ەسكى جاڭا جىل - يۋليان جانە گريگوريان كۇنتىزبەلەرىنىڭ ايىرماشىلىعىنا بايلانىستى پايدا بولعان ەرەكشە مەرەكە. ول ەسكى سالت بويىنشا جاڭا جىلدى بىلدىرەدى جانە ول ەسكى كۇنتىزبەگە ساي، 13 قاڭتاردان 14 قاڭتارعا قاراعان ءتۇنى اتاپ وتىلەدى. قازىرگى تاڭدا ونى مەرەكەلەمەيدى، دەيتۇرعانمەن ەسكە الىپ، "ەسكىشە" تويلايتىندار نەكەن-ساياق. ەسكى جاڭا جىل اتاۋى قايدان شىقتى؟ مۇنى Aqshamnews.kz ءتىلشىسى زەرتتەپ كوردى.
تاريحى قالاي پايدا بولدى؟
1918 جىلى بولشيەۆيكتىك ۇكىمەت رەسەيدە قولدانىلىپ كەلگەن يۋليان كۇنتىزبەسىنەن باس تارتىپ، گريگوريان كۇنتىزبەسىنە كوشتى. يۋليان كۇنتىزبەسى ريم يمپەرياسى داۋىرىندە جاسالىپ، ەجەلگى استرونوميالىق تۇسىنىكتەرگە نەگىزدەلگەن. ال گريگوريان كۇنتىزبەسى XVI عاسىردا ەنگىزىلىپ، ۋاقىتتى ەسەپتەۋدە اناعۇرلىم ءدال بولدى.
ەكى كۇنتىزبە اراسىنداعى ايىرماشىلىق 13 كۇندى قۇرادى. كۇنتىزبەنى وزگەرتۋ تۋرالى دەكرەتكە سايكەس، 1918 جىلعى 14 اقپاننان كەيىنگى كۇن بىردەن جاڭاشا ەسەپتەلە باستادى. وسىلايشا، ەسكى كۇنتىزبە بويىنشا جاڭا جىل حالىق جادىندا ساقتالىپ، "ەسكى جاڭا جىل" دەگەن اتاۋمەن بەيرەسمي مەرەكەگە اينالدى.
ءدىني كوزقاراس
ورىس پراۆوسلاۆ شىركەۋى گريگوريان كۇنتىزبەسىنە وتپەي، يۋليان كۇنتىزبەسىن ساقتاپ قالدى. سول سەبەپتى پراۆوسلاۆ الەمىندە روجدەستۆو 7 قاڭتاردا اتاپ وتىلەدى، ال كاتوليك ەلدەرىندە ول 25 جەلتوقسانعا سايكەس كەلەدى.
پراۆوسلاۆ داستۇرىندە جاڭا جىل 14 قىركۇيەكتە باستالادى جانە ول يسا پايعامباردىڭ تۋعان كۇنىنەن ەمەس، الەمنىڭ جاراتىلۋىنان باستاپ ەسەپتەلەدى. ال 1 قاڭتار كۇنى شىركەۋدە قاسيەتتى ازاپكەر ۆونيفاتيي ەسكە الىنادى.
ەسكى جاڭا جىل قاي ەلدەردە تويلانادى؟
ەسكى جاڭا جىلدى تەك رەسەيدە عانا ەمەس، بۇرىنعى كسرو ەلدەرىندە، سونداي-اق گرەسيادا، سەربيادا، چەرنوگوريادا، الجيردە، تۋنيستە جانە باسقا دا مەملەكەتتەردە اتاپ وتەدى. بۇل ەلدەردىڭ بارلىعىندا مەرەكەنىڭ پايدا بولۋى كۇنتىزبە اۋىسۋىمەن بايلانىستى، الايدا ءارقايسىسىنىڭ وزىندىك داستۇرلەرى بار.
مىسالى:
- شۆەيساريانىڭ نەمىس ءتىلدى ايماقتارىندا 13 قاڭتاردا ەسكى اۋليە سيلۆەستر كۇنى اتاپ وتىلەدى؛
- ماكەدونيادا ەسكى كۇنتىزبە بويىنشا جاڭا جىلدا كارناۆالدار ۇيىمداستىرىلادى؛
- ۋەلستە حەن گالان فەستيۆالى ءوتىپ، بالالار ۇيلەردى ارالاپ، تاتتىلەر جينايدى.
مەرەكە كەزىندەگى ىرىمدار
"جاڭا جىلدى قالاي قارسى الساڭ، ءبىر جىلدى ءدال سولاي وتكىزەسىڭ" دەگەن سوزدەردىڭ ەسكى جاڭا جىلعا دا قاتىسى بار. سول سەبەپتى قاڭتاردىڭ 13-نەن 14-نە قاراعان ءتۇنى قوناقتار ادەمى كيىنىپ، مول داستارحان جايۋعا ءتيىس. سونداي-اق، مەرەكە ءتۇنى ۇيگە كوپبالالى قوناق ءبىرىنشى كىرسە، مولشىلىق بولادى دەپ ىرىمداعان.
بۇدان وزگە ادامدار جىلدىڭ قالاي وتەتىنىن اۋا رايىنا قاراپ بولجاعان. مىسالى، جەل وڭتۇستىكتەن سوقسا، بۇل ءبىر جىل بويى كۇننىڭ جىلى ءارى ادامدار جۇرەگىنىڭ مەيىرىمگە تولى بولاتىنىن بىلدىرگەن. ال جەل باتىستان سوقسا، بۇل ءبىر جىل بويى ءسۇت پەن بالىقتىڭ، اسپاننىڭ اشىق بولۋى جەمىس-جيدەكتىڭ مول بولاتىنىنىڭ بەلگىسى.
ەسكى جاڭا جىل تۇنىندە نە ىستەۋگە بولمايدى؟
ەڭ باستىسى - بۇل كەزدە قارىز الماۋ جانە بەرمەۋ. ايتپەسە، جىلدى وسىلاي وتكىزەتىن بولاسىز.
ەسكى جاڭا جىلدى تەك ايەلدەر قاۋىمىمەن بىرگە قارسى الماعان ءجون. ايتپەسە جىل بويى جالعىزسىراپ وتەدى دەگەن دە سەنىم بار.
بۇل كۇنى قوقىس تاستاپ، ءۇي جيناماعان دا ءجون. ايتپەسە قوقىسپەن بىرگە ساتتىلىك تە كەتىپ قالۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ورنىنا الدىن الا جيناستىرىپ، مەرەكە كەزىندە دەمالۋعا تىرىسقان دۇرىسىراق.
بۇگىندە رەسەي حالقىنىڭ شامامەن جارتىسى ەسكى جاڭا جىلدى مەرەكەلىك داستارقان باسىندا اتاپ وتەدى. سونىمەن قاتار مۋزەيلەر مەن مادەني مەكەمەلەر بۇل كۇنگە ارنالعان كورمەلەر مەن تانىمدىق شارالار ۇيىمداستىرادى.
ءبىزدىڭ ەلدە ەسكى جاڭا جىلدى تويلايتىندار قاراسى كوپ ەمەس. رەسمي مەرەكەلەنبەسە دە، حالىق اراسىندا كوڭىل-كۇي ءۇشىن قاڭتاردىڭ 13-14 ارالىعىندا باس قوسىپ، وتىرىس جاساپ، ونى مەرەكەلەيتىندەر كەزدەسىپ جاتادى.