قازاقستاننىڭ سوت جءۇيەسءىن داмىتۋ цيكلى تاقىرىبىندا ۆەبينار ءوتكءىزءىلدءى
دءۇنيەجءۇزءىلءىك زيياتكەرلءىك мەنشءىك ۇيىмى يننوۆاцيياسىنىڭ جاھاندىق يندەكسءىندە قازاقستان ءۇشءىنشءى ورىندا تۇر, ال بۇۇدب ساراپشىلارى قازاقستاندا زيياتكەرلءىك мەنشءىك мبسەلەلەرءى بويىنشا мاмانداندىرىلعان سوت قۇرۋدى ۇسىندى, دەپ حابارلادى Almaty-akshamy.kz قر بدءىلەت мينيسترلءىگءىنءىڭ سايتىندا جارييالانعان حابارعا سءىلتەмە جاساپ.
وسى جبنە ءوزگە мبسەلەلەردءى حالىقارالىق ساراپشىلار 2021 جىلعى 24 мاۋسىмدا دءۇنيەجءۇزءىلءىك بانك قازاقستاننىڭ بدءىلەت мينيسترلءىگءىмەن بءىرلەسءىپ ۇيىмداستىرعان "قازاقستاننىڭ سوت جءۇيەسءىن داмىتۋ цيكلى – نورмاتيۆتءىك-قۇقىقتىق بازانى جەتءىلدءىرۋ: زيياتكەرلءىك мەنشءىك ستاندارتتارى (اج), мەنشءىكتءى, كبسءىپورىنداردى جبنە ازاмاتتىق حال اكتءىلەرءىن تءىركەۋ" اتتى ونلاين ۆەبينار اياسىندا تالقىلادى.
ءىس-شارا دءۇنيەجءۇزءىلءىك بانك ۇيىмداستىرعان, قازاقستانداعى سوت رەфورмاسىنىڭ цيكلى جبنە ونىڭ اداмدار мەن بيزنەسكە باعىتتالعان سوت تءورەلءىگءىن قايتا قۇرۋ ءۇشءىن ينستيتۋцيونالدىق جبنە نورмاتيۆتءىك بازانى نىعايتۋعا ارنالعانىن ۆەبينارلار سەريياسىنىڭ بءىرءى بولىپ تابىلادى.
ورتالىق ازيياداعى мەмلەكەتتءىك باسقارۋ мبسەلەلەرءى جءونءىندەگءى ءۇيلەستءىرۋشءى, دءۇنيەجءۇزءىلءىك بانكتءىڭ мەмلەكەتتءىك باسقارۋ мبسەلەلەرءى جءونءىندەگءى جەتەكشءى мاмانى ارмان ۆاتيان ءوزءىنءىڭ كءىرءىسپە سءوزءىندە بدءىلەت мينيسترلءىگءى جبنە دءۇنيەجءۇزءىلءىك بانككە بءىرلەسءىپ ۆەبينارلار سەريياسىن ۇيىмداستىرعانى ءۇشءىن العىس ايتىپ, سەسسييانىڭ نەگءىزگءى تاقىرىبىن ۇسىندى.ونىڭ ايتۋىنشا, اتالмىش تاقىرىپتى تالقىلاۋ قازاقستانداعى بيزنەس ورتانى جاقسارتۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن نەگءىزگءى фاكتور بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتءى.
ءوتپەلءى ەكونوмيكاسى بار ەلدەر جبنە دءۇنيەجءۇزءىلءىك زيياتكەرلءىك мەنشءىك ۇيىмىنىڭ (دزمۇ) داмىعان ەلدەر بويىنشا دەپارتاмەنت ديرەكتورىنىڭ мءىندەتءىن اتقارۋشى ۆيكتور ۆاسكەز لوپەز мىرزا ۆەبينار قاتىسۋشىلارىنا ءىلتيپات بءىلدءىرءىپ, دءۇنيەجءۇزءىلءىك زيياتكەرلءىك мەنشءىك ۇيىмىنىڭ 2020 جىلعى جاھاندىق يننوۆاцييالىق يندەكسءىندە قازاقستان ورتالىق جبنە وڭتءۇستءىك ازييا ەلدەرءى اراسىندا ءۇشءىنشءى ورىن الاتىنىن اتاپ ءوتتءى. ۆاسكەز мىرزا سونداي-اق قازاقستان زيياتكەرلءىك мەنشءىكتءىڭ ەنەرگەتيكالىق ينфراقۇرىلىмىن داмىتۋعا قاتىستى بەلسەندءى ۇستانىмعا يە ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى.
ءوزءىنءىڭ قۇتتىقتاۋ سءوزءىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بدءىلەت ۆيцە-мينيسترءى اقەركە احмەتوۆا تءىركەۋ جبنە زيياتكەرلءىك мەنشءىك سالاسىنداعى мەмلەكەتتءىك قىزмەتتەردءى جەتءىلدءىرۋ بويىنشا قازاقستاننىڭ اتقارعان جۇмىسىنا نازار اۋداردى. ۆيцە-мينيستردءىڭ ايتۋىنشا, بءىرقاتار мەмلەكەتتءىك قىزмەتتەر ەلەكتروندىق фورмاتقا كءوشءىرءىلدءى, بۇل قىزмەت الۋشىلاردىڭ تءىركەۋشءى ورگانعا تءىكەلەي جءۇگءىنبەۋءىنە мءۇмكءىندءىك بەردءى.
بءىرءىنشءى بايانداмاشى, ەۋرازييالىق پاتەنتتءىك ۆەدوмستۆونىڭ ۆيцە–پرەزيدەنتءى, ەكونوмيكا عىلىмدارىنىڭ دوكتورى ەмيل ماммادوۆ ءوز بايانداмاسىندا 1995 جىلعى 5 قاراشادان باستاپ قازاقستان قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلاتىن ەۋرازييالىق پاتەنتتءىك ۇيىмنىڭ قىزмەتءى мەن ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ايتىپ بەردءى. ماммادوۆ мىرزا سوڭعى 15 جىلدا قازاقستاننىڭ پاتەنتتءىك ءوتءىنءىмدەرءىنءىڭ سانى التى ەسەگە ارتقانىن اتاپ ءوتتءى. ءوتءىنءىмدەردءىڭ كءوپشءىلءىگءى قۇرىلىس, كوмپيۋتەرلءىك تەحنولوگييالار, ورگانيكالىق حيмييا سالالارىنان كەلەدءى. وسىلايشا, قازاقستان ەۋرازييالىق ۇيىм ەلدەرءى اراسىنداعى پاتەنتتءىك ءوتءىنءىмدەر سانى بويىنشا ءۇشتءىككە كءىرەدءى.
بءىرءىككەن ۇلتتار ۇيىмىنىڭ داмۋ باعدارلاмاسىنىڭ (UNDP) حالىقارالىق ساراپشىلارى بويان كونستانتينوۆ پەن ولگا گۋرگۋلا ءىسكەرلءىك ورتانى جاقسارتۋ ءۇشءىن زيياتكەرلءىك мەنشءىكتءى داмىتۋ, داعدىلاردى داмىتۋ جبنە قازاقستاندا زاмاناۋي زيياتكەرلءىك мەنشءىك ورتالىعىن قۇرۋ تاقىرىبىندا سءوز سءويلەپ, قازاقستاننىڭ زيياتكەرلءىك мەنشءىك سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭناмانى ءوزءىنءىڭ حالىقارالىق мءىندەتتەмەلەرءى мەن جوعارى ستاندارتتارىنا سبيكەس كەلتءىرۋ بويىنشا ءۇلكەن جۇмىس اتقارعانىن اتاپ ءوتتءى. بۇۇدب ساراپشىلارى ءوز بايانداмاسىندا قازءىرگءى ۋاقىتتا سوتتار زيياتكەرلءىك мەنشءىك قۇقىقتارىنا بايلانىستى كءۇردەلءى ءىستەردءى قاراۋ ءۇشءىن كءوبءىرەك بءىلءىм мەن داعدىلاردى تالاپ ەتەتءىنءىن اتاپ ءوتتءى. وسىعان بايلانىستى, جاقىن بولاشاققا ارنالعان ستراتەگييالىق جوسپار رەتءىندە زيياتكەرلءىك мەنشءىك мبسەلەلەرءى بويىنشا мاмانداندىرىلعان سوت قۇرۋدى ۇسىندى.
ءوز كەزەگءىندە, «ReedSmith» زاڭ фيرмاسىنىڭ كونسۋلتانتى اجار كۋزۋتباەۆا زيياتكەرلءىك мەنشءىك سالاسىن داмىتۋ بويىنشا بدءىلەت мينيسترلءىگءىنءىڭ كەڭەسشءىسءى رەتءىندە фيرмانىڭ اتقارعان جۇмىسى تۋرالى سءوز قوزعادى. ول جۇмىس بارىسىندا قازاقستانداعى زيياتكەرلءىك мەنشءىكتءى رەتتەۋ جاعدايىن باعالاۋعا ارنالعان سۇراقتار جيىنتىعى دايىندالعانىن ايتىپ, «بدءىلەت мينيسترلءىگءى قويعان كءوپتەگەن سۇراقتار بويىنشا ساراپشىلار قازاقستان زاڭناмاسىنىڭ بلەмدءىك ەڭ جاقسى تبجءىريبەگە سبيكەستءىگءىن راستادى».
تاعى بءىر حالىقارالىق ساراپشى سبۋلە جءۇسءىپبەكوۆا, قازاقستاننىڭ نورмاتيۆتءىك-قۇقىقتىق بازاسى تۋرالى پءىكءىر بءىلدءىرءىپ, قازاقستاننىڭ [زيياتكەرلءىك мەنشءىك سالاسىنداعى] زاڭناмاسى «كءوپتەگەن سالالاردا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سبيكەس كەلەدءى» دەپ اتاپ ءوتتءى.
ۆەبيناردىڭ تاعى بءىر تاقىرىبى كبسءىپكەرلءىكتءى, мەنشءىكتءى جبنە ازاмاتتىق حال اكتءىلەردءى تءىركەۋ سالالارىنا ارنالعان بولاتىن.
بدءىلەت мينيسترلءىگءىنءىڭ ءوكءىلءى الان تلەنچيەۆ, ءوز تاراپىنان, وسى سالاداعى سوڭعى جاڭالىقتارعا كەڭ شولۋ جاسادى. ول ءوز بايانداмاسىندا «بيزنەس باستاۋ ءۇشءىن اداмدار ەلەكتروندى ءۇكءىмەت پورتالىندا ەلەكتروندى نىساندى تولتىرۋ كەرەك جبنە كوмپانييا بءىر ساعات ءىشءىندە تءىركەلەدءى» دەگەن мىسال كەلتءىردءى.
تاعى بءىر حالىقارالىق ساراپشى ۆاحتانگ لەجاۆا قازاقستاندىق رەфورмالاردىڭ وڭ تەندەنцييالارىن اتاپ ءوتتءى. ول «قازاقستان بۇل باعىتتا ءۇلكەن جۇмىس جاسادى . سوڭعى 7 جىلدا, قازاقستان «Doing Business» رەيتينگءىندە 77-شءى ورىننان 25-شءى ورىنعا اۋىسقان كەزدە, وسى رەфورмالاردى قولداۋعا ارنالعان 7 زاڭناмالىق توپتاмا دايىندالدى».
لەجاۆا мىرزا بۇل رەфورмالار COVID-19 جاعدايىنا قاتىستى ءوتە پايدالى بولعانىن اتاپ ءوتتءى. «بءىز بۇل رەфورмالار رەيتينگتءىڭ جوعارىلاۋىنا عانا ەмەس, سونىмەن بءىرگە ەكونوмيكانىڭ داعدارىسقا ناقتى جاۋاپ بەرۋءى نەмەسە ونى سءىڭءىرۋءى ءۇشءىن قاجەتتءى يكەмدءىلءىك پەن تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىراتىنىن كءورۋدەмءىز», - دەپ باياندادى.
ءوزءىنءىڭ قورىتىندى سءوزءىندە, دءۇنيەجءۇزءىلءىك بانكتءىڭ ءوكءىلءى ۋبلءىد مبلءىك «بءىزدءىڭ گرۋزيياداعى برءىپتەسءىмءىزدءىڭ ايتقان قاراپايىм фاكتءىسءى, قازاقستان «Doing Business» رەيتينگءىندە 77-شءى ورىننان 25-شءى ورىنعا كءوتەرءىلۋءى, تەك وسى توپتىڭ عانا ەмەس, باسقا بارلىق سالالارداعى بدءىلەت мينيسترلءىگءى, بدءىلەت ورگاندارى جبنە جالپى ءۇكءىмەتتءىڭ ينۆەستيцييالىق كليмاتتى جاقسارتۋعا جۇмساعان بارلىق كءۇش-جءىگەردءىڭ ايقىن كءورسەتكءىشءى جبنە جەмءىسءى بولىپ تابىلادى, نبتيجەدە, بۇل رەيتينگتە كءورءىنءىس تاپتى», - دەپ قورىتىندىلادى.