تەرگەۋلىك جۋرناليستيكا قوعام ءۇشىن وزەكتى تاقىرىپتاردى زەرتتەپ، سۇرىپتالعان ءارى دالەلدى ماتەريالداردى ۇسىنادى. قازاقستاندا تەرگەۋلىك جۋرناليستيكا ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقىتىلىپ، ءبىرقاتار باسپا ءسوز اگەنتتىكتەرى بۇل باعىتتا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى اتالعان سالانىڭ قارقىن الا باستاۋى مەدياكەڭىستىكتەگى وڭ ۇردىستەردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانادى. بۇل جۇمىستار ارقىلى وتاندىق مەدياعا جاڭا سەرپىن بەرىلىپ وتىر.
تەرگەۋلىك جۋرناليستيكانىڭ تولىققاندى دامۋىنا اسەر ەتەتىن بىرنەشە فاكتور بار، ولاردىڭ نەگىزگىلەرى – زاڭناما، قۇقىقتىق شەكتەۋلەر، سەنزۋرا جانە ەتيكالىق ستاندارتتار. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن زاڭناما، سەنزۋرا مەن شەكتەۋلەر ماسەلەسى باسپا ءسوز بەتتەرىندە دە، الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە ءجيى قوزعالىپ كەلەدى. ەتيكالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ ماسەلەسى سالىستىرمالى تۇردە كولەڭكەدە قالىپ وتىر. حالىقارالىق ستاندارتتار مەن ادەبيەتتەر بار بولعانىمەن، ولار جەرگىلىكتى جاعدايدى تولىق قامتىمايدى، سەبەبى بۇل ەڭبەكتەردە قازاقستانداعى تەرگەۋلىك جۋرناليستيكانىڭ ناقتى ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالدانبايدى.
سوندىقتان قازىرگى قازاقستانداعى تەرگەۋلىك جۋرناليستيكادا ەتيكالىق ستاندارتتاردىڭ ساقتالۋ دەڭگەيى وزەكتى ماسەلە رەتىندە قاراستىرىلۋى ءتيىس. ەتيكالىق ستاندارتتار جازۋ بارىسىندا دا، اقپاراتتى اۋىزشا جەتكىزۋ كەزىندە دە ءجۋرناليستى ساۋاتتىلىققا، كاسىبيلىككە جانە جەكە شەكارانى ساقتاۋعا جەتەلەيدى. تەرگەۋلىك جۋرناليستيكادا ەتيكالىق ستاندارتتار قۇقىقتىق جانە مورالدىق قاعيداتتارعا نەگىزدەلەدى، ولار جۋرناليستيكاداعى وبەكتيۆتىلىك ۇستانىمىنىڭ ورنىن ايقىندايدى. ەتيكالىق ستاندارتتاردى جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى دەپ اتاۋعا بولادى. بۇل جەردە تەك وبەكتيۆتىلىك قانا ەمەس، دالدىك، ادالدىق پەن اشىقتىق، قۇپيالىلىقتى ساقتاۋ، قۇقىقتىق جانە مورالدىق جاۋاپكەرشىلىك پرينسيپتەرى دە قامتىلادى. مۇنىڭ بارلىعى تەرگەۋلىك جۋرناليستيكاداعى زەرتتەۋلەردىڭ سالماعىن ارتتىرادى. ەتيكا ستاندارتتارى تۋرالى تۇسىنىك مەديا سالاسىنداعى ءاربىر قىزمەتكەردە قالىپتاسۋى قاجەت، بۇل تالاپ تەك جۋرناليستەرگە عانا قاتىستى ەمەس. تەرگەۋلىك جۋرناليستيكاداعى ەتيكالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ ماسەلەسىنە كەلەر بولساق، زەرتتەۋ ماتەريالدارىن ۇسىناتىن باسپا ءسوز قۇرالدارى اگەنتتىك، سايت، راديو نەمەسە گازەت فورماتىندا جۇمىس ىستەي الادى. بۇل ماتەريالداردى دايىندايتىن – جۋرناليستەر، ال ەتيكالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ ولاردىڭ تىكەلەي كاسىبي مىندەتى بولىپ سانالادى. زاڭ جۇزىندە سەنزۋراعا تىيىم سالىنعانىمەن، ەتيكالىق ستاندارتتار تالاپ ەتەتىن اشىقتىق پەن اقپاراتتى بۇرمالاماۋ قاعيداتتارى ءىس جۇزىندە تولىق ساقتالا بەرمەيدى جانە كوپ جاعدايدا فورمالدى سيپاتتا قالىپ قويادى. قىسىم مەن زاڭنامالىق قاراما-قايشىلىقتار، اشىقتىق ءپرينسيپىنىڭ ساقتالماۋى، رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە فاكتىنى زەرتتەۋ مادەنيەتىنىڭ السىزدىگى سياقتى كەدەرگىلەر تەرگەۋلىك جۋرناليستيكانىڭ دامۋىن تەجەيدى. جۋرناليست تولىققاندى تەرگەۋدى تەك فاكتىنى جان-جاقتى زەرتتەۋ ارقىلى عانا ۇسىنا الادى، الايدا كەيبىر ماتەريالداردا زاڭدىق تەرمينولوگيانىڭ دۇرىس قولدانىلماۋى بايقالادى، مىسالى «كۇدىكتى» ۇعىمىنىڭ ورنىنا «قىلمىسكەر» ءسوزىنىڭ قولدانىلۋى كاسىبي جانە ەتيكالىق قاتەلىك بولىپ سانالادى. بۇل جۋرناليستەر اراسىندا بازالىق قۇقىقتىق ءبىلىمنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتەدى.
تەرگەۋلىك جۋرناليستيكاداعى ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا جۋرناليست ماماندارىن دايارلاۋ ساپاسىن كۇشەيتۋ قاجەت، جۋرناليستيكا ماماندىعىنا تەرگەۋلىك جۋرناليستيكا ءپانىن ەنگىزۋ ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. اتالعان ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشۋ ارقىلى تەرگەۋلىك جۋرناليستيكاداعى ەتيكالىق ستاندارتتاردىڭ ساقتالۋىن قالىپقا كەلتىرۋگە بولادى. بازالىق العىشارتتاردى ۇسىنۋ جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ بيلىك قۇرىلىمدارىنىڭ قۇزىرەتىندە بولسا دا، ەتيكالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ تەرگەۋلىك جۋرناليستيكانىڭ باستى اسپەكتىسى ءارى جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ ىرگەلى قۇندىلىعى بولىپ قالا بەرەدى. ەتيكالىق ستاندارتتاردىڭ ساقتالماۋى بولاشاق جۋرناليستەردىڭ كاسىبي دامۋىنا كەرى اسەر ەتەدى، بۇل فاكتورلار جۇمىس بارىسىندا ەلەۋلى كەدەرگىلەر تۋعىزىپ، ساپالى جۋرناليستيكانىڭ قالىپتاسۋىن تەجەيدى. اشىقتىق پەن شىندىققا نەگىزدەلگەن، فاكتىلەردى بۇرمالامايتىن، تەرگەۋلەرى اشىق، مەدياسى ساۋاتتى ءارى كاسىبي ستاندارتتارعا ساي قوعام عانا ناعىز جۋرناليستىك جاۋاپكەرشىلىكتى قامتاماسىز ەتە الادى.
دامۋشى قازاقستاننىڭ جۋرناليستەرى مىنا قوعامدى ىزدەنىس تاپقىسى كەلەدى، سەنزۋراسىز، تالقىعا اشىق، زاڭدار بەلگىلى ءبىر سۇمدىق وقيعا نەگىزىندە كۇشكە ەنبەيتىن (سالتانات مىسالىندا)، جۋرناليستيكانى وقىتۋ جۇيەسى قازىرگى ترانسفورماسياعا ساي وزگەرگەن، مەديساۋاتتى، سونىمەن قاتار ازاتتىق پەن Factcheck پلاتفورمالارى سياقتى زەرتتەۋ قۇرالدارىن ءتيىمدى پايدالانا بىلەتىن قوعامدا. جۋرناليستيكا كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرىلىپ، ستاندارتقا ساي داميدى، جاڭا مەديا پلاتفورمالارداعى فاكچەكينگ جوبالارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەگى زەرتتەۋ كۋرستارى جۋرناليستەردى ىزدەنۋگە ۇيرەتەدى، جەرگىلىكتى زەرتتەۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ اشىق دەرەكتەرىن پايدالانۋ كاسىبي ەتيكا مەن ساۋاتتىلىقتى نىعايتادى.
كاسىبيلىككە ۇمتىلۋ، ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ جانە تازا اقپاراتقا نەگىزدەلگەن دامىعان قوعام قۇرۋ – تەرگەۋلىك جۋرناليستيكانىڭ باستى ماقساتى بولۋى ءتيىس.