Қазақстан үкіметі ауқымды салық реформасын іске асыруға дайындалуда. Бұл өзгерістер кімге қалай әсер етеді? Неліктен реформа қажет және оны жүзеге асыру кезінде қандай қиындықтар туындайды? Осы және басқа да мәселелер жөнінде вице-премьер-министр Серік Жұманғарин Tengrinews.kz сайтына берген сұхбатында айтып берді. Бұл туралы aqshamnews.kz сайты хабарлайды.
Неге салық реформасы қажет?
Серік Жұманғариннің айтуынша, реформа тек салық жүйесіне ғана емес, сонымен қатар бюджет саясатына да әсер етеді. Бюджет – бұл мемлекет экономикасына салынатын инвестиция көзі, ал оның тұрақты болуы үшін табыс бөлігін ұлғайту қажет. Қазіргі таңда Қазақстан бюджетінің шығыс бөлігі 26 трлн теңгені құрайды, ал түсімдер бұл соманы толық қамти алмайды.
Үкімет тапшылықты жабу үшін Ұлттық қордан трансферттер алады және ішкі нарықта облигациялар шығару арқылы қарыз тартады. Алайда мұндай стратегия ұзақ мерзімді перспективада елдің қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін. "Біз жыл сайын 5 трлн теңгеден астам қаражатты Ұлттық қордан ала беретін болсақ, 2036 жылға қарай қор мүлде жойылады", – дейді Жұманғарин.
ҚҚС және салық жүктемесінің теңсіздігі
Қазіргі салық жүйесінің ең әлсіз тұстарының бірі – қосылған құн салығы (ҚҚС) жинақталуының төмендігі. Ресми мәліметтер бойынша, ҚҚС бюджет кірістерінің шамамен 40%-ын құрауы тиіс, бірақ іс жүзінде оның 20-24%-ы ғана жиналады. Басты себеп – бизнес субъектілерінің көпшілігінің ҚҚС төлеуден босатылуы.
"Қазақстанда 2,1 млн-нан астам кәсіпкер бар, бірақ олардың тек 137 мыңы ғана ҚҚС төлеуші болып табылады. Бұл – бизнестің небәрі 4%-ы", – деп түсіндірді вице-премьер. Сонымен қатар, көптеген кәсіпкерлер бизнесті бірнеше шағын компанияға бөліп, салық төлеуден жалтарады.
Осы мәселені шешу үшін үкімет ҚҚС төлеушілер санын көбейтіп, салықтың шынайы жиналуын арттыруды жоспарлап отыр. Сонымен қатар, бизнеске жүктемені азайту үшін дифференцияланған салық мөлшерлемелері енгізілмек.
Жаңа салық реформасының негізгі өзгерістері
1. ҚҚС мөлшерлемесінің өзгеруі:
Негізгі мөлшерлеме – 16% (қазіргі 12%-дан көтерілді)
Медициналық қызметтер үшін – 10%
Ауыл шаруашылығы және азық-түлік өндірісі үшін – 0%
2. ҚҚС төлеушілердің санын арттыру:
Қазір НДС порогі – 78 млн теңге, оны 15 млн теңгеге дейін төмендету ұсынылуда.
Бұл өзгеріс 80% кәсіпкерлерге әсер етпейді, тек ірі табыс табатын, бірақ ҚҚС төлемейтін компанияларды қамтиды.
3. Салық жүктемесінің теңестірілуі:
Қазіргі таңда шағын және орта бизнес көбіне арнайы режимдер арқылы салықтан босатылады.
Реформа аясында бұл режимдер қайта қаралып, B2C (тұтынушыға тікелей сататын бизнес) субъектілері үшін салықтық артықшылықтар сақталмақ, ал B2B (бизнеске қызмет көрсететін компаниялар) толық салық төлеуге міндеттеледі.
Инфляция және бағаның өсуі: Үкіметтің болжамы
ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі инфляцияға әсер ете ме? Бұл сұрақ көптеген кәсіпкерлер мен қарапайым азаматтарды алаңдатып отыр. Жұманғариннің айтуынша, үкімет реформаның инфляцияға әсерін алдын ала есептеп қойған.
"Біз бұл өзгерістердің инфляцияны 3-3,5%-ға арттыруы мүмкін екенін болжадық. Бірақ бұл – қысқа мерзімді әсер. Қазіргі таңда Қазақстандағы ҚҚС мөлшерлемесі – 12%, бұл көрші елдерге қарағанда әлдеқайда төмен. Ресей, Беларусь, Арменияда ҚҚС – 20%, ал Қырғызстан мен Өзбекстанда – 12%", – дейді ол.
Сонымен қатар, әлеуметтік әлсіз топтар үшін арнайы көмек шаралары қарастырылмақ. Бұл қосымша жәрдемақылар мен субсидиялар арқылы жүзеге асуы мүмкін.
Бизнес пен қоғамның реакциясы
Салық реформасы қоғамда және бизнес қауымдастығында түрлі пікір туғызуда. Кейбір кәсіпкерлер салық жүктемесінің артуына наразы, ал сарапшылар оның ұзақ мерзімді тиімділігі туралы пікір білдіруде.
"Реформаға қарсы топтардың өз мүддесі бар. Әсіресе, салық жеңілдіктерін пайдаланатын және көлеңкелі экономикада жұмыс істейтін кәсіпкерлердің мүддесін қорғайтындар", – дейді Жұманғарин.
Дегенмен, үкімет реформаны жүзеге асыру барысында бизнес өкілдерімен диалог жүргізуге дайын. "Біз барлық аймақтарда кәсіпкерлермен кездесіп, олардың ұсыныстарын тыңдаймыз. Парламентте де бұл мәселе кеңінен талқыланатын болады", – деп сендірді вице-премьер.
"Жаңа қоғамдық келісім"
Серік Жұманғарин салық реформасын "жаңа қоғамдық келісім" деп сипаттайды. Оның айтуынша, реформа мемлекет пен бизнес арасындағы әділ қарым-қатынасты қалыптастырып, экономиканы тұрақтандыруға бағытталған.
"Біз бизнесті қолдауды жалғастырамыз. Барлық қосымша кірістер нақты секторға, оның ішінде шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталады. Егер біз реформаны жүзеге асырмасақ, болашақ ұрпақ үшін қаржылық тұрақсыздық қаупін тудырамыз", – дейді ол.
Жаңа салық реформасы 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енеді. Алдағы уақытта үкімет, парламент және бизнес өкілдері реформаның нақты механизмдерін анықтап, оның тиімділігін қамтамасыз етуге тырысады.
Кілт сөздер: , , НДС, , , бизнес, , , шағын және орта бизнес.