عىلىمي تاعىلىمداما كوبىنە كاسىبي ءبىلىمدى تەرەڭدەتۋ، اكادەميالىق جەلىلەردى كەڭەيتۋ جانە زەرتتەۋ ادىستەمەسىن مەڭگەرۋ قۇرالى رەتىندە سيپاتتالادى. الايدا سوڭعى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق زەرتتەۋلەردە مۇنداي ساپارلاردىڭ بەيرەسمي، تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى ىقپالى دا ماڭىزدى فاكتور رەتىندە قاراستىرىلا باستادى. مەنىڭ اقش-تاعى تاعىلىمدامام وسى تۇجىرىمدى ناقتى تاجىريبە ارقىلى دالەلدەدى.
امەريكاعا كەلگەن كەزدە مەن بۇل ساپاردى ۋنيۆەرسيتەتتىك ورتا، عىلىمي جۇمىس جانە تىلدىك تاجىريبەمەن بايلانىستى جوسپارلادىم. ال تۇرمىس، ءومىر ءسۇرۋ كەڭىستىگى مەن ادامارالىق قارىم-قاتىناس قوسالقى ماسەلە بولىپ كورىندى. دەگەنمەن بىرنەشە اي تۇراتىن امەريكالىق ءۇيدىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان ساتتەن باستاپ تاعىلىمدامانىڭ مازمۇنى تەك اكادەميالىق ەمەس، الەۋمەتتىك-مادەني سيپات الا باستادى.
العاشىندا بۇل ءۇي مەن ءۇشىن بوتەن مادەنيەتتىڭ جابىق كەڭىستىگى ەدى. ال ءۇي يەسى ءۇشىن ول - ءومىرباياندىق جادىمەن، وتباسىلىق تاريحپەن، كۇندەلىكتى ريتۋالدارمەن تولى ورتا. فرانسۋز سوسيولوگى پەر بۋردەنىڭ «كۇندەلىكتى تاجىريبە ارقىلى قالىپتاساتىن habitus» ۇعىمى ءدال وسى جاعدايدى سيپاتتايدى: تۇرمىستىق ورتا ادام قۇندىلىقتارىن كوزگە كورىنبەي قالىپتاستىرادى. ۋاقىت وتە كەلە مەن بۇل ءۇيدىڭ وزىمە دە تانىس، ءتىپتى جاقىن كەڭىستىككە اينالىپ بارا جاتقانىن سەزىندىم.
ءبىر كەشتە ءۇي يەسى - پاتريسيا لۋيزا بۋركارت - ماعان ءوزىنىڭ ءومىربايانى جازىلعان قولجازبانى ۇسىندى. بۇل ءسات جەكە سەنىمنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار زەرتتەۋشى ءۇشىن ماڭىزدى دەرەك كوزى بولدى. ءومىر تاريحى (life history) ءادىسى الەۋمەتتىك عىلىمداردا بەلگىلى ءبىر قوعامدى جەكە تاعدىر ارقىلى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى (C. Wright Mills، micro–macro connection).
پاتريسيا - حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى امەريكالىق ورتا تاپ وكىلىنىڭ تيپتىك، ءبىراق سونىمەن بىرگە دارا بەينەسى. ول ورتا باتىستىڭ ەڭبەكقور، تارتىپكە نەگىزدەلگەن وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. اكەسىنىڭ ينجەنەرلىك ويلاۋى مەن ەڭبەك ەتيكاسى، اناسىنىڭ ونەرگە، ادەبيەتكە جانە ەستەتيكاعا جاقىندىعى پاتريسيا تۇلعاسىنىڭ ەكى مادەني نەگىزىن قالىپتاستىردى. بۇل - امەريكالىق قوعامداعى راسيونالدىق پەن شىعارماشىلىقتىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋىنىڭ مىسالى.
وتباسىنىڭ كاليفورنياعا كوشۋى پاتريسيانىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتتى. اپەلسين توعايلارى، ۇنەمى سالىنىپ وتىرعان ۇيلەر، ءبىراق وزگەرمەيتىن كۇن ءتارتىبى - كەشكى ورتاق اس - امەريكاندىق وتباسى مودەلىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتتەرىن كورسەتتى. مۇندا ەڭبەك، ءتارتىپ جانە كوممۋنيكاسيا تەڭ دارەجەدە باعالانادى. بۇل جاعداي م. ۆەبەر سيپاتتاعان پروتەستانتتىق ەڭبەك ەتيكاسىنىڭ تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى كورىنىسى رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن.
اناسىنىڭ ىقپالىمەن پاتريسيا ونەر مەن قوزعالىستى ءومىر سالتىنا اينالدىردى. ءجاسوسپىرىم شاقتا كاسىبي بالەتكە بەت بۇرۋ مۇمكىندىگى بولا تۇرا، ول جوعارى ءبىلىمدى تاڭدادى. ۋنيۆەرسيتەتتە تاريح ماماندىعىن يگەرۋى ونىڭ جەكە تاعدىر مەن قوعامدىق پروسەستەردىڭ بايلانىسىنا قىزىعۋشىلىعىن كورسەتتى. بۇل تاڭداۋ كەيىنگى كاسىبي جولىنا دا اسەر ەتتى.
ەرەسەك ومىرىندە پاتريسيا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ، اعىلشىن جانە يسپان تىلدەرىندە وقۋدى ۇيرەتتى. كوپتەگەن شاكىرتتەرى ءۇشىن وقۋ - الەۋمەتتىك موبيلدىلىكتىڭ قۇرالىنا اينالدى. ءبىلىمنىڭ «الەۋمەتتىك ليفت» رەتىندەگى ءرولى تۋرالى تەوريالار ونىڭ پراكتيكالىق قىزمەتىندە ناقتى كورىنىس تاپتى. سونىمەن قاتار، ول جەكە قىزىعۋشىلىقتارىن - بي، ادەبيەت، تابيعاتپەن بايلانىس - ۇزبەي ساقتادى.
پاتريسيانىڭ ءومىر جولى - گەوگرافيالىق جانە ىشكى ميگراسيا تاريحى. سانتا-كرۋز، ورەگون، ديەۆيس - ءاربىر كەڭىستىك ونىڭ تۇلعالىق دامۋىنا اسەر ەتتى. بۇل موبيلدىلىك قازىرگى امەريكالىق قوعامعا ءتان قۇبىلىس رەتىندە قاراستىرىلادى. بۇگىندە زەينەت جاسىنا جەتسە دە، ول جاڭا تىلدەر ۇيرەنىپ، جازادى، ساياحاتتايدى. ونىڭ قازاقستانعا بارۋ تۋرالى ويى - مادەني الماسۋدىڭ تەك ينستيتۋسيونالدىق ەمەس، ادامدىق دەڭگەيدە جۇزەگە اساتىنىن كورسەتەدى.
مەن ءۇشىن بۇل امەريكالىق ءۇي تاعىلىمدامانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني زەرتحاناسىنا اينالدى. قايتار كۇن جاقىنداعان سايىن، مەن بۇل تاجىريبەنىڭ عىلىمي بىلىممەن قاتار، مادەني سەزىمتالدىق پەن ادامي جاقىنداسۋدى قالىپتاستىرعانىن ايقىن ءتۇسىندىم.
بۇل تاجىريبە عىلىمي تاعىلىمدامانىڭ تەك كاسىبي ەمەس، مادەني-الەۋمەتتىك قۇندىلىعىن كورسەتەدى. بوتەن ۇيدە ءومىر ءسۇرۋ - مادەنيەتتەردىڭ شىنايى توعىسۋ نۇكتەسى. مۇنداي ميكرودەڭگەيدەگى قارىم-قاتىناستار ارقىلى «امەريكا» دەرەكسىز ۇعىمنان ناقتى ادامدىق بەينەگە اينالادى. جەكە ءومىر تاريحى ارقىلى ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارى، ەڭبەك ەتيكاسى جانە دۇنيەتانىمى اشىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا، ءبىر شاڭىراق استىندا قالىپتاسقان دوستىق — مادەني ينتەگراسيانىڭ ەڭ ءتيىمدى ءارى تابيعي فورمالارىنىڭ ءبىرى.
رايحان ەركەباي،
مەديسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى،
«500 عالىم» جوباسى بويىنشا
«بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتى،
كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتى، ديەۆيس، اقش