Өткен 2025 жыл елімізде «Жұмысшы мамандықтар жылы» ретінде айрықша есте қалады. Мемлекет басшысы тарапынан жарияланған бастама еңбек адамының қадірін қайта тануға бағытталған маңызды бетбұрыс болды. Ал Алматы қаласы үшін кәсіптік білім беру саласын жетілдіруде зор жетістіктер әкелгені тағы бар. Атаулы жылдың қаламыз үшін, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесі үшін тигізген оң әсері жайында Алматы технологиялық колледжінің директоры әрі Алматы қаласы директорлар қауымдастығының төрағасы Ерұлан ҚАРАҒҰЛОВПЕН өткен сұхбатты оқырман назарына ұсынамыз.
– Ерұлан мырза, атаулы жыл кәсіби білім беру жүйесіне қандай өзгерістер алып келді ?
– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында техникалық және кәсіптің білім беру жүйесінің маңызын атап өтіп, 2025 жылды – «Жұмысшы мамандықтар жылы»деп жариялады. Жұмысшы мамандықтардың ел экономикасының және оның тұрақты дамуының негізі екені мәлім. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша, 2025 жылы сұранысқа ие кәсіптермен 9-сынып түлектері колледждерде 100% тегін оқумен қамтамасыз етілді. Бүгінде өңірлік ерекшеліктерді ескере отырып, жаңа кәсіптер мен құзыреттердің Атластары әзірленді, ТжКБ трансформациялау процесі жүріп жатыр, халықаралық деңгейдегі сертификатталған мамандарды даярлау басталды, колледж түлектері үшін жаңа жұмыс орындары құрылуда, еңбек адамының мәртебесі артуда.
Қазіргі уақытта ТжКБ мазмұнын жаңғыртуды қамтитын «2025–2027 жылдарға арналған ТжКБ трансформациясының Жол картасы» іске асырылып жатыр. Колледждердің бизнеспен өзара іс-қимылының күшеюі байқалады. Дуалды оқыту тетіктері және жұмыс берушілердің өтінімдері бойынша кадрларды даярлау белсенді дамып келеді. Жыл сайын колледж студенттері мен педагогтері үшін жағдайды жақсарту жүзеге асырылады, материалдық-техникалық база жаңартылады, халықаралық байланыстар мен дайындық стандарттары, сондай-ақ педагогтердің біліктілігін арттыру дамиды. Құзыреттілік орталықтары құрылды, оқу процесін тиімді басқару және еңбек нарығының қажеттіліктерін талдау үшін цифрлық құралдар дамуда, WorldSkills, JasSkills, Turkicskills сияқты кәсіби чемпионаттар жүйесі кеңейтілуде.
Шын мәнінде, жұмысшы мамандықтар жылы – бұл жәй ғана мемлекеттік науқан емес, ұзақ мерзімді сын-тегеурін және экономика салалары үшін мамандар даярлау сапасын түбегейлі арттыру мүмкіндігі. Бұл ретте жұмыс берушілермен тығыз байланыс, түлектерді жұмыспен қамту, педагогтердің құзыреттерін жаңарту, халықаралық бағдарламаларға қатысу секілді ТжКБ дамыту режиміне нақты көшуді аңғаруға болады. Колледж басшысы ретінде мен аймақтық ерекшеліктерімізге бейімделген үздік әлемдік тәжірибелерді енгізу маңызды деп санаймын.
Білікті ұстаздарсыз реформа жүзеге аспайды
– Жұмысшы мамандықтар жылы нақты нәтижеге жеткізу үшін не істеу керек?
– Жұмысшы мамандықтар жылы нақты нәтиже беруі үшін жүйелік әрекеттермен, өлшенетін көрсеткіштермен және процестің барлық қатысушысының – мемлекеттен бастап колледж бен кәсіпорынға дейінгі жеке жауапкершілікпен толтырылуы керек. Мемлекеттің қолдауымен ТжКБ мен өндірістің нақты байланысын қамтамасыз ету қажет деп санаймын. Жұмыс берушілер формальды серіктестер емес, кадрлар даярлаудың толыққанды қатысушылары болуы тиіс, оның ішінде: білім беру бағдарламаларын әзірлеуге қатысу, практикаға орын беру, колледждерді оқу шеберханаларын жабдықтауға қолдау көрсету, түлектерді бағалауға қатысу аса маңызды. Оқыту мазмұны ескірген стандарттарға емес, еңбек нарығының нақты сұраныстарына бейімделу үшін білім беру бағдарламаларын, жабдықтар мен оқыту технологияларын жаңарту қажет. Тәжірибеге бағытталған оқыту, дуалды жүйе, модульдік-кредиттік бағдарламалар және құзыреттілік орталықтарын дамыту әрбір колледж үшін нормаға айналуы тиіс. Тағы бір маңызды мәселе – колледж педагогтері мен өндірістік оқыту шеберлеріне инвестиция салу қажет.
Колледж педагогтерінің жалақысын, олардың біліктілігін арттыру, кәсіпорындардағы және шетелдік тағылымдамалар, лайықты еңбек жағдайлары мен педагогтердіынталандыру – жұмысшы кадрларды сапалы даярлаудың кілті. Президент Қ.Тоқаев «Әділ Қазақстанда Еңбек адамы ерекше құрметке ие болуы керек. Мұғалімдердің, дәрігерлердің, тәртіп сақшыларының, құтқарушылардың, жұмысшылардың, шаруалардың мәртебесін одан әрі көтеру өте маңызды. Олар елдің ең құрметті азаматтары болуы керек», – деп атап өтті. Бұған табысты жұмысқа орналасудың, лайықты жалақының, түлектердің мансаптық өсуінің нақты мысалдары арқылы ғана қол жеткізіледі. Жастар мен ата-аналар жұмыс кәсібі қоғамдағы тұрақтылық, даму және құрмет екенін көруі керек.
– Алматы технологиялық колледжінде қандай мамандар қандай тиімді әдіспен дайындалып жатыр?
– Дуалды оқыту – тәжірибеге бағытталған тәсілді ескере отырып, білім беру процесін ұйымдастырудың бір түрі. Бұл – жұмыс берушілер үшін кадрлар даярлаудың тамаша мүмкіндігі. Тәжірибе барысында колледж студенттеріне еңбек өтілі есептеледі және жалақы алуға мүмкіндіктері бар. Оқытудағы осы тәсіл шеңберінде колледж түлектерінің еңбек нарығының қажеттіліктеріне барынша сәйкестігіне қол жеткізіледі. Алматы технологиялық колледжі 50 жылдан астам уақыт бойы туризм индустриясы, тамақтану, қонақүй бизнесі, азық-түлік технологиялары салалары үшін мамандықтар бойынша жұмысшы кадрларды даярлауды жүргізіп келеді. Колледжде 1300-ден астам студент оқиды.Колледжімізге 2016 жылдан бастап дуалды оқытуенгізілді, ал қазір оқу ордасы жұмыс берушілердің өтінімдері бойынша кадрлар даярлауға белсенді түрде қосылды. Бұл оқыту технологиялары колледжге жұмыс берушілердің қажеттіліктеріне назар аударуға және білім беру бағдарламаларын бірлесіп әзірлеуге мүмкіндік береді. Колледж студенттерінің 50%-дан астамы дуалды оқыту бойынша оқиды, мұнда оқу процесінің 60%-ы кәсіби практикадан тұрады.
Жастардың көзқарасы көргендерімен қалыптасады
– Өндіріс орындарымен, жұмыс берушілермен байланыс қаншалықты жолға қойылған?
– Бүгінде колледж үш кәсіпорынмен қамқорлық туралы меморандумдар жасады және 150-ден астам кәсіпорынмен кадрлар даярлау саласындағы ынтымақтастық туралы шарттар бар. Жыл сайын дуалды оқыту бойынша студенттерді қамту кәсіпорындардың ұлғаюына байланысты өсуде және бұл бағытты Алматы қаласы бойынша «Атамекен» өңірлік Кәсіпкерлер палатасы қолдап отыр. Жұмыс берушілер колледждер жанындағы Қамқоршылық және Индустриялық кеңестерге енгізілген, онда олар колледждің дамуына және білім беру бағдарламаларын әзірлеуге тікелей ықпал ете алады. Колледжде кадрларды даярлау бойынша Білім беру-өндірістік кластер құрылды. Колледж түлектері қазақстандық туристік қауымдастықтың жанындағы салалық сертификаттау орталығында тәуелсіз сертификаттаудан өтеді, бұл сөзсіз білім деңгейін арттыруға ықпал етеді және жұмыс берушілердің талаптарына түлектеріміздің сәйкестігін растайды.
– Қазіргі жастардың жұмысшы мамандықтарға көзқарасы қандай деп ойлайсыз?
– Қазіргі жастардың жұмысшы мамандықтарына деген көзқарасы екіұшты және оған біржақты баға беру мүмкін емес. Бір жағынан, жастардың кейбірі әлі де жұмысшы кәсібі «мәжбүрлі таңдау», әлеуметтік мәртебесі төмен және болашағы шектеулі деп ойлайды. Бұл көзқарастар көбінесе отбасының, қоғамның және «кеңсе» мен «модадағы» мамандықтарға бағдарланудың әсерінен қалыптасады. Екінші жағынан, прагматикалық қатынас күшейетіні байқалады. Жастардың көбі практикалық жағына назар аударады: тұрақты табыс, еңбек нарығына жылдам кіру, колледжден кейін бірден жұмыс істеу мүмкіндігі, сондай-ақ өсу перспективалары, өз ісін ашу немесе оқуды жалғастыру. Бұл, әсіресе, нақты өндіріске тап болған немесе сапалы тәжірибеден өткен адамдарға тән. Айта кету керек, жастардың көзқарасы олардың іс жүзінде не көретініне тікелей байланысты. Заманауи жабдықтар, өндірістегі тәлімгерлер, жұмысқа орналасудың түсінікті траекториясы және лайықты еңбек жағдайлары бар жерлерде жұмысшы мамандықтарын таңдау – тиімді. Мұнда ТжКБ жүйесінің міндеті –ұрандармен сендіру емес, сәттіліктің нақты мысалдарын көрсету, дайындық сапасы мен ашық перспективаларды қамтамасыз ету. Сонда жастардың жұмысшы мамандықтарына деген көзқарасы барған сайын оң және саналы болады.
Жаңа дәуір, жаңа дағды
– Цифрландыру, автоматтандыру дәуірінде жұмысшы маман қандай дағдыларды меңгеруі тиіс?
– Цифрландыру және автоматтандыру дәуіріндегі жұмысшы мамандықтардың рөлі азаймайды, тек өзгереді. Заманауи технологиялар жұмысшы маманның жұмысын жоймайды, бірақ оның мазмұнын өзгертеді, оны интеллектуалды және технологиялық етеді, маманның жауапкершілігі де өседі. Мәселен, автоматтандыру адамды толығымен алмастырмайтынын түсінуіміз керек. Тіпті, ең заманауи автоматтандырылған желілер, роботтар және цифрлық жүйелер теңшеуді, бақылауды, техникалық қызмет көрсетуді және жөндеуді қажет етеді. Кез келген «ақылды» жабдықтың артында процесті түсінетін, деректерді талдай алатын және стандартты емес жағдайларда шешім қабылдай алатын маман бар.
gov.kz
– «Жұмысшы мамандықтар жылы» өз жалғасын қалай табады деп санайсыз?
– Шынында да, «Жұмысшы мамандықтар жылы»бір күнтізбелік жыл шеңберімен шектелмеуі керек. Оның басты құндылығы ТжКБ жүйесін дамытудың ұзақмерзімді стратегиялық векторын және қоғамның еңбекке қатынасын белгілейді. Біз ТжКБ-ны жаңғырту және трансформациялау бойынша жұмысты жүйелі түрде жалғастыруымыз қажет.
– Әңгімеңізге рахмет!