Ботулизм – адам өміріне тікелей қауіп төндіретін аса қауіпті жұқпалы ауру.
Ол көбінесе үй жағдайында дұрыс дайындалмаған немесе бұзылған тағамдар арқылы жұғады. Соңғы жылдары Қазақстанда тіркелген ботулизм жағдайлары оның әлі де өзекті мәселе екенін көрсетеді. Осыған байланысты Алматы қаласы Алмалы ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы тұрғындарға ботулизмнің алдын алу шаралары, алғашқы белгілері мен қауіпті тағам түрлері туралы ақпарат беріп, кеңес ұсынады. Төменде ботулизмнің себептері мен салдары, емдеу жолдары және күнделікті өмірде сақтық шаралары толық сипатталады.
Ботулизмнің негізгі себептері:
Ботулизм – Clostridium botulinum деп аталатын бактерияның токсині арқылы тарайтын ауру. Бұл бактерия оттегісіз ортада – яғни, герметикалық жабылған банкалар мен вакуумды қаптамаларда тез көбейіп, улы заттар бөледі. Үй жағдайында дайындалған консервілер, ет, балық және саңырауқұлақ тағамдары – ең жиі кездесетін жұқтыру көзі болып табылады. Егер бұл тағамдар дұрыс өңделмесе немесе жарамсыз жағдайда сақталса, адам ағзасына өте қауіпті болады.
Қауіп төндіретін өнімдер:
• Үйде дайындалған көкөніс консервілері: қызанақ, қияр, бұрыш, баклажан.
• Үйде тұздалған немесе қақталған балық пен ет өнімдері.
• Саңырауқұлақтар – термиялық өңдеуді қажет ететін аса қауіпті өнім.
• Ісіген, герметикалығы бұзылған банкалар мен вакуумды қаптамалар.
• Тоңазытқышта сақталмаған немесе сақтау мерзімі өтіп кеткен тағамдар.
Алғашқы белгілерін білу маңызды:
Ботулизм белгілері токсин ағзаға түскеннен кейін 12-36 сағат ішінде байқалуы мүмкін. Кейде бұл бірнеше күнге де созылып жатады. Алғашқы белгілері жүрек айну, құсу, іштің ауруы; әлсіздік пен бас айналу, ауыздың құрғауы, жұтынудың қиындауы, сөйлеудің бұзылуы.
Кейінірек неврологиялық белгілер дамиды:
• Қос көріну, көздің бұлшықеттерінің салдануы.
• Тыныс алудың қиындауы, тұншығу.
• Бұлшықеттердің әлсіреуі, қозғалыстың бұзылуы.
Бұл белгілер тез дамуы мүмкін, сондықтан алғашқы симптомдар байқалған сәтте бірден дәрігерге жүгіну қажет!
Ботулизмді емдеу жолдары:
• Антитоксикалық терапия: ботулизмге қарсы арнайы сарысу (антитоксин) енгізіледі. Бұл ағзаға енген уды бейтараптандырады. Неғұрлым ерте енгізілсе, соғұрлым тиімді.
• Қарқынды терапия: тыныс алу жүйесі мен жүрек қызметін қолдау үшін жасанды тыныс алу аппараты қажет болуы мүмкін.
• Уды ағзадан шығару: асқазанды немесе ішекті жуу арқылы токсиннің қалдығы шығарылады.
• Оңалту кезеңі: ауыр түрімен ауырған науқастарға ұзақ мерзімді физиотерапия мен жүйке қызметін қалпына келтіру қажет.
Ботулизмнің алдын алу шаралары:
Үй жағдайында консервілеу кезінде:
• Банкаларды алдын ала қайнатып, жақсылап зарарсыздандырыңыз.
• Герметикалық қақпақтарды ғана қолданыңыз.
• Термиялық өңдеуді дұрыс жасаңыз:
• Көкөністерді – кемінде 10 минут қайнатыңыз.
• Ет пен балықты – жоғары температурада ұзақ уақыт пісіріңіз.
• Дайын өнімдерді қараңғы әрі салқын жерде сақтаңыз.
• Ісіген, бұзылған, қақпағы шыққан банкаларды ешқашан тұтынбаңыз.
Сақтау кезінде:
• Жарамдылық мерзімін қадағалаңыз.
• Температуралық режимді сақтаңыз.
• Қаптаманың бүтіндігін тексеріңіз.
Ботулизм — сирек кездесетін, бірақ өте қауіпті ауру. Бұл дерттің алдын алу тек медицина қызметкерлерінің емес, әрбір адамның өз қолында. Есіңізде болсын, тағам дайындау мен сақтау ережелерін қатаң сақтау арқылы өзіңізді және жақындарыңызды бұл қатерден қорғауға болады. Ең бастысы — күмәнді тағамды тұтынбаңыз және улану белгілері байқалса, уақыт жоғалтпай, дереу дәрігерге қаралыңыз. Аурудың алдын алған – өміріңізді сақтайды.