Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev Konstıtýsıalyq komısıanyń V otyrysynda jańa Parlamentti qurýdyń úsh mańyzdy aspektisi týraly aıtyp berdi jáne Quryltaı men Halyq Keńesi qyzmetteriniń ara-jigin aıqyndap berdi, - dep habarlaıdy Aqshamnews.kz.
Depýtat Konstıtýsıany abstraktili uǵymdarmen kómkerip, tym kúrdelindirip jibermeý mańyzdy ekenin atap ótti. Konstıtýsıa – teorıa emes. Ol – naqty erejeler jıyntyǵy. Memleket kúndelikti soǵan súıenip jumys isteıdi, sheshimder qabyldaıdy, halyqtyń ál-aýqaty qamtamasyz etiledi.
«Al Quryltaı yqsham ári utymdy bolady. Konstıtýsıalyq komısıa qosymsha búdjettik shyǵyndarǵa jol bermeýdi barynsha eskergen. Bul – óte mańyzdy qadam, qoǵamǵa berilgen naqty ıshara. Iaǵnı biz «tek bılik úshin kóbirek bılik qalyptastyrýdan» boıdy aýlaq saldyq. Eger parlamentarııler sanyn standartty eýropalyq formýlaǵa súıenip, halyqtyń sany nemese aýmaqtyq qaǵıdat boıynsha eseptesek, Quryltaıda 500-600 depýtat bolar edi. Álemde ondaı tájirıbe bar. Biraq Komısıa sanaly túrde basqa joldy tańdady − depýtat sanyn kóbeıtpeı, kerisinshe, ońtaılandyrdy», - dedi Elnur Beısenbaev.
Ekinshi aspekt – prosedýralyq tyǵyryqtan jáne bıliktiń shamadan tys qat-qabat bolýynan bas tartý. Álemdik tájirıbe úlken parlament − árdaıym qýatty parlament bola bermeıtinin kórsetken. Kóbine ol zań shyǵarý isin tejeıdi.
Máselen uzaq ýaqyt boıy Italıa parlamenti Eýropadaǵy eń aýqymdy parlamentterdiń biri boldy (tómengi palatada 630 depýtat). Bul apatty búrokratıaǵa ákelip, zańdardyń qabyldanýyn birneshe jylǵa sozǵan. Nátıjesinde 2020 jyly bul el batyl qadam jasap, depýtattardyń úshten bir bóligin (400-ge deıin) qysqartty.
«Ulybrıtanıada Qaýymdar palatasynda 650 adam, al Lordtar palatasynda 800-den astam múshe bar. Sonyń saldarynan áleýmettik mańyzy bar zańdar palatalar arasynda 20 retten astam keri qaıtarylǵan. Bul alyp mehanızmdi qalaıda jumys istetý úshin úkimet pikirtalasqa shekteý qoıýǵa májbúr. Dál osy sebepti Memleket basshysy depýtattar sanynyń shamadan tys kóbeıýin orynsyz dep atady. Naqty reglamenti bar jáne zańdar úsh oqylymda qaralatyn birpalataly Quryltaı – sheksiz maquldaýlardan, kýlýardaǵy kompromısterden jáne jaýapkershiliktiń bulyńǵyrlanýynan sanaly túrde bas tartý», - dedi Májilis depýtaty.
Úshinshi aspekt – Halyq keńesiniń qaıtalaýshy emes, teńgerimdi saqtaıtyn ınstıtýt retindegi róli. Halyq Keńesi Quryltaıdyń balamasy emes jáne onymen básekege túspeıdi. Ol – turaqty qyzmet etetin konsýltatıvtik organ, memleket pen halyq arasyndaǵy altyn kópir.
«Halyq Keńesiniń ókilettigi konstıtýsıalyq zańda naqty belgilenedi. Keńes ózi qalaǵan kezde jınalmaıdy, ári taǵy bir Parlamentke aınalmaıdy. Onyń mindeti – qoǵamnyń talap-tilegin jınaqtaý, ishki saıasat, qoǵamdyq kelisim, ulttyq birlik pen qundylyqtar máselelerinde usynystar tujyrymdaý. Halyq keńesiniń Quryltaıǵa zań jobalaryn usyný, respýblıkalyq referendýmǵa bastamashy bolý quqyǵyna ıe boldy. Osylaısha, biz ár qurylymnyń óz rólin naqty aıqyndaýǵa qol jetkizemiz. Iaǵnı, Quryltaı – sheshim qabyldaıdy jáne saıası jaýapkershilik arqalaıdy. Halyq keńesi – qoǵamdyq suranys pen kún tártibin qalyptastyrady», - dedi Elnur Beısenbaev.