Jazǵy demalys jasóspírímder úshín tek tynyǵu emes, tabys tabu múmkíndígí

1 mausymnan bastap Qazaqstanda oqushylar men studentterge arnalǵan jazǵy qoǵamdyq jūmys baǵdarlamasy íske qosyldy.

 Endí 14 jastan asqan jasóspírímder resmı túrde eńbek etíp, alǵashqy tabysyn taba alady. Baǵdarlama tek jaz mezgílínde júzege asady jáne jasóspírímderdíń eńbek qūqyqtary zańmen naqty rettelgen.

Jūmys ísteu qūqyǵy men zań talaptary

Qazaqstan Respublıkasynyń Eńbek kodeksíne sáıkes, kámeletke tolmaǵan azamattardyń eńbekke aralasuyna rūqsat etíledí, bíraq belgílí bír shekteulermen:

         •        16 jastan bastap – jalpy negízde jūmys ísteuge bolady;

         •        15 jastan bastap – negízgí orta bílím (yaǵnı, 9-synyp) alǵan jaǵdaıda rūqsat beríledí;

         •        14 jastan bastap – ata-anasynyń nemese zańdy ókílíníń jazbasha kelísímímen jáne oqudan tys uaqytta jeńíl jūmys ísteuge bolady.

QR EK 68-babyna sáıkes, 14–16 jas aralyǵyndaǵy jasóspírímderdíń jūmys uaqyty aptasyna 24 saǵattan, al kún saıynǵy júkteme 2,5 saǵattan aspauy tıís.

Sonymen qatar, 18 jasqa tolmaǵandarǵa kelesí jūmys túrleríne tyıym salynady:

         •        Auyr jáne zıyandy eńbek;

         •        Jerasty jūmystary;

         •        Túngí, ústeme, mereke jáne demalys kúnderíndegí auysymdar.

Almaty qalasy Jūmyspen qamtu jáne áleumettík baǵdarlamalar basqarmasynyń málímetínshe, jasóspírím resmı túrde jūmysqa ornalasu úshín kelesí qūjattardy ūsynuy qajet:

Ata-anasynyń (nemese zańdy ókílíníń) jazbasha rūqsaty;

Medıtsınalyq qorytyndy (densaulyǵy jaıly);

Jazbasha eńbek sharty;

Eńbektí qorǵau men qauípsízdík talaptarynyń saqtaluy.

 Barlyq eńbek sharttary enbek.kz nemese egov.kz portaldary arqyly tírkeluí tıís.

Ayajan Qarsaqbaevanyń tájírıbesí: eńbektenuge erte beıímdelgen

Ayajan úshín  demalys kezínde  óz eńbegímen tabys tabu — qalypty ís. Ol 17 jasta, bıyl Almatydaǵy «Bóbek» gumanıtarlyq kolledjíníń 2-kursyn bítírgen. Ol bolashaqta ınformatıka páníníń mūǵalímí boludy maqsat etken. Al jazǵy demalysyn tıímdí paıdalanudy 15 jasynan bastap dástúrge aınaldyrǵan.

«Bıyl men oqyp júrgen kolledjge jaqyn jerde balalarǵa arnalǵan lager ashylatynyn estídím. Ózímdí ūsynyp kóríp edím – qabyldady. Árıne, belgílí talaptar boldy: aldymen - jauapkershílík; ata-analarmen jáne balalarmen baılanys ornatu; balalarmen jyly sóılesu, ózíńdí tyńdata bílu.

Osy talaptarǵa saı bolǵan soń jūmysqa qabyldandym», — deıdí Ayajan.

 Qazír ol tárbıeshíníń kómekshísí retínde jūmys ísteıdí. Būl — onyń jazǵy mausymda eńbek etíp júrgen úshínshí jyly.

«Ár jūmystyń óz qıyndyǵy bolady. Bíraq maǵan būl ís ūnaıdy. Balalarmen jūmys ísteu — úlken jauapkershílík ekenín jaqsy túsínemín. Árí būl tájírıbeníń mamandyq boıynsha jūmys ísteuíme septígí tıeríne senímím mol», — deıdí ol. 

«Balanyń demalǵany dūrys» deıtínder de bar

Ata-ana úshín balasynyń jūmys ístep, qolǵabys tıgízgení janǵa medeu, kóńílderíne sením ūyalatady. Alaıda balanyń jazda jūmys ístegeníne qarsy píkírdegíler de bar. Máselen, bes balanyń anasy Zıyash Ermekbaeva jazda balaǵa tynyǵu, densaulyǵyna kóńíl bólu mańyzdy dep esepteıdí.

«Jūmys 18 jasqa tolǵan soń da jetíp artylady. Al balalyq shaq – demaluǵa, oınauǵa arnalǵan kezeń. Erte bastan jauapkershílík júktep qoyu dūrys pa eken?» – deıdí kópbalaly ana.

Qūqyq men qauípsízdík – basty nazarda

Jasóspírímderdíń eńbek qūqyǵy zańmen erekshe qorǵalady. Olar eńbek naryǵynda osal top bolyp sanalady, sondyqtan qorǵau tetíkterí naqty jolǵa qoıylǵan:

         •        Eńbek ınspektsıyasy – jūmys uaqyty, sharttyń boluy, jalaqy tóleu talaptaryn baqylaıdy;

         •        Prokuratura – zań būzushylyqtardy anyqtap, shara qoldanady;

         •        Sot organdary – jūmys berushímen tuyndaǵan daularda kómektesedí.

Elektrondy ótíníshterdí enbek.kz jáne egov.kz portaldar arqyly beruge bolady. 

Almatyda qandaı jūmys túrlerí qoljetímdí?

Almaty qalasynda 14 jastan asqan jasóspírímder úshín tolyq emes jūmys kúníne ūsynylatyn qyzmet túrlerí jyl saıyn kóbeıíp keledí. Ádette, būl – arnaıy daǵdylardy qajet etpeıtín, qauípsízdígí saqtalǵan, qoǵamdyq sıpattaǵy jūmystar.

Jasóspírímder jıí qatysatyn negízgí jūmys túrlerí:

Qyzmet kórsetu salasy:

         •        Dayashy — dámhanalar men meıramhanalarda;

         •        Satushy kómekshísí — azyq-túlík, kıím dúkenderínde;

         •        Baspahana qyzmetkerí — tehnıkalyq kómek kórsetu (mysaly, qaǵaz sūryptau, qaptau).

Jetkízu jáne aqparat taratu:

         •        Kurer — tapsyrystardy jetkízuge kómektesu;

         •        Paraqsha/habarlandyru taratu — sauda ortalyqtary men qoǵamdyq oryndarda.

Kútím jáne kómek kórsetu:

         •        Balalarǵa kútushí — uaqytsha nemese kúndízgí uaqytta qarap beru;

         •        Januarlarǵa kútím jasau — seruendetu, tamaq beru;

         •        Qart adamdarǵa kómek — dúkenge baryp kelu, úı sharuasyndaǵy ūsaq jūmystar

Basqa jūmystar:

         •        Anımator — balalar ís-sharalarynda kóńíl kóteru;

         •        Call-ortalyqta operator — eger jūmys kólemí men mazmūny jasóspírímge saı bolsa;

         •        Promouter nemese keńesshí — jarnama jáne tūtynushylarmen baılanys.

Mūndaı jūmystardyń barlyǵy — uaqytsha árí ıkemdí, yaǵnı jazǵy demalys kezínde oqushylar men studentterdíń oqu protsesíne kedergí keltírmeıtíndeı etíp ūıymdastyrylady.

Jastardyń eńbekke aralasuy tek materıaldyq tabys tabumen shektelmeıdí — būl olardyń qarym-qatynas jasau, jauapkershílík, ózín-ózí damytu daǵdylaryn qalyptastyruǵa sep bolady. Qaı salada jūmys ístese de, bastysy – zań sheńberínde jáne qauípsízdík talaptaryn saqtaı otyryp eńbek etu kerek ekenín ūmytpaǵan jón.