XX ǵasyrdyń alǵashqy jartysy men odan keıíngí kezeńder qazaq tarıhynda kóshí-qonnyń auyr kezeńderímen este qaldy. Sol tūsta kóp otbasy Iranǵa qaraı qonys audardy. Belgílí ırantanushy Islam Jemeneıdíń derek-jańǵyrtularyn negízge ala otyryp, Iranǵa kóshken qazaq qauymynyń qalyptasuy, tūrmysy jáne ūlttyq sanany saqtap qalu joldary turaly aıtyp berdí, - dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Mamannyń aıtuynsha, Iranǵa kóshken qazaqtar kóbí Mańǵystau tumalary bolǵan.
"Asharshylyq pen qıynshylyqtar qazaqtardyń ekí túrlí baǵytqa kóshíne sebep boldy. Bír toptary Túrkímenstan arqyly Qaraqalpaqstanǵa, ekínshílerí Túrkímenstannyń ústínen Iran jaǵalauyna óttí. Óıtkení eń jaqyn jer shamamen 40 shaqyrymdaı ǵana bolǵan. Osy kósh bírneshe aıdyń íshínde emes, 4–5 jyl kólemínde, top-top bolyp ūıymdastyrylǵan", - dedí ol.
Islam Jemeneıdíń maldan aıyrylu, sharuashylyq shyǵyndary, dín jaǵynan da áser qazaqtardyń qonys audaruyna ıtermelegen. Iran mūsylman el bolǵan soń, sonda kóshuge bel buǵan.
Qauymnyń etnıkalyq qūramy
"Iranǵa kóshkender negízínen kíshí júzdíń toptary boldy: adaılar, álímder, naımandar; sondaı-aq bír jalaıyr áuletí de kezdestí. Áuelde olar ózderín negízínen "qazaqpyz" dep tanytty, al ru-taıpalyq belgí - rulyq ataulardyń mańyzy keıíngí ūrpaqtar men táuelsízdík alǵannan keıín aıqyndala bastady", - dedí ol.
Islam Jemeneıdíń aıtuynsha, 1979 jylǵy Islam revolyutsıyasyna deıín Irandaǵy keı qauymdar ózderín kóbíne adaı retínde tanıtyn. Keıín táuelsízdík alǵannan keıín ǵana rudy bíle bastady. Áıtpese, olar tek qazaq dep bíldí ózderín.
Qazír Iranda qansha qazaq bar?
"Qazír 3 qalada 6 qazaq auyl qaldy. Būryn 6 bolyp, 1995 jyly 3 qaldy. Qazír 6-ǵa qaıta toldy", - dedí sarapshy.
Vıdeo kadry
Dínmūhamed Qonaevtyń yqpaly qandaı boldy?
Islam Jemeneıdíń aıtuynsha, 1968 jyly patsha Mūhammed Reza Pehlıvı Qazaqstanǵa kelíp, keterínde Dínmūhamed Qonaevpen kezdesedí.
"Qonaev "Iranda qazaqtar bar dep estídím" deıdí. Patsha ūyalyp, bílmeıtínín aıtady. Sol kezde Qonaev "eger olardyń jaǵdaıyn jaqsartsańyz, sol meníń Iranda qonaq bolǵanym" degen eken. Sodan keıín patsha Iranǵa baryp, qazaqtar turaly aqparat jınaı bastaıdy. Sonyń arqasynda qūjat retteu, jer beru, sayası kompleksten shyǵu, densaulyq retteu degen máseleler sheshíldí", - deıdí ol.