2020 жылдан бері ел бойынша қиындыққа тап болған 17 мың азаматқа жаңа құжат берілген.
Мамандардың айтуынша, бұл істе заңгерлер мен оңалтау орталықтарының көмегі орасан зор. Себебі адамдар көбіне құжатын не жоғалтып алады, не ұрлатып алатын көрінеді, деп хабарлайды Almaty-akshamy.kz 24.kz-ке сілтеме жасап.
Анастасия Богданова 24 жыл бойы төлқұжатсыз өмір сүріп келеді. Осыдан 18 жыл бұрын анасымен бірге Ресейден көшіп келген. Анасы құжаттарын жоғалтып алған. Енді құжатсыз жүрудің әбден қиындығын көрген басынан өткен жағдайымен бөлісті,
«Туу туралы куәлігім болды. Оны анам мен өгей әкем ішімдікке салынғанда жоғалтты. Мектеп бітіргеннен кейін оқуға түсу арманым еді. Төлқұжат болмаған соң, мені қабылдамады. Жұмысқа тұрайын десем, онда да жеке басты растайтын кәлікті сұрайды. Нәпақамды тауып, үш бауырымды асырау үшін қара жұмысшы болдым. Келісімшартсыз жұмыс істедім. Одан балам дүниеге келді. Оның да құжаты жоқ. Жақында өлім мен өмір арасында болдым. Дәрігерді шақыртып, ем алайын десек, құжатсыз қабылдамайтынын айтады», - дейді Анастасия Богданова.
Анастасия Богданованың айтуынша, төлқұжатсыз өмір – өмір емес. Ол жуырда аспаз болып, айына 50 мың теңге табамын деп қала шетіндегі ауылға барады. Алайда мал бағып, қара жұмыс істеген. Құрғақ уәдеге сенген жанға еңбекақы да төленбеген. Барар жер, басар тауы болмаған соң, амалсыз бес ай заңсыз еңбекке көнген.
Оңалту орталығына шарасыз күйге түскен азаматтар көмек сұрап барады. Мамандардың айтуынша, 100 адамның 10%-ы құжат мәселесімен жүгінеді.
«Бізге тек Қазақстанның азаматы емес, басқа шет мемлекеттің азаматтар да келеді ғой. Олардың құжаттарына жүгіну үшін, елшіліктерге бірге барамыз. Настяның жағдайы кішкене қиын болып жатыр. Ақырын-ақырын шешіп жатырмыз», - дейді «Қорғау Астана» қорының әлеуметтік қызметкері Гүлжан Кисикова.
Соңғы кездері оңалту орталығына отызға жақындап қалған жастар да жиі баратын болыпты. Көбінің төлқұжаты жоқ. Араларында еңбек құлдығының құрбандары да кездеседі екен.
«Осыдан бірер жыл бұрын тек қызыл төлқұжатпен жүрген адамдар келетін. Қазір жастар да бар. Мұндай қиын жағдайға түсетіндер – балалар үйінен шыққан жандар. Күнде жантүршігерлік оқиғаларды естиміз. Мәселен, кеше ғана 2 жыл бұрын үңгірде өмір сүріп жатқан азаматтарға жәрдем бердік. Міне, қазір олардың құжаттарын жасауға кірістік», - дейді «Қорғау Астана» қорының төрағасы Анна Рыль.
«Әуелі құқық қорғау органына, яғни көші-қон қызметіне бару қажет. Егер шетел азаматы болса, елшілікке барып, ресми сұраныс жіберу керек. Әдетте анасының төлқұжаты болмаса, балаға да құжат берілмейді. Егер анасы қайтыс болса, онда құжатты жасату қиын. Оңалту орталығынан немесе заңгерден көмек сұраған жөн. Бұл - ұзақ процесс», - дейді заңгер Махаббат Қасенова.