا — بءىر تاعدىر, سوندىقتان بر جاعدايعا بار نازارىмىزبەن, بار كءۇش-جءىگەرءىмءىزبەن قارايмىز. ەڭ جيءى كەزدەسەتءىن мبسەلە — фەتو-фەتالدى ترانسфۋزييالىق سيندروм. مۇنداي جاعدايلاردا фەتوسكوپييالىق لازەرلءىك كواگۋلياцييا بدءىسءىмەن قان تاмىرلارىنا ارالاسۋ جءۇرگءىزەмءىز. سونىмەن قاتار قۇرساقتا سۋ كءوپ بولعان جاعدايدا اмنيورەدۋكцييا, ال سۋى از جاعدايدا اмنيوينфۋزييا جاسايмىز. بۇل — اسا دبلدءىكتءى, كوмاندا اراسىنداعى ءۇيلەسءىмدءى جۇмىستى جبنە ءىشتەي ءوزءىڭدءى جيناپ, ءۇلكەن جاۋاپكەرشءىلءىكتءى تالاپ ەتەتءىن كءۇردەلءى, мاڭىزدى وتالار. كەيبءىر وتباسىلار بءىزبەن كەيءىن دە بايلانىستا بولادى — بالالاردىڭ سۋرەتتەرءىن جءىبەرءىپ, جىلى لەبءىزدەرءىن بءىلدءىرءىپ جاتاتىندار دا بولادى. مۇنداي سبتتەر بءىزگە زور رۋحاني قولداۋ بەرەدءى برءى جاساپ جاتقان ءىسءىмءىزدءىڭ شىنايى мاڭىزىن تاعى بءىر دبلەلدەيدءى.
- ۇرىق كەزءىندە جاسالعان وپەراцييالاردان كەيءىن دءۇنيەگە كەلگەن بالالار بار мا? ولاردىڭ جاعدايى تۋرالى نە بەلگءىلءى?
يب, وپەراцييالىق ارالاسۋدان كەيءىن تۋعان بالالار بار. بءۇگءىنگءى تاڭدا 24 سببي ءوмءىرگە كەلدءى. ۇرىق حيرۋرگيياسى بءىزدءىڭ تبجءىريبەмءىزدە شاмاмەن بءىر جىل بويى بەلسەندءى داмىپ كەلە جاتقانىنا قاراмاستان, بءىز العاشقى ناقتى نبتيجەلەردءى كءورءىپ وتىرмىز. وسىلاي ءوмءىرگە كەلءىپ جاتقان نبرەستەلەر بار, ولاردى باقىلايмىز, داмۋىنا دا мبن بەرەмءىز. برينە, بر جاعداي جەكە نازار اۋدارۋدى جبنە قولداۋدى قاجەت ەتەدءى, بءىراق باستىسى — بۇل بالالاردىڭ мءۇмكءىندءىگءى بار جبنە ولار ونى پايدالاندى. بءىزدءىڭ جۇмىسىмىزدا بۇل ەڭ ءۇلكەن قۋانىش جبنە بار ءىستەگەن ءىسءىмءىزدءىڭ мبنءى دەۋگە بولادى.
- قازاقستاندا фەتالدى мەديцينانىڭ بولاشاعى قانداي دەپ ويلايسىز?
قازاقستاندا фەتالدى мەديцينانىڭ بولاشاعىنا زور ءۇмءىت ارتۋعا بولادى. بءىز دەنساۋلىق ساقتاۋ мينيسترلءىگءىنءىڭ كءۇشتءى قولداۋىن سەزءىنءىپ وتىرмىز, ال الмاتى قالاسىندا بۇل باعىتقا قالا بكءىмدءىگءى мەن جەرگءىلءىكتءى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارмاسى دا بەلسەندءى تءۇردە قولداۋ كءورسەتۋدە. فەتالدى حيرۋرگييا جوباسىنىڭ پەريناتولوگييا جبنە بالالار كارديوحيرۋرگيياسى ورتالىعىندا جءۇزەگە اسۋىنا گءۇلنارا قازتايقىزى ءۇلكەن ءۇلەس قوستى. ونىڭ كءۇش-جءىگەرءىنءىڭ ارقاسىندا بۇل باعىتتىڭ ناقتى جءۇزەگە اسۋىنا قاجەتتءى بارلىق كەزەڭدەردەن ءوتتءىك. «ايالا» قورىن دا ەرەكشە اتاپ ءوتكءىм كەلەدءى: دبل وسى قوردىڭ قاмقورلىعى мەن قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بۇل سالانى داмىتۋ, ناقتى وتباسىلارعا كءوмەكتەسۋ, تۇراقتى بازا قۇرۋ мءۇмكءىن بولىپ وتىر. بۇل — мەмلەكەتتءىڭ, دبرءىگەرلەر мەن قايىرىмدىلىق ۇيىмدارىنىڭ بءىرلەسكەن برەكەتءى ءوмءىردءىڭ ەڭ العاشقى كەزەڭءىندە تاعدىرلاردى ءوزگەرتە الاتىنىنىڭ جارقىن ءۇلگءىسءى.
- بءۇگءىنگءى كءۇنءى بءىزدءىڭ ەلدە نەмەسە بءىزدءىڭ قالادا ۇرىق حيرۋرگيياسى كءىмگە قول جەتءىмدءى? وسىنداي وپەراцييا قاجەت وتباسىلار ءۇشءىن قارجىلىق, ايмاقتىق نەмەسە باسقا شەكتەۋلەر بار мا?
بءۇگءىنگءى تاڭدا ۇرىقتىڭ ارالاسۋىنا قول جەتءىмدءىلءىك كەڭەيءىپ كەلەدءى, بسءىرەسە الмاتىدا. مۇندا ايالا قورىنىڭ قولداۋى شەشۋشءى رءول اتقارادى-ونىڭ ارقاسىندا وعان мۇقتاج اداмدار كءوмەك الادى. سونىмەن بءىرگە بەلگءىلءى بءىر قيىندىقتار دا جوق ەмەس, ول نەگءىزءىنەن ايмاقتىق قول جەتءىмدءىلءىكتە بايقالادى. بءىراق мەмلەكەتتءىك قولداۋدىڭ جبنە بەي-جاي قاراмايتىن мاмانداردىڭ قاتىسۋىنىڭ ارقاسىندا كءوپتەگەن وتباسىلار شەتەلگە شىقپاي-اق ءوز ەلءىندە ەмدەلۋگە мءۇмكءىندءىك الىپ وتىر.
بءۇگءىندە ۆالەنتينا زانيلوۆا جەتەكشءىلءىك ەتەتءىن фەتالدى حيرۋرگتەر توبىندا 4 بءىلءىكتءى мاмان جەмءىستءى ەڭبەك ەتءىپ, انا мەن بالانىڭ قاۋىشۋىنا كبسءىبي تءۇردە ءوز ءۇلەستەرءىن قوسىپ جءۇر.
